dinsdag 28 maart 2017

Twee Nijmeegse middenstanders




Peeman
Peemankeetjes zijn een begrip in Nijmegen. Ze werden vanaf 1908 gerund door Jan Aart Peeman, die er - in eerste instantie alcoholvrije - dranken en andere versnaperingen verkocht.

Peeman startte rond 1900 een drankenhandel aan de Waldeck Pyrmontsingel en kocht in 1908 de 12 keetjes van de indertijd vanwege een limonadeschandaal  in zwaar weer verkerende limonadefabrikant Van Keeken. Peeman wilde afstand nemen van Van Keeken en schilderde groot zijn naam op de houten bouwwerken. Aldus was de naam Peemankeetje snel geboren.

De keetjes fungeerden decennia als ontmoetingsplek in de buurt en waren populair bij de jeugd voor het kopen van snoep. Na de Tweede Wereldoorlog kregen de keetjes het moeilijk, onder andere vanwege schaarste in de openbare ruimte en omdat de houten bouwwerken diefstalgevoelig waren.  Daarnaast werd Peeman zelf steeds meer in beslag genomen door zijn werkzaamheden voor de drankenhandel en uiteindelijk besloot hij de keetjes van de hand te doen.  De kiosken bleven in een aantal gevallen voortbestaan onder een andere uitbater. In 1985 werd het laatste Peemanhuisje aan de Willemsweg  verwoest door een aanrijding met een vrachtwagen.

Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Theunissen
Drankhandel Peeman heeft de afgelopen eeuw het hoofd boven water kunnen houden en is nog steeds gevestigd aan de Waldeck Pyrmontsingel. Vele andere kleine ondernemers redden het uiteindelijk niet en zijn uit het straatbeeld verdwenen. Wie kent bijvoorbeeld de melkhandel van de familie Theunissen nog, die een winkel dreef aan Leliestraat 28? Het Archief is in het bezit van een klein archief van deze familie, dat bestaat uit persoonlijke stukken en archiefmateriaal over de winkel van H.H. (Bert) Theunissen.

Eén van de foto’s uit dit archief laat melkhandelaar Bert Theunissen zien bij het Peemankeetje aan de Willemsweg.

Mini-expo
Deze foto vormde het startpunt voor het samenstellen van een kleine expositie over twee Nijmeegse middenstanders: het Archief heeft een serie foto’s van Peemankeetjes uit de periode 1910-1990 geselecteerd en daarnaast tonen we een selectie van stukken uit het archief van de familie Theunissen. Deze mini-expo is tot begin mei te bekijken in de doorgang tussen Bibliotheek en Archief.
 


 

vrijdag 17 maart 2017

Kitty Courbois (1937-2017) in een schoolblad

Soms vallen twee gebeurtenissen die niks met elkaar van doen lijken te hebben toch op een onverwacht punt samen. Actualiteit en verleden die verrassend dicht bij elkaar liggen. Afgelopen weken deed zich zoiets voor bij het doorbladeren van een nieuwe aanwinst voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN).

Op zaterdag 11 maart jongstleden overleed Kitty Courbois op 79-jarige leeftijd. Ze groeide op in Nijmegen en verliet de stad op haar 21ste, een jaar nadat ze met de toneelschool was begonnen. Ze bouwde een ruim vijftigjarige theaterloopbaan op en, als actrice, een indrukwekkende filmografie.

Slechts een week vóór die elfde maart bekeek ik een aanwinst die het RAN onlangs had ontvangen, onder meer bestaande uit tien edities van Bergecho, het tweemaandelijkse blad van voormalig internaat en middelbare meisjesschool Mariënbosch aan de Groesbeekseweg. De ontvangen bladen kwamen uit de jaren 1950-1954. In de exemplaren vanaf oktober 1952 viel mijn oog op de lijst van redactieleden, waarin naast Carli(e) Biessels (kinderboekenschrijfster, 1936-2016) en Mieke Lelyveld (actrice en schrijfster, 1933-2015) ook Kitty Courbois staat vermeld. En inderdaad: na de katholieke lagere Montessorischool bracht Kitty Courbois haar middelbare schooltijd door op Mariënbosch. Ze blijkt daar vooral te zijn opgevallen door haar haar luidruchtige en opstandige verschijning, zo vertelde ze in 1992 in het tv-programma Klasgenoten.

Kitty’s inhoudelijke bijdrage aan het blad Bergecho is helaas niet bekend, want onder geen enkele van de artikelen in het blad staat haar naam – of zou ze hebben geschreven onder een schuilnaam als ‘Tibi’ of ‘Kers-vers-oud’?

dinsdag 14 maart 2017

Regionaal Archief Nijmegen publiceert eerste gearchiveerde websites

Hoewel er al enkele tientallen jaren sprake is van internet, ontstaat pas de laatste jaren het besef dat websites als archiefwaardig moeten worden gezien. Na onder meer RHC Groninger Archieven en Het Utrechts Archief heeft in 2016 ook het Regionaal Archief Nijmegen een eerste begin gemaakt met het archiveren van particuliere websites. Het RAN beoogt hiermee vanuit cultuurhistorisch belang een verzameling websites te creëren die een representatieve dwarsdoorsnede geeft van het leven en werken van Nijmegenaren op internet.

Gearchiveerde website De Oversteek
De websites worden zo compleet mogelijk gearchiveerd, inclusief vormgeving, beeld- en geluidsmateriaal en links. Daardoor blijven de websites functioneel en ogen en werken ze als ‘live’-websites. Door het archiveren periodiek te herhalen ontstaan er meerdere momentopnamen van dezelfde website. In eerste instantie richt het RAN zich op websites die van het internet dreigen te verdwijnen, of die een grote toegevoegde waarde hebben op de eigen archieven en collecties.  

Websites bestaan uit verschillende onderdelen, die samen het geheel vormen. Deze onderdelen kunnen ieder op zichzelf beschermd zijn door het auteursrecht en andere intellectuele eigendomsrechten. Om deze reden zult u de meeste van de websites die het RAN de komende tijd gaat archiveren, op termijn alleen in onze studiezaal kunnen bekijken.

Gearchiveerde website Studio 104
Het RAN kan echter twee van de tot nu toe gearchiveerde websites ook online tonen. De eerste is de site over de bouw van stadsbrug De Oversteek  in de periode 2008-2014, samengesteld door fotograaf Thea van den Heuvel in opdracht van de gemeente Nijmegen. De tweede is de site van Studio 104. Dit was de werkplaats en expositieruimte van de vorig jaar overleden Nijmeegse kunstenaar en vredesactivist Michiel van de Loo aan de Ubbergseweg 104. 

Voor de beschrijving en presentatie van deze gearchiveerde websites heeft het RAN voor het eerst geëxperimenteerd met de zogenaamde scrum methode, waarbij een overkoepelend vraagstuk vanuit verschillende disciplines wordt benaderd. De bedoeling was om in een kort tijdsbestek (in dit geval twee weken) diverse archiefmedewerkers, ieder vanuit zijn eigen specialiteit, met elkaar te laten samenwerken om tot het gewenste resultaat te komen. De werkwijze volgens deze nieuwe methode werd als zeer positief ervaren.

Inmiddels richt het RAN zich op het archiveren en zo mogelijk publiceren van twee Nijmeegse stadsblogs die binnenkort uit de lucht gaan: Nijmegen Direct en Nijmegen Centraal. Op de site van Nijmegen Direct staat te lezen dat de archivering daar met instemming wordt begroet.

Mocht u een website hebben of kennen waarvan u vindt dat deze niet in het webarchief van het RAN mag ontbreken, dan staan wij graag open voor uw suggesties.  

maandag 6 maart 2017

Vrouwendag, verkiezingen en een oud boek...

Precies een week zit er tussen Internationale Vrouwendag op 8 maart en de aankomende Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart. Twee belangrijke dagen, denkt u vast, maar wat hebben ze met elkaar te maken? En wat heeft het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) hiermee van doen?

Vrouwenkiesrecht
In een stapel nog uit te zoeken publicaties, een paar jaar geleden binnengekomen van een andere gemeentelijke afdeling, trof ik vorige maand dit boek uit 1994 over vrouwenbelangen en vrouwenkiesrecht aan. Niet specifiek over Nijmegen, maar toch belangrijk genoeg om als achtergrondliteratuur te worden opgenomen in de bibliotheek van het RAN, zo oordeelde ik. In het activistische Nijmegen van eind jaren zestig tot midden jaren tachtig was de vrouwenbeweging zeer actief. Van diverse organisaties hebben we de archieven in huis: Vrouwen Onderzoeken hun Situatie, de Nijmeegse Vrouwenraad, Vrouwenspoor Nijmegen en de Nijmeegse Vrouwenfederatie. En er waren er nog veel meer.

Dat de inhoud van het 23 jaar oude boek actueel is, bleek toen een collega me de week daarop vroeg om dit blogbericht over Vrouwendag en de Tweede Kamerverkiezingen te schrijven. Want wat beide dagen verenigt is dat vrouwen in Nederland dit jaar honderd jaar geleden passief kiesrecht verwierven (op actief kiesrecht was het nog twee jaar wachten). Tegenwoordig is vrouwenkiesrecht een vanzelfsprekendheid, destijds heeft de vrouwenbeweging hier fel voor moeten strijden. Nog altijd blijven er wensen over, zoals meer vrouwen in de Tweede Kamer, op ministersposten en vooral in de gemeenteraden – in Nijmegen zijn 11 van de 39 zetels bezet door een vrouw.

Blauwe stoel voor Nijmegen?
Terug naar de Tweede Kamerverkiezingen. Maken Nijmegenaren een kans op een zetel? Tot een eeuw geleden kende Nederland het districtenstelsel, waarin elk district een Tweede Kamerlid leverde. Nijmegen was zo altijd verzekerd van minstens één vertegenwoordiger in de Tweede Kamer. Wie dat in de loop der jaren waren, lees je hier.

Een Nijmeegs Tweede Kamerlid is sinds 1918 geen vanzelfsprekendheid meer. Op dit moment wordt zeker één van de 150 blauwe stoelen in de Tweede Kamer bezet door een Nijmegenaar: de VVD’er Hayke Veldman. Of hij na de verkiezingen terugkeert wordt spannend met een 39ste plaats op de kandidatenlijst. Wellicht dat Alexander Kops (19de op de lijst van de PVV) en Lisa Westerveld (14de op de lijst van GroenLinks) het gaan halen. Een Nijmeegse vrouw in het parlement? De beslissing is aan de kiezer.