vrijdag 14 juli 2017

Voormalig Nuts-gebouw gesloopt

Het voormalige Nuon-pand aan de Winselingseweg, dat de afgelopen zes jaar onderdak bood aan de Gelderlander, wordt momenteel gesloopt. Met de komst van de nieuwe stadsbrug moet het gebouw ruimte maken voor het nieuwbouwproject Koningsdaal. In 1976 werd het gebouw nog feestelijk geopend: het markeerde de samenkomst van de verschillende afdelingen van de Openbare Nutsbedrijven op één terrein.

Op 1 januari 1955 werd de Openbare Nutsbedrijven opgericht, een samenkomst van het Gas- en Waterleidingbedrijf, de Elektriciteitswerken en het Vervoersbedrijf. Een jaar later werd het Vervoersbedrijf afgesplitst en samengevoegd met de Reinigingsdienst tot de Centrale Vervoersdienst. De andere afdelingen waren vanaf de oprichting gevestigd in talloze panden, verspreid door de stad, waaronder aan de Van Broeckhuysenstraat, de Waalkade en de Voorstadslaan.
Sloop van het voormalige kantoor van de Openbare Nutsbedrijven (6 juli 2017).
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
 De wens om alle afdelingen onder één dak te brengen bestond al vanaf de oprichting. Het was lange tijd echter onzeker waar de Openbare Nutsbedrijven zich zou vestigen. Het terrein van de voormalige gasfabriek aan de Stieltjesstraat werd tien jaar lang als potentiële locatie gezien, maar dit terrein bleek uiteindelijk toch te weinig mogelijkheden te bieden.

Nieuwbouw ten behoeve van de Openbare Nutsbedrijven.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Uiteindelijk kwamen alle afdelingen van de Openbare Nutsbedrijven op het voormalige NYMA-terrein aan de Winselingseweg. Enkele afdelingen kwamen begin jaren ’70 in de gerenoveerde gebouwen van de NYMA, maar er werd ook een nieuw gebouw neergezet voor de directie, de administratie, de technische dienst en de toonzaal. Het acht miljoen gulden kostende gebouw werd ontworpen door architectenbureau J.D.A. Okhuysen BV., een bekende naam uit de wederopbouwperiode in Nijmegen.

Het nieuwe gebouw werd in februari 1977 in gebruik genomen, nadat het eerder feestelijk was geopend door burgemeester Th. de Graaf. Voor de viering werd er een speciaal boekje uitgegeven door de Openbare Nutsbedrijven, met als toepasselijke titel ‘Onder één dak’. “Iedereen heeft nu zijn stek gevonden en is inmiddels thuis geraakt in de nieuwe omgeving. Tijd derhalve om open huis te houden en belangstellenden uit te nodigen de nieuwe huisvesting te komen bekijken.” 

Affiche tegen de sloop van 'de Nuts'. 
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
De oude gebouwen aan de Waalkade en de Van Broeckhuysenstraat kwamen leeg te staan. Het pand aan de Waalkade werd in september 1977 gesloopt. Het gebouw aan de Van Broeckhuysenstraat werd gekraakt en omgedoopt tot ‘de Nuts’. Er zaten verschillende groeperingen in het pand, waaronder het daklozencentrum Unitas, alternatieve kranten en bewonersgroepen.  In juli 1982 nam de gemeenteraad het besluit om het pand te slopen, want opknappen, zoals de krakers voorstelden, zou te duur zijn. In december 1982 werd ‘de Nuts’ uiteindelijk ontruimd en gesloopt om ruimte te maken voor nieuwbouw.

De Openbare Nutsbedrijven is uiteindelijk via de Zuid-Gelderse Nutsbedrijven onderdeel geworden van NUON, en het pand aan de Winselingseweg dus ook. In 2008 kocht de gemeente Nijmegen het bedrijfsterrein en de gebouwen van de NUON om de ontwikkeling van het Waalfront mogelijk te maken. Eind 2010 trok de Gelderlander in het voormalige NUON pand. Toen de Gelderlander in april dit jaar weer terug verhuisde naar de oude stek, kon het voormalige Nuts-gebouw dan toch gesloopt worden.

Ellen Nieboer

vrijdag 23 juni 2017

Nieuwe boeken in de archiefbibliotheek

Wat is er het afgelopen halfjaar aan boeken en andere publicaties binnengekomen in de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN)? Het laatste overzicht dateert alweer van december 2016. Hier een update.

Begin dit jaar druppelde het aantal nieuwe publicaties binnen, de laatste maanden verschijnen er steeds meer boeken. Onderwerpen zijn, zoals altijd, uiteenlopend. Over de wijk Bottendaal verschenen twee publicaties. Bottendaal toen bevat een grote verzameling foto’s in een ringband. Een bundeling verhalen over de geschiedenis van de wijk verscheen onlangs onder de titel Destijds in Bottendaal. Een Nijmeegse wijkgeschiedenis 1880-2000. Andere nieuwe uitgaven over straten, wijken en bouwwerken zijn:

We verwierven enkele boeken met verhalen van Nijmegenaren of personen die iets voor de stad hebben betekend:

Boekenkast met nieuwe aanwinstenVan auteur Leo Ewals ontvingen we twee publicaties, uitgegeven door het Heumense Ateliermuseum Jac Maris: Nijmeegse exlibris en Heraldiek in het werk van Jac Maris.

Er kwamen ook verschillende tijdschriftenseries binnen. Begin maart kwam de redactie van wijkblad De Heistal (Hatertse Hei en Grootstal) alle uitgaven van 1974 tot en met 2016 officieel overhandigen. Van Museum Het Valkhof namen we eind april een aantal culturele bladen over, waaronder Uit Magazine, Nijmegen PM, Entr’acte en Quo Vadis.

Voorgaande opsomming is niet allesomvattend. Kijk voor het overzicht van al onze publicaties op de Digitale Studiezaal.

donderdag 8 juni 2017

Vier kleine archieven nu toegankelijk

Publieke belangstelling voor een model
op schaal van de Space Shuttle Colombia.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd! Tal van kleine archieven en aanvullingen verwerken we jaarlijks op het archief. Een paar ervan wilde ik graag nader exposeren.

In 1984 werd de Hobbyvereniging Saturnus Nijmegen opgericht om leden de gelegenheid te bieden om in groepsverband hun hobby's ruimtevaart en sterrenkunde uit te oefenen. De vereniging organiseerde lezingen, excursies, kijkavonden en meer. Aanvankelijk in het Cultureel Centrum De Lindenberg, later in een eigen pand in de Treubstraat. In 1996 betrok men een nieuw pand in de Krekelstraat en in 1998 kreeg men de beschikking over een heuse sterrenwacht. De huisvesting werd geleidelijk aan te duur en in 2016 werd daar afstand van gedaan. Het archief werd toen overgedragen aan het Regionaal Archief Nijmegen. In het archief zijn algemene stukken als brieven en verslagen terug te vinden, maar ook enkele fotoboeken die de moeite waard zijn. Klik hier om de toegang van het archief te bekijken.

 'Nachtbloem', initiatief van de
nachtburgemeester. Bron:
Regionaal Archief Nijmegen
Van 2010 tot 2014 bekleedde kunstenares Doro Krol als eerste het het ambt van Nachtburgemeester van Nijmegen, in navolging van steden als Rotterdam (Jules Deelder). In die hoedanigheid zette zij zich in voor het Nijmeegse uitgaansleven, met als persoonlijke missie om verbondenheid te creëren. Na het overdragen van de ambtsketen aan haar opvolger Angela Verkuijlen droeg ze ook haar archief over aan het RAN. Het archief bevat onder meer een collectie fraaie affiches (zie hiervoor de beeldbank), een aantal objecten, foto's en digitale stukken. Het geheel schetst een mooi beeld van de verscheidenheid aan ontplooide of ondersteunde activiteiten. Klik hier om de toegang van het archief te bekijken.

Jacobus Meijboom en personeel
van het hotel. Bron:
Regionaal Archief Nijmegen
Het archief van de familie Pilger / Meijboom werd recentelijk overdragen aan het RAN. G.L. Pilger was de eigenaar van het Oranjehotel Keizer Karel aan het Keizer Karelplein te Nijmegen. Zijn stiefdochter A. van Kernebeek trouwde met J. Meijboom, eigenaar van hotel Métropole. Dit hotel was oorspronkelijk gevestigd in de Lange Burchtstraat en, na de Tweede Wereldoorlog, in de Bisschop Hamerstraat (eerst in een tijdelijk pand, later waar nu Hotel Apollo en de Kijkshop zijn gevestigd). Het archiefje bevat interessante stukken als dagboekjes van verschillende familieleden en oude foto's, maar ook een receptieboek ter gelegenheid van de opening van hotel Métropole in 1956 en enkele menukaarten. Klik hier om de toegang van het archief te bekijken.

Loed Creutzberg tijdens zijn
opleiding aan de Electro Technische
School in Amsterdam. Bron:
Regionaal Archief Nijmegen
Via een erfgenaam ontvingen we in 2016 de kleine collectie betreffende de Nijmeegse verzetsstrijder Loed Creutzberg (1920-1945). Na de demobilisatie raakte Creutzberg betrokken bij het verzet in Amsterdam en vervolgens in de noordelijke Veluwe. Na de bevrijding meldde hij zich aan als oorlogsvrijwilliger bij de Royal Air Force, waar hij vanwege zijn verdiensten in de illegaliteit prompt werd toegelaten. Op 28 juli 1945 overleed hij vanwege een aanrijding in de buurt van zijn basis in Wolverhampton in Engeland. De collectie bevat enkele persoonlijke stukken van Creutzberg, maar ook stukken die betrekking hebben op zijn overlijden en de nasleep ervan. Deze stukken werden lange tijd bewaard in een apart doosje dat als inv.nr. 7 is opgenomen in de plaatsingslijst. Klik hier om de toegang van de collectie te bekijken.


zondag 21 mei 2017

Collectie Nijmeegse kraakbeweging toegankelijk



Aankondiging tentoonstelling, ca 1985
Bron: Collectie Drukkerij
De Vrije Druk
Regionaal Archief Nijmegen
Wil je nog eens horen wat Radio Rataplan uitzond, vlak voordat de zender tijdens de Piersonaffaire uit de lucht werd gehaald? Wil je je verdiepen in de kraak van de bakkerij aan de Fransestraat of wil je onderzoeken hoe de Nijmeegse kraakbeweging ontstond? 

Dan kun je vanaf nu terecht in het Regionaal Archief Nijmegen aan de Mariënburg.

 De Piersonaffaire uit februari 1981 was het hoogtepunt van de Nijmeegse kraakbeweging, die in dit jaar van woningnood, economische crisis en massawerkloosheid erin slaagde de publieke opinie te mobiliseren tegen de bouw van een parkeergarage onder Plein 1944. En dat was heel bijzonder, want veel Nijmegenaren moesten weinig hebben van deze punkachtige types met hun leren jakjes en soldatenkistjes.

De barricades, met op de achtergrond
' De Eenhoorn', 1981
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
F 50413 
Al met al is de Piersonaffaire het verhaal van een verloren slag (de huizen waarom het ging werden gesloopt) en een gewonnen oorlog (de parkeergarage kwam er niet; er verrezen nieuwe woningwetwoningen). De affaire was echter lang niet het enige wapenfeit van de Nijmeegse kraakbeweging, die haar actieve periode tussen 1970 en 1987 kende.

Wat begon met incidentele kraakacties om vooral jonge mensen onderdak te bieden, groeide uit tot een sterke beweging die over een aantal bolwerken (kraakpanden als De Grote Broek, De Pontanus) beschikte, een – voorzover mogelijk in het anarchistische milieu – zekere organisatie kende. Ook verschenen van tijd tot tijd krakerskranten en was De Pontanus de thuisbasis van de geestverwante Radio Rataplan. Bovendien stond de kraakbeweging niet alleen. Vanuit de krachtige Nijmeegse studentenbeweging waren meer radicale actiegroepen ontstaan die zich richtten op kernenergie, feminisme of solidariteit met bevrijdingsbewegingen van Nicaragua tot Palestina.

Een weerslag van deze activiteiten is te vinden in het Regionaal Archief Nijmegen, waar de collectie Nijmeegse kraakbeweging vanaf heden toegankelijk is voor (oud-) krakers, onderzoekers en andere belangstellenden.

Krakers aan de Tweede Walstraat, 1975
Bron: Regionaal Archief Nijmegen F 54194
De collectie is tot stand gekomen, doordat enkele krakers en mensen uit hun directe omgeving die de beweging vanaf het begin van zulk historisch belang vonden dat ze affiches, krantjes, foto’s en andere documenten zijn gaan verzamelen. In chronologische volgorde waren dat Henny van Rooijen en Dick de Ruijter, die actief waren in de Unie van Studenten in Nijmegen (USN), die banden met de CPN had, en Jan-Frank Gerards, kraker van De Pontanus. De collecties van De Ruijter en Gerards vormen de basis van de in het Regionaal Archief Nijmegen opgenomen collectie Nijmeegse kraakbeweging. (Auteur: Rob Wolf)

dinsdag 9 mei 2017

Vluchtelingen: mini-expo in het archief

Nooit eerder waren er zo veel mensen op de vlucht voor oorlog, geweld en onderdrukking dan nu: ruim 65 miljoen. Met een sponsorloop in de Nacht van de Vluchteling op 17-18 juni en met Wereldvluchtelingendag op 20 juni wordt aandacht gevraagd voor dit probleem én actief bijgedragen aan de hulp aan vluchtelingen. Het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) biedt in tekst en beeld een beknopte blik op de connectie tussen vluchtelingen en Nijmegen.

Vluchtelingen van dichtbij: een gezin uit het overstroomde Land van
Maas en Waal wordt opgevangen in de Prins Hendrikkazerne, 1926.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
De mini-expositie laat zien dat Nijmegen een eeuw geleden al op grote schaal ontheemden opving: tijdens de Eerste Wereldoorlog boden de militaire kazernes onderdak aan honderden Belgen die hun land waren ontvlucht. Het ’51ste Canonvenster’ dat Rob Wolf in 2014 hierover samenstelde gaat in reprise. In een vitrine liggen registers met de namen van de vluchtelingen.

Vluchten voor geweld of onderdrukking, dat gebeurt niet alleen ver weg. Amper 75 jaar geleden moesten duizenden mensen in en om Nijmegen huis en haard verlaten vanwege het oorlogsgeweld. Sommigen van ons, onze ouders of grootouders hebben dat nog bewust meegemaakt.

Tot op de dag van vandaag vangen stad en omgeving vluchtelingen op in asielzoekerscentra en bieden we hen onderdak. En zetten diverse organisaties in de stad zich in om vluchtelingen elders te helpen.

Nieuwsgierig geworden? De mini-expositie staat tot half juni in de doorgang tussen het RAN en de openbare bibliotheek en is vrij toegankelijk.

maandag 24 april 2017

De Nijmeegse Mixed Hockey Club

De Nijmeegse Mixed Hockey Club begon zijn activiteiten in 1906 op een weiland gehuurd van het naastgelegen Café Rissenbeek, tegenwoordig Café Groenewoud op de hoek van de Groesbeekseweg en de Postweg. ‘Er zat wat helling in die weide’, herinnerde cluboprichter Hein Kakebeke zich later, ‘maar wie daarop lette werd onder de rubriek “kniesoor” gebracht. Goed voor de longen, zeiden we, een paar maal de helling ophollen’. De kwaliteit van het veld was niet de reden dat de hockeyclub er maar kort gebruik van maakte; de cafébazin verhuurde het in 1907, zonder overleg, aan een circus. Verontwaardigd verplaatsten de hockeyers zich daarop naar een terrein achter Hotel Mariënboom, even verderop aan de Groesbeekseweg. Het is niet bekend wat de rentenier Kakebeke bewogen heeft een hockeyclub – de eerste in Nijmegen – op te richten. Latere generaties hebben wel gesuggereerd dat er een vleugje cherchez la femme achter stak, want de club was – zoals de naam al aangeeft – van meet af aan gedacht als een gemengde club voor dames en heren. Ook het ‘Samovartournooi’ dat de club van 1909 tot 1965 organiseerde was een initiatief van Kakebeke. De verzilverde samowaar – een Russische theeketel – die als wisselbeker inzet was van de strijd is duidelijk zichtbaar op een foto uit 1911, die ons verder deftige jongelingen toont, spelers van het eerste uur, die zich achter een viertal tafels met versnaperingen hebben verschanst.

Van links naar rechts 'mej. Kruseman, mej. v. Roggen, mej. Bischoff v. Heemstra, A.G. Everts, D. Kolff en J. Lavell', 1911. Voor de heer Everts staat de samowaar die inzet was van het 'Samovartournooi'.
Bron: archief Nijmeegse Mixed Hockey Club, 1907-2006, inv.nr. 144.

Het archief van de Nijmeegse Mixed Hockey Club is in te zien in de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen.

vrijdag 21 april 2017

Meer open data: bibliotheekcatalogus wordt een open boek

‘Kennis is macht, kennis delen is kracht’, zo klinkt het de laatste tijd vaak. Het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) omarmt deze kreet en stelt steeds meer gegevens beschikbaar als open data, zodat ze voor iedere belangstellende te gebruiken zijn voor nieuwe toepassingen. Dankzij open data is en wordt bibliotheekcollectie van het RAN nog beter te vinden en te doorzoeken.

Zoeken door tien bibliotheken tegelijk
Door het delen van onze data was het al een aantal jaren mogelijk om de bibliotheekcatalogus van het RAN te raadplegen via de catalogus van de Bibliotheek Gelderland Zuid. Sinds vorige week is onze catalogus ook via een nieuw en breder platform te doorzoeken.

Op donderdag 13 april werd in de Openbare Bibliotheek aan het Mariënburg namelijk de uitbreiding van de Kenniscollectie.nl gevierd. Via deze website zijn inmiddels de bibliotheken van acht (en straks tien) instellingen uit Arnhem en Nijmegen gezamenlijk te doorzoeken: van het Nederlands Openluchtmuseum tot de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Met een pasje van één van de bibliotheken krijg je ook toegang tot de andere bibliotheken. Het doel: kennis zo goed mogelijk toegankelijk maken. Ook Dirkzwager advocaten & notarissen, initiatiefnemer van het project, stelt zijn juridische bibliotheek in Arnhem open.

Open Cultuur Data
Nog een stap verder dan het elders presenteren van onze bibliotheekcatalogus gaat het beschikbaar stellen van alle gegevens daaruit op internet. Sinds vorige week bieden we deze gegevens als open data aan op Open Cultuur Data. Open data maken het mogelijk dat derden een gehele dataset met één muisklik kunnen ophalen (‘harvesten’) en de gegevens gebruiken voor eigen, nieuwe toepassingen. Eerder hebben we al andere delen van onze collectie als open data op internet geplaatst – zie onder andere het vorige blogbericht  en er zal ongetwijfeld nog veel volgen.

dinsdag 18 april 2017

Nijmeegse open data gaan nationaal

Sinds dit jaar is het Regionaal Archief Nijmegen deelnemer van WieWasWie, het nationale genealogische portaal van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG). Op dit platform zijn al langer onze akten van de burgerlijke stand zichtbaar (via het Gelders Archief). Door onze doop-, trouw- en begraafboeken (DTB-boeken) en bevolkingsregisters 1850-1890 beschikbaar te stellen als open data zijn deze nu ook terug te vinden op WieWasWie. Daarmee zijn zo'n 150.000 DTB-akten en zo'n 280.000 inschrijvingen in bevolkingsregisters toegankelijk gemaakt op dit landelijke platform. Hiermee is het bereik van onze bronnen een stuk groter geworden. Sinds de toevoeging van onze bronnen aan WieWasWie komen er tevens soms meldingen binnen van bezoekers die een fout hebben gevonden en dit terugkoppelen aan het RAN; wij kunnen op onze beurt deze fouten aanpakken. Zo levert open data winst op voor de onderzoeker en voor de archiefinstelling.

Bron: Wikimedia Commons
De DTB-boeken en bevolkingsregisters zijn al enige tijd toegankelijk via onze eigen Digitale Studiezaal en, wederom dankzij beschikbaarstelling als open data, via een ander genealogisch portaal: Open Archieven. Het mooie van open data is dat gegevens zich in een nieuwe, soms bredere context kunnen gaan bevinden omdat derden de data op een alternatieve manier presenteren. We nemen als voorbeeld een pagina uit het bevolkingsregister van 1870-1880, zoals getoond in Open Archieven. Onderaan de webpagina worden er direct links gelegd (op basis van naam en geboortedatum) met andere bronnen. Zo vinden we één van de ingeschreven inwoners ook terug in een militieregister van het Noord-Hollands Archief en andere inwoners in bronnen van het Gemeentearchief Hengelo en het Stadsarchief Breda.

Bevolkingsregister 1860-1870 van Wijk D,
deel 10, inventarisnummer 32924
Wat betreft beschikbaarstelling van onze bronnen als open data zijn we er echter nog niet. Dit jaar zullen ook de notariële akten volgen. Deze zijn nu al (voor zover ingevoerd) toegankelijk in onze Digitale Studiezaal, maar nog niet als open data. Aan onze Digitale Studiezaal zullen verder nog de overige bevolkingsregisters (1820-1850 en 1890-1920) worden toegevoegd. Zodra dat is gebeurd, zullen deze ook direct als open data beschikbaar worden gesteld. Nadere informatie over onze datasets is te vinden via OpenCultuurData.

donderdag 13 april 2017

Nijmeegse weeshuisarchieven voor iedereen beschikbaar

Belangrijk voor de geschiedenis van zorg en eigendomsverhoudingen
Aquarel met weeskinderen
uit het protestantse weeshuis, 1860
Bron: archief De Beide Weeshuizen, inv. nr. 275
Vijfenzestig meter en vijf eeuwen Nijmeegse geschiedenis. Zoveel omvatten de archieven van de Beide Weeshuizen die het Regionaal Archief Nijmegen de afgelopen jaren heeft geïnventariseerd. Vanaf donderdag 13 april 2017 staan deze archieven klaar voor iedereen die zich wil verdiepen in de geschiedenis van Nijmegen en in het bijzonder de stedelijke weeshuizen. 
Al meer dan een halve eeuw nemen de Nijmeegse weeshuizen geen kinderen meer op, maar hun geschiedenis leeft voort. Bijvoorbeeld in de Stijn Buijsstraat, die naar Stijn Buijs heet, de vrouw die in haar testament uit 1554 de stoot gaf tot de oprichting van het Burgerweeshuis aan de Begijnenstraat dat alleen kinderen toeliet van wie de ouders burger van Nijmegen waren. Tachtig jaar later, in 1638, werd het Arme-Kinder-Huis aan de Doddendaal geopend. Sinds het begin van de negentiende eeuw stonden de huizen bekend als het Protestantse (Begijnenstraat) en Katholieke Weeshuis (Doddendaal). Hoewel er sinds 1950 geen wezen meer worden opgenomen, is de instelling De Beide Weeshuizen nog steeds actief als subsidiegever voor vernieuwende initiatieven op gebied van de jeugdzorg.
Aquarel met weeskinderen
uit het katholieke weeshuis, 1860
Bron: archief De Beide Weeshuizen, inv. nr. 275
Omdat weeshuizen in vroeger eeuwen zelf geen beroep op subsidies konden doen, waren zij aangewezen op hun eigen bezittingen (huizen, boerderijen, landerijen en jaarlijkse inkomsten daaruit) die burgers uit liefdadigheid hadden geschonken. Dat verklaart waarom het grootste deel van de weeshuisarchieven uit stukken bestaat die het beheer van die bezittingen betreffen. En daarom zijn die archieven ook een bijzondere bron voor de eigendomsverhoudingen in de stad, de Ooijpolder en de landerijen tussen Hatert en Hees. Natuurlijk bevatten de archieven ook documenten die de zorg voor de weeskinderen betreffen.

De archieven van het Burgerweeshuis (1560 - 1811), het Arme-Kinder-Huis (1638 - 1811),  de Administratieve Commissie van de Godshuizen (1811 – 1817), De Beide Weeshuizen (1817 – 1979) en de Stichting De Beide Weeshuizen (1979 – 1991) zijn in te zien in de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen. (auteur: Rob Wolf)

vrijdag 7 april 2017

Don't Blink: filmfestival héél even in het archief

Internationaal filmfestival Go Short is voor de negende keer neergestreken op en rond het Mariënburg in Nijmegen. Tot en met zondag 9 april zijn er in filmhuis Lux en op enkele andere locaties zo’n driehonderd korte films te zien. Ook het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) doet mee.

Joris Ivens achter de camera, 1930.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Vreemde combinatie, film en archief? Nee, alles behalve zelfs! Zo bewaren we in ons depot vele honderden films, waarvan de meeste afkomstig zijn van de stichting Nijmegen blijft in Beeld. Daarnaast beheren we het Joris Ivens archief over Nijmegens meest beroemde cineast die in 1988 tot ereburger van de stad werd benoemd en werd vereerd met een plein. Twee jaar later volgde de onthulling van een imposant monument voor Ivens.


Vanmiddag ontvangen we in het archief enkele groepen ‘kortefilmliefhebbers’ die workshops gaan volgen. In the blink of an eye zullen ze weer zijn vertrokken.

Volgend jaar bestaat Go Short 10 jaar, een mooie aanleiding om een nieuwe relatie tussen de korte film en Nijmegen te leggen? Voor de creatieve filmmakers biedt ons archief toch een inspirerende bron van materiaal...

dinsdag 28 maart 2017

Twee Nijmeegse middenstanders




Peeman
Peemankeetjes zijn een begrip in Nijmegen. Ze werden vanaf 1908 gerund door Jan Aart Peeman, die er - in eerste instantie alcoholvrije - dranken en andere versnaperingen verkocht.

Peeman startte rond 1900 een drankenhandel aan de Waldeck Pyrmontsingel en kocht in 1908 de 12 keetjes van de indertijd vanwege een limonadeschandaal  in zwaar weer verkerende limonadefabrikant Van Keeken. Peeman wilde afstand nemen van Van Keeken en schilderde groot zijn naam op de houten bouwwerken. Aldus was de naam Peemankeetje snel geboren.

De keetjes fungeerden decennia als ontmoetingsplek in de buurt en waren populair bij de jeugd voor het kopen van snoep. Na de Tweede Wereldoorlog kregen de keetjes het moeilijk, onder andere vanwege schaarste in de openbare ruimte en omdat de houten bouwwerken diefstalgevoelig waren.  Daarnaast werd Peeman zelf steeds meer in beslag genomen door zijn werkzaamheden voor de drankenhandel en uiteindelijk besloot hij de keetjes van de hand te doen.  De kiosken bleven in een aantal gevallen voortbestaan onder een andere uitbater. In 1985 werd het laatste Peemanhuisje aan de Willemsweg  verwoest door een aanrijding met een vrachtwagen.

Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Theunissen
Drankhandel Peeman heeft de afgelopen eeuw het hoofd boven water kunnen houden en is nog steeds gevestigd aan de Waldeck Pyrmontsingel. Vele andere kleine ondernemers redden het uiteindelijk niet en zijn uit het straatbeeld verdwenen. Wie kent bijvoorbeeld de melkhandel van de familie Theunissen nog, die een winkel dreef aan Leliestraat 28? Het Archief is in het bezit van een klein archief van deze familie, dat bestaat uit persoonlijke stukken en archiefmateriaal over de winkel van H.H. (Bert) Theunissen.

Eén van de foto’s uit dit archief laat melkhandelaar Bert Theunissen zien bij het Peemankeetje aan de Willemsweg.

Mini-expo
Deze foto vormde het startpunt voor het samenstellen van een kleine expositie over twee Nijmeegse middenstanders: het Archief heeft een serie foto’s van Peemankeetjes uit de periode 1910-1990 geselecteerd en daarnaast tonen we een selectie van stukken uit het archief van de familie Theunissen. Deze mini-expo is tot begin mei te bekijken in de doorgang tussen Bibliotheek en Archief.
 


 

vrijdag 17 maart 2017

Kitty Courbois (1937-2017) in een schoolblad

Soms vallen twee gebeurtenissen die niks met elkaar van doen lijken te hebben toch op een onverwacht punt samen. Actualiteit en verleden die verrassend dicht bij elkaar liggen. Afgelopen weken deed zich zoiets voor bij het doorbladeren van een nieuwe aanwinst voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN).

Op zaterdag 11 maart jongstleden overleed Kitty Courbois op 79-jarige leeftijd. Ze groeide op in Nijmegen en verliet de stad op haar 21ste, een jaar nadat ze met de toneelschool was begonnen. Ze bouwde een ruim vijftigjarige theaterloopbaan op en, als actrice, een indrukwekkende filmografie.

Slechts een week vóór die elfde maart bekeek ik een aanwinst die het RAN onlangs had ontvangen, onder meer bestaande uit tien edities van Bergecho, het tweemaandelijkse blad van voormalig internaat en middelbare meisjesschool Mariënbosch aan de Groesbeekseweg. De ontvangen bladen kwamen uit de jaren 1950-1954. In de exemplaren vanaf oktober 1952 viel mijn oog op de lijst van redactieleden, waarin naast Carli(e) Biessels (kinderboekenschrijfster, 1936-2016) en Mieke Lelyveld (actrice en schrijfster, 1933-2015) ook Kitty Courbois staat vermeld. En inderdaad: na de katholieke lagere Montessorischool bracht Kitty Courbois haar middelbare schooltijd door op Mariënbosch. Ze blijkt daar vooral te zijn opgevallen door haar haar luidruchtige en opstandige verschijning, zo vertelde ze in 1992 in het tv-programma Klasgenoten.

Kitty’s inhoudelijke bijdrage aan het blad Bergecho is helaas niet bekend, want onder geen enkele van de artikelen in het blad staat haar naam – of zou ze hebben geschreven onder een schuilnaam als ‘Tibi’ of ‘Kers-vers-oud’?

dinsdag 14 maart 2017

Regionaal Archief Nijmegen publiceert eerste gearchiveerde websites

Hoewel er al enkele tientallen jaren sprake is van internet, ontstaat pas de laatste jaren het besef dat websites als archiefwaardig moeten worden gezien. Na onder meer RHC Groninger Archieven en Het Utrechts Archief heeft in 2016 ook het Regionaal Archief Nijmegen een eerste begin gemaakt met het archiveren van particuliere websites. Het RAN beoogt hiermee vanuit cultuurhistorisch belang een verzameling websites te creëren die een representatieve dwarsdoorsnede geeft van het leven en werken van Nijmegenaren op internet.

Gearchiveerde website De Oversteek
De websites worden zo compleet mogelijk gearchiveerd, inclusief vormgeving, beeld- en geluidsmateriaal en links. Daardoor blijven de websites functioneel en ogen en werken ze als ‘live’-websites. Door het archiveren periodiek te herhalen ontstaan er meerdere momentopnamen van dezelfde website. In eerste instantie richt het RAN zich op websites die van het internet dreigen te verdwijnen, of die een grote toegevoegde waarde hebben op de eigen archieven en collecties.  

Websites bestaan uit verschillende onderdelen, die samen het geheel vormen. Deze onderdelen kunnen ieder op zichzelf beschermd zijn door het auteursrecht en andere intellectuele eigendomsrechten. Om deze reden zult u de meeste van de websites die het RAN de komende tijd gaat archiveren, op termijn alleen in onze studiezaal kunnen bekijken.

Gearchiveerde website Studio 104
Het RAN kan echter twee van de tot nu toe gearchiveerde websites ook online tonen. De eerste is de site over de bouw van stadsbrug De Oversteek  in de periode 2008-2014, samengesteld door fotograaf Thea van den Heuvel in opdracht van de gemeente Nijmegen. De tweede is de site van Studio 104. Dit was de werkplaats en expositieruimte van de vorig jaar overleden Nijmeegse kunstenaar en vredesactivist Michiel van de Loo aan de Ubbergseweg 104. 

Voor de beschrijving en presentatie van deze gearchiveerde websites heeft het RAN voor het eerst geëxperimenteerd met de zogenaamde scrum methode, waarbij een overkoepelend vraagstuk vanuit verschillende disciplines wordt benaderd. De bedoeling was om in een kort tijdsbestek (in dit geval twee weken) diverse archiefmedewerkers, ieder vanuit zijn eigen specialiteit, met elkaar te laten samenwerken om tot het gewenste resultaat te komen. De werkwijze volgens deze nieuwe methode werd als zeer positief ervaren.

Inmiddels richt het RAN zich op het archiveren en zo mogelijk publiceren van twee Nijmeegse stadsblogs die binnenkort uit de lucht gaan: Nijmegen Direct en Nijmegen Centraal. Op de site van Nijmegen Direct staat te lezen dat de archivering daar met instemming wordt begroet.

Mocht u een website hebben of kennen waarvan u vindt dat deze niet in het webarchief van het RAN mag ontbreken, dan staan wij graag open voor uw suggesties.  

maandag 6 maart 2017

Vrouwendag, verkiezingen en een oud boek...

Precies een week zit er tussen Internationale Vrouwendag op 8 maart en de aankomende Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart. Twee belangrijke dagen, denkt u vast, maar wat hebben ze met elkaar te maken? En wat heeft het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) hiermee van doen?

Vrouwenkiesrecht
In een stapel nog uit te zoeken publicaties, een paar jaar geleden binnengekomen van een andere gemeentelijke afdeling, trof ik vorige maand dit boek uit 1994 over vrouwenbelangen en vrouwenkiesrecht aan. Niet specifiek over Nijmegen, maar toch belangrijk genoeg om als achtergrondliteratuur te worden opgenomen in de bibliotheek van het RAN, zo oordeelde ik. In het activistische Nijmegen van eind jaren zestig tot midden jaren tachtig was de vrouwenbeweging zeer actief. Van diverse organisaties hebben we de archieven in huis: Vrouwen Onderzoeken hun Situatie, de Nijmeegse Vrouwenraad, Vrouwenspoor Nijmegen en de Nijmeegse Vrouwenfederatie. En er waren er nog veel meer.

Dat de inhoud van het 23 jaar oude boek actueel is, bleek toen een collega me de week daarop vroeg om dit blogbericht over Vrouwendag en de Tweede Kamerverkiezingen te schrijven. Want wat beide dagen verenigt is dat vrouwen in Nederland dit jaar honderd jaar geleden passief kiesrecht verwierven (op actief kiesrecht was het nog twee jaar wachten). Tegenwoordig is vrouwenkiesrecht een vanzelfsprekendheid, destijds heeft de vrouwenbeweging hier fel voor moeten strijden. Nog altijd blijven er wensen over, zoals meer vrouwen in de Tweede Kamer, op ministersposten en vooral in de gemeenteraden – in Nijmegen zijn 11 van de 39 zetels bezet door een vrouw.

Blauwe stoel voor Nijmegen?
Terug naar de Tweede Kamerverkiezingen. Maken Nijmegenaren een kans op een zetel? Tot een eeuw geleden kende Nederland het districtenstelsel, waarin elk district een Tweede Kamerlid leverde. Nijmegen was zo altijd verzekerd van minstens één vertegenwoordiger in de Tweede Kamer. Wie dat in de loop der jaren waren, lees je hier.

Een Nijmeegs Tweede Kamerlid is sinds 1918 geen vanzelfsprekendheid meer. Op dit moment wordt zeker één van de 150 blauwe stoelen in de Tweede Kamer bezet door een Nijmegenaar: de VVD’er Hayke Veldman. Of hij na de verkiezingen terugkeert wordt spannend met een 39ste plaats op de kandidatenlijst. Wellicht dat Alexander Kops (19de op de lijst van de PVV) en Lisa Westerveld (14de op de lijst van GroenLinks) het gaan halen. Een Nijmeegse vrouw in het parlement? De beslissing is aan de kiezer. 

woensdag 15 februari 2017

Mini-expo 100 jaar Willemskwartier

De after party van het 50-jarig bestaan van Dukenburg is nog niet afgelopen – de expositie De Canon van Dukenburg loopt tot 26 februari – of de volgende buurt is alweer volop aan het feesten. Want het Willemskwartier bestaat honderd jaar! De roemruchte buurt viert het jubileum onder andere met de uitgave van een boek. Het Regionaal Archief Nijmegen deelt in de vreugde en heeft een minitentoonstelling opgezet.

Tuinwijk
Het Willemskwartier werd vanaf 1917 gebouwd als een van de eerste tuinwijken in Nijmegen voor de ‘arbeidersklasse’. Een ruim opgezette buurt met pleintjes en (voor toenmalige begrippen) grote en comfortabele woningen met een landelijke uitstraling. De meeste huizen hadden er bovendien een eigen tuin waarin bewoners hun eigen groenten konden verbouwen – een grote luxe! Veel bewoners werkten bij één van de vele bedrijven die zich aan de rand van de buurt vestigden, zoals de spoorwegen, transformatorenfabriek Willem Smit en chocoladefabriek Van Dungen.

Trots
Na zestig jaar voldeden de oudste huisjes niet meer aan de eisen van de tijd. In fasen zijn vanaf 1975 de meeste huizen vervangen door nieuwbouw. Ook de fabrieken sloten bijna allemaal de deuren. Ondanks of dankzij alle veranderingen blijft het Willemskwartier een buurt om trots op te zijn. Dat dragen de bewoners zelf ook uit, onder andere in het boek Hert op de tong, over 100 jaar Willemskwartier. Van weinig andere buurten in de stad zijn in de afgelopen zo veel boekwerken verschenen.

Het Willemskwartier in 1930 vanaf de kerk aan de Groenestraat.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Expo
In het Regionaal Archief Nijmegen aan het Mariënburg, bij de doorgang naar de openbare bibliotheek, is een kleine tentoonstelling ingericht over het Willemskwartier. Ingelijste foto’s en voorwerpen in enkele vitrines geven een blik op het dagelijks leven van Willemskwartierders. Ook vind je er nieuwe en oudere publicaties over de buurt. Ze liggen er achter glas, maar zijn ook in de studiezaal op te vragen. De mini-expo is nog tot begin april te bezichtigen.

dinsdag 24 januari 2017

Nijmeegse testamenten na 400 jaar geopend



In het Regionaal Archief Nijmegen bevinden zich archiefstukken die al eeuwen oud zijn maar waarvan niemand nog de inhoud kent. In het oud-rechterlijk archief van de stad bevindt zich een reeks testamenten die zijn dichtgemaakt en verzegeld door de toenmalige schepenen. Pas na iemands dood kon zo’n testament worden geopend. Een aantal van deze zogenaamde ‘besloten testamenten’ (zo’n 30 stuks uit de periode 1688-1808) is nog nooit geopend. Om deze stukken raadpleegbaar en online toegankelijk te kunnen maken heeft het RAN besloten deze testamenten te openen.

De testamenten zijn interessant voor historisch en genealogisch onderzoek. Ze bevatten informatie over personen, hun familierelaties, hun bezittingen en hun motieven. De testamenten zullen (indien nodig) worden gerestaureerd, daarna zullen ze worden gefotografeerd en op termijn toegankelijk worden gemaakt via de Digitale Studiezaal.

UPDATE: Ook De Gelderlander heeft een artikel gepubliceerd over de besloten testamenten.

dinsdag 3 januari 2017

Openbaarheidsdag 2017

De dag- en nachtrapporten van de gemeentepolitie uit 1956 raadplegen, de huwelijksregisters uit 1941 bekijken of grasduinen door de leerlingenlijsten van de Klokkenberg of de HBS uit het begin van de twintigste eeuw? Vanaf vandaag kan het.

Leerlingen en docenten van De Klokkenberg in 1910.
Aan het begin van ieder nieuw kalenderjaar vervalt de beperking op de openbaarheid van sommige archieven. De informatie in deze archieven is dan toegankelijk voor onderzoekers, journalisten en publiek. Tal van documenten zijn vanaf die dag zonder beperking voor iedereen in te zien. De eerste dinsdag van het jaar - de eerste dag van het jaar waarop de studiezalen van archieven hun deuren weer openen - werd door het Nationaal Archief enkele jaren geleden omgedoopt tot Openbaarheidsdag.

Overheidsinstellingen dragen na twintig jaar hun archieven over aan een archiefinstelling. Een groot deel daarvan is direct in te zien. Mocht de inhoud de privacy van nog levende personen schaden of onevenredig benadelen dan kan de openbaarheid voor een vooraf vastgestelde periode worden beperkt. Deze termijn vervalt op de eerste januari na het verstrijken ervan. Die dag noemen we sinds 2010 Openbaarheidsdag.

Ook in Nijmegen en omgeving betekent Openbaarheidsdag goed nieuws voor historisch geïnteresseerden. Voor genealogen zijn er nieuwe jaargangen van bijvoorbeeld de huwelijksregisters van de burgerlijke stand beschikbaar. De lijst met openbaar geworden stukken in het Regionaal Archief Nijmegen is hier te raadplegen. Graag tot ziens in de studiezaal!