donderdag 28 juli 2016

Terugkeer van de 'Zeldenrust'?

Fragment van een tekening met het uitzicht vanaf de stad op Lent
en de rivier in 1755. Achter de gierpont ligt de gierbrug.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Vóór de opening van De Oversteek (2013), de Waalbrug (1936) en de spoorbrug (1879) vormde de Waal eeuwenlang een barrière voor iedereen die tussen Nijmegen en Lent en de rest van de Over-Betuwe pendelde. De brede en sterk stromende rivier oversteken was alleen mogelijk met een veerpont die enkele malen per uur heen en weer voer – als hij tenminste niet wegens ijsgang uit de vaart was genomen. Een vrijwilliger van het Regionaal Archief Nijmegen dook in het archief interessante informatie op over het veer in de achttiende eeuw. Hij merkte verder op dat de vroegere veerstoep in Lent onlangs is gereconstrueerd. Keert de pont – vanaf eind negentiende eeuw bekend als de ‘Zeldenrust’ – na tachtig jaar terug?

Aan de ketting
De eerste veerverbinding bestond uit een zeilboot die ‘vrij’ heen en weer voer. In 1657 introduceerde Hendrik Heuck de gierpont, die aan een midden in de rivier verankerde ketting lag en gebruik maakte van de stroming van het water om te gieren (heen en weer te gaan). De pont meerde niet rechtstreeks aan land aan maar aan houten gierbruggen, bestaand uit een wegdek dat over enkele naast elkaar drijvende schuiten was gelegd (zie de afbeelding).

Fragment van een plattegrond uit 1575 met links van de pont de
schuitjes die de gierkabel geleiden. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Inboedel
Onze vrijwilliger de heer E.K. Kam vond in de raadsresoluties van 1730 enige vermeldingen van de verpachting van het ‘Stads Vheer’ aan een nieuwe pachter. De taxatie die in verband hiermee plaatsvond biedt een aardig beeld van de constructie, de inboedel en ander toebehoren van het veer. De inventaris is uitgesplitst naar verschillende onderdelen: de pont zelf, de bruggen, het ijzerwerk en het touwwerk.
In de roef (het woongedeelte van het schip) stond bijvoorbeeld ‘een bed met een peuluw, 2. kussens 2. dekens. 2. paar lakens’. Verderop valt te lezen dat de pont bevestigd was aan een gierketting van 819 voet lengte en dat er her en der diverse kettingen en ankers in gebruik waren. Op de vaste brug stond een huisje met een eiken bank, waarschijnlijk een wachthokje dat ook op deze afbeelding te zien is.

Veerpoort
Het aanlegpunt van de veerpont in Nijmegen bevond zich van oudsher buiten de Veerpoort, bij de huidige Lindenberghaven. Met de introductie van de gierpont verhuisde het naar de kade tussen de Grotestraat en de Lage Markt. Voordat de Lentse veerstoep werd verplaatst naar de Veerdam lag deze in het verlengde van de Grift, de trekvaart naar Arnhem.

De gierbrug in Lent, ca. 1880. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Watertaxi
Naar aanleiding van de dijkteruglegging in Lent werd eind 2015 de veerstoep aan de Veerdam hersteld, om iets van de verloren gegane cultuurhistorie in Veur-Lent te compenseren. Wat de nieuwe functie van de veerstoep wordt, behalve het visualiseren van de vroegere aanlegplaats, is nog niet uitgekristalliseerd. Er is een opstapplaats voor voetgangers en kleine veerboten moeten er kunnen aanmeren, maar dat is nog niet gebeurd. Ook de watertaxi die vanaf deze maand tussen de Lindenberghaven en de Spiegelwaal zal varen legt er niet aan. Voorlopig lijkt een terugkeer van de Zeldenrust dus niet aan de orde.

maandag 25 juli 2016

Archief Fotokring Meer Licht toegankelijk

Onlangs is de inventarisatie van het archief van de Nijmeegse Fotokring “Meer Licht” over de periode 1930-2004 afgerond. Het archief is daarmee toegankelijk voor onderzoekers en geïnteresseerden. De inventaris is te raadplegen via de Digitale Studiezaal en de stukken zijn tijdens openingsuren in te zien in de studiezaal van het archief

De Nijmeegse amateurfotografenvereniging “Meer Licht” werd op 23 december 1893 opgericht en was daarmee de derde fotografenvereniging in Nederland. In die tijd was fotograferen een hobby die alleen rijke burgers en leden van de middenstand zich konden veroorloven. De aanschaf van fotomateriaal was immers een kostbare aangelegenheid. Fotokring "Meer Licht" is anno 2016 nog steeds actief.

Kees Ivens, de vader van de beroemde cineast Joris Ivens, was jarenlang voorzitter en bestuurslid en meer dan vijftig jaar lid. Rond 1912 was Rudolph MacLeod, echtgenoot van de bekende Nederlandse exotische danseres Mata Hari, lid. Zij werd door de Fransen wegens spionage schuldig bevonden aan hoogverraad en in 1917 gefusilleerd.

Fotokring Meer Licht. Boven, vierde van links, Greet Rutgers-Dinckgreve. Onder, van links naar rechts, de heer van Gelder, de heer Bon, voorzitter Kees Ivens en Paul Antonie Rutgers, circa 1925, Fotocollectie Regionaal Archief  Nijmegen, fotonr. F48773. Zie ook archief Fotokring "Meer Licht", inv. nr. 33.
Fotokring "Meer licht” onderneemt vele activiteiten. Op foto-avonden bespreken de leden elkaars werk. De vereniging nodigt gastsprekers uit en organiseert "doe-avonden" en uitstapjes naar interessante plaatsen om te fotograferen. Zij viert haar jubilea met fototentoonstellingen. Ook organiseert "Meer Licht" fotowedstrijden, bijvoorbeeld in 1955 een fotowedstrijd ter gelegenheid van de viering van Nijmegen 1850 jaar stad.

De neerslag van al deze activiteiten is terug te vinden in het archief, dat onder meer bestaat uit vergaderstukken van het bestuur en ledenvergaderingen, en correspondentie met andere fotoclubs en -verenigingen. Aardig is een achttal zwart-wit glasnegatieven uit circa 1925 betreffende bijeenkomsten van leden, onder wie de voorzitter Kees Ivens (inv. nr. 33).

donderdag 21 juli 2016

Ook de honderdste Vierdaagse krijgt zijn thrillers

De twee Vierdaagsethrillers van 2016
Sinds 2008 kent de Nijmeegse boekenwereld het subgenre ‘Vierdaagsethrillers’ en zoals de laatste jaren gewoonte is geworden presenteren uitgeverijen QV en Logikos enkele maanden vóór de start van het grootste wandelevenement ter wereld beide hun thrillers. Rob Bakker presenteerde op 27 mei Het mysterie van de 100, Rudy Dek – die de ‘4-daagse thriller’ destijds introduceerde – volgde een dag later met Oorlogspad.

Er verscheen ook een informatief en in zekere zin net zo ‘spannend’ boek over het Nijmeegse wandelevenement. In De Vierdaagse van Nijmegen. Wandelen door bevrijd gebied laat Dick Lockhorst de (Vierdaagse)wandelaar kennismaken met een donkere periode uit de geschiedenis van Nijmegen en omgeving: de gevechtshandelingen in september 1944, toen Nijmegen en omgeving door de geallieerden werden bevrijd. Honderden burgers en soldaten kwamen om het leven en de stad en omliggende dorpen werden zwaar beschadigd.

In de Donald Duck die op 14 juli uitkwam staat de (Eimeegse) Vierdaagse centraal, zoals De Gelderlander berichtte. Nadat we hiervan een exemplaar geschonken hadden gekregen is zelfs dit, na aandringen van collega’s, opgenomen in de bibliotheekcollectie van het Regionaal Archief Nijmegen.

Andere recente publicaties:
Oudere publicaties:

maandag 18 juli 2016

De vele voeten die de Vierdaagse wandelden

Duizenden wandelaars maken zich op voor de 100ste editie van de Nijmeegse Vierdaagse. Maar wie waren de duizenden en duizenden wandelaars die deelnamen aan de voorgaande negenennegentig edities? 

Een club van enthousiaste vrijwilligers heeft dit voorjaar het eerste gedeelte van de deelnemersregistratie (periode 1921-1939) ingevoerd op de website VeleHanden.nl. In totaal hebben 132 vrijwilligers in razend tempo bijna 4000 scans dubbel ingevoerd en gecontroleerd. De talloze wandelaars uit deze periode - militairen en burgers - zijn op termijn eenvoudig online op te zoeken.

Voor het invoeren van de periode 1941-1987 is het Regionaal Archief Nijmegen nog op zoek naar meer enthousiaste vrijwilligers. Omdat het recentere (persoons)gegevens betreft, is gekozen voor een afgeschermd project en zullen de ingevoerde gegevens uitsluitend raadpleegbaar worden gemaakt binnen het Regionaal Archief Nijmegen.

Heeft u affiniteit met de Vierdaagse, bent u geïnteresseerd in (de Nijmeegse) geschiedenis en draagt u graag een steentje bij het beschrijven van de vele voeten? Stuur dan een mailtje naar hetarchief@nijmegen.nl.

Tijdens de Vierdaagse is er op en rond het Mariënburg trouwens ook meer dan genoeg te beleven. In de middagen is er een historische kinderactiviteit op het plein, is de tentoonstelling 100x100x100 te bezoeken in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, hangen er levensgrote historische foto's van wandelaars in de hal van de Bibliotheek en zijn er fraaie affiches van voorgaande edities van de zomerfeesten te zien in de doorgang van het archief naar de bibliotheek.

Vanaf het Mariënburg is het ook maar een paar minuutjes lopen naar Museum Het Valkhof, waar in de tentoonstelling 100ste Vierdaagse - Wandel door de tijd, ook materiaal uit de collectie van het archief te bewonderen is.