donderdag 31 maart 2016

Regionale kranten naar het archief

Een deel van de bibliotheekcollectie van het Regionaal Archief Nijmegen bestaat uit kranten. Uit en over Nijmegen hebben wij enkele tientallen titels van dag- en weekbladen en wijkkrantjes, soms gedigitaliseerd – zoals De Gelderlander en de De Wijkkrant voor Nijmegen-Oost. Buiten Nijmegen is de spoeling wat dunner. In de eerste maanden van dit jaar hadden we enkele belangrijke aanwinsten, waarmee we ons  regionale karakter kunnen accentueren.

In januari schonk de gemeente Heumen ons een aanvulling op de Regiodiek, een regionale weekkrant voor de gemeenten Heumen en Mook en Middelaar – en aanvankelijk ook voor Nijmegen-Zuid. Dankzij deze aanwinst hebben we de Regiodiek nu vanaf het allereerste nummer (uit 1989) tot en met het laatste op papier verschenen nummer (uit 2015) in huis, op slechts enkele ontbrekende edities na.

De gemeente Druten bracht twee maanden later jaargangen 1962 tot en met 1973 van De Waalkanter naar het archief. Is De Waalkanter anno 2016 een weekblad met divers lokaal en regionaal nieuws, in de beginjaren was het een wekelijks publicatieblad dat de gemeente uitbracht. Men besteedde toen vooral aandacht aan de burgerlijke stand, nieuwe regelingen, kerkelijk en verenigingsnieuws. Later verschenen er ook stukjes over het Drutens verleden en vervolgverhalen. In tien jaar tijd nam de ruimte die werd gevuld met reclame aanzienlijk toe. Alleen al hiermee geeft het krantje een beeld van veranderende tijden…

vrijdag 25 maart 2016

Opening rivierpark en lang zullen ze lezen!

Met de opening van het rivierpark en de viering van 100 jaar Openbare Bibliotheek belooft het een boordevol en gedenkwaardig paasweekend te worden. Reden te meer om als archief ook ons steentje bij te dragen. 

Lang zullen ze lezen!
De Openbare Leeszaal aan de
Oranjesingel in 1918.
Om dicht bij huis te beginnen: onze buren van de bieb bestaan precies honderd jaar. Dit wordt onder andere gevierd met een feestmiddag op maandag 28 maart. Als soort van cadeau is er op de kennisbank van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis een speciale pagina over de 100-jarige Openbare Bibliotheek in Nijmegen gelanceerd. Hierop zie je de locaties van alle bibliotheekvestigingen die er sinds 1916 zijn geweest, met links naar korte beschrijvingen van hun geschiedenis. Ook vind je er informatie over de vier organisaties die de Openbare Bibliotheek sindsdien hebben beheerd. De fijnproevers kunnen meteen doorklikken naar de archieven en foto’s van de bibliotheek in de Digitale Studiezaal.

Ruimte voor de Waal
Op diezelfde maandag 28 maart vieren we de opening van een nieuw stukje Nijmegen aan de Waal: het Rivierpark dat de afgelopen drie jaar is ontstaan als onderdeel van het landelijke waterveiligheidsprogramma Ruimte voor de Rivier. Het archief is maandag aanwezig in de Dorpsschuur in Lent om meer te vertellen over de historische ontwikkeling van de stad aan de Waal. Loop gerust binnen!

De ontwikkeling van het project is te volgen in de ruim 400 foto's die vanaf vandaag raadpleegbaar zijn in de Digitale Studiezaal. Ruim 200 foto’s zijn gemaakt door fotografe Thea van den Heuvel die de aanleg van de stadsbrug de De Oversteek vastlegde. Een nagenoeg gelijk aantal (lucht)foto's van Rutger Hollander en Johan Roerink geven een goed beeld van de landschappelijke veranderingen en werkzaamheden. De foto's vormen een voorbode van het vele (digitale) archiefmateriaal van het project dat nog zijn weg zal vinden naar het archief. Op korte termijn volgen nog foto’s van de panden die voor het project hebben moeten wijken, evenals nog wat filmmateriaal.

Beide festiviteiten zijn gratis toegankelijk en het bezoeken meer dan waard!

Ruimte voor de Waal - Aeropicture / Johan Roerink

maandag 14 maart 2016

Alle wegen leiden naar Nijmegen

Er zijn weer diverse boeken en brochures aan de bibliotheekcollectie toegevoegd. Over Romeinse wegen en Frankische keizers, het huis van de Gebroeders van Limburg en nog meer.

In het boek Romeinse wegen in Nederland van Paul van der Heijden kunnen Nijmegen en omgeving onmogelijk ontbreken, dus schafte ik het bijna blind aan. En jawel: afzonderlijke hoofdstukken verhalen over Nijmegen als stedelijk knooppunt over de wegen langs de Romeinse rijksgrens (de Limes) en over de verbindingen tussen Romeins Nijmegen en steden als Tongeren, Xanten en Keulen. Een informatief boek dat rijk geïllustreerd is, met visualisaties van vroegere wegen, kunstwerken en gebouwen.

Sinds vorige maand is bij Poëziecentrum Nederland, in de openbare bibliotheek aan het Mariënburg, de Poëziewandeling Nijmegen verkrijgbaar. Deze is op eigen houtje te lopen, maar ook onder begeleiding. De route gaat langs plaatsen die herinneringen oproepen aan personen, gebeurtenissen en vroeger sferen, waarover Nijmeegse poëten hebben gedicht. Soms beladen, soms een glimlach oproepend. Onderweg stuit je in het straatbeeld op literaire bakens, zoals op de gevel van ons eigen archief, met het gedicht ‘Mariënburg’ van W.A.M. de Mul.

Andere recente uitgaven:

Ook zijn er wat oudere brochures en boeken binnengekomen. Al enkele jaren wordt gewerkt aan de inventarisatie van de vele tientallen archieven die de Stichting Vakbondshistorisch Archief Nijmegen (SVAN) aan het RAN heeft overgedragen. Uit het archiefmateriaal zijn diverse publicaties gezeefd die niet in de archieven thuis horen, maar wel zinvol zijn te bewaren als achtergrondliteratuur.

We ontvingen diverse uitgaven uit de periode 1946-1955 van Opwaarts, officieel orgaan van de R.K. Zang- en toneelvereniging “Onderling Kunstgenot” Nijmegen en, ten slotte, een uit 1994 daterende scriptie over religieuze parken in Nederland.

dinsdag 8 maart 2016

De redding van een tekening uit de collectie Bouwvergunningen (archief 1335, inventarisnummer 1079).


Deze serie bouwvergunningen betreft grotendeels vergunningen van verdwenen panden en enkele oudere vergunningen die niet zijn opgenomen in het digitaal bouwarchief van de gemeente. In afwachting van de uitgebreide inventarisatie en ordening van deze serie, is er een  voorlopige toegang beschikbaar met beschrijvingen van de aard van de verbouwing, het adres (soms zonder huisnummer maar wel met kadastraal nummer) en vaak de naam van de aanvrager.

Bij deze collectie zijn de tekeningen vaak enkele malen gevouwen tussen de andere stukken van de vergunning opgeborgen. Dit heeft soms grote gevolgen. Gelukkig zijn er bezoekers én medewerkers in de studiezaal die hier ingrijpen. Het stuk komt bij de restaurator terecht. En dan is er nog heel wat te redden. Wel wordt het stuk daarna apart opgeborgen en krijgt de volgende die dit nummer opvraagt een printje te zien. Voldoet dit niet dan kan het origineel nog tevoorschijn worden gehaald. Maar wel héél voorzichtig!!


veel was nog wel aanwezig
gedoubleerd en de gaten zijn ingevuld

vrijdag 4 maart 2016

'Ik ga mij zo aanstonds verdrinken in de vijver van Zonsbeek'. Over een prachtig tekeningen-album en een droevige geschiedenis

Enigszins geschokt ben ik wel. Van het Historisch Centrum Overijssel (HCO) kreeg het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) onlangs een prachtig album met tekeningen van de hand van Frederik Hendrik Ampt. Bij het beschrijven van het album voor de opname in onze collectie verdiepte ik me in het leven van de man. Geboren uit bekende Nijmeegse ouders. Gelieerd aan de families Guyot en Van Schevichaven. Een heerlijke jeugd op de Uijlenput. Een innige band met een schrijvende zus die enige landelijk bekendheid heeft door haar stellingname over de slavernij. Militair, zoals andere protestantse Nijmegenaren. Een niet onverdienstelijk tekenaar. En dan tot slot, zo bleek mij vandaag, een tragische dood.


Uilenput Nijmegen 1864, aquarel in het Album Ampt
Frederik Hendrik Ampt is op 11 december 1834 geboren als tweede kind van Frederik Hendrik Ampt en Everdina Snoeck. Zijn vader en moeder hadden in het jaar daarvoor net het landgoed De Uilenput bij Berg en Dal geërfd uit de nalatenschap van Everdina's moeder. Frederik Hendrik Sr had als marineofficier in 1813 zijn sporen verdiend in de bevrjiding van Nederlanden van de Fransen. In 1837, bijna drie jaar na de geboorte van zijn zoon, overleed hij tijdens een topografische expedititie in Indië.  Zijn vrouw en kinderen hadden een huis in de stad Nijmegen en brachten de zomers buiten de stad door op het landgoed van hun moeder.

 Frederik Hendrik Jr en zijn oudere zus Anna keken met warmte op hun jeugd op Uilenput terug. Zuster Anna ging na haar huwelijk in 1854 met haar man op het landgoed wonen. Toen zij in 1863 met haar gezin de Uilenput verliet, blikte zij vol dierbare herinneringen terug in een gedicht 'Afscheidsgroet aan de Uylenput'. Een jaar later legde haar broer het landhuis met de tuin vast op een aquarel, zo blijkt uit het album. Voor zover ik kan nagaan is het tot nu toe de oudste afbeelding van landhuis de Uilenput.

In 1853 ging Frederik Hendrik Jr naar de KMA in Breda en doorliep tot zijn pensionering een militaire carriere. Zijn album bevat tekeningen van de plaatsen waar hij als militair gelegerd was en natuurlijk van Nijmegen en omgeving. In 1904 schonk hij al tekeningen aan de stad Nijmegen. Het aardige van het album is dat het laat zien dat Frederik Hendrik tekeningen in meervoud heeft gemaakt, want veel tekeningen komen overeen met de in 1904 geschonken tekeningen. Bijna identiek, want vaak dezelfde gebouwen, maar met net even een andere 'stoffering'. Zo is van de tekening van de Uilenput nog een prent bekend, maar dan met een paard en wagen links op de weg en met een vrouw in plaats van een man in de tuinpoort.

Na zijn pensionering ging Fredrik Hendrik met zijn vrouw Catharina Guyot in Renkum wonen. Zijn vrouw overleed in 1901. Uit de dagboeken die wij van hem al in onze collectie hebben, blijkt dat Frederik Hendrik het moeilijk heeft gekregen. Geplaagd door een zwaar godsdienstig gemoed en door hoge hypotheekschulden vinden we een laatste briefje in zijn dagboek. Het wordt hem te veel en letterlijk lezen wij 'Ik ga mij zo aanstonds verdrinken in den vijver van Zonsbeek'. Twee weken later doen agenten aangifte bij de ambtenaar van de Burgerlijke Stand in Arnhem; 'dat op [vrijdag 27 september 1912] des namiddags om half een ure uit den grooten vijver van Sonsbeek[...] is opgehaald het lijk van Frederik Hendrik Ampt'. Je wordt niet altijd vrolijk van archiefonderzoek.

De tekeningen in het album van Nijmegen en omgeving en de in 1904 geschonken tekeningen zijn gescand en in de beeldbank van het RAN te raadplegen door te zoeken op Ampt