maandag 29 februari 2016

'Onzichtbaar' maar waardevol vrijwilligerswerk

Jacqueline is brochures aan het inbinden
De ongeveer zestig vrijwilligers die bij het Regionaal Archief Nijmegen werkzaam zijn vervullen er een haast onmisbare functie. Zij besteden uren, soms dagen per week aan het (beter) toegankelijk maken van onze bronnen. Vrij onzichtbaar werk, maar van grote waarde. Ook voor de bibliotheek zijn drie vrijwilligers in de weer.

Tijdschriften die jarenlang in halfvolle archiefdozen liggen en kromtrekken, wijkkrantjes die zoekraken, studiezaalbezoekers die stapels losse magazines doorbladeren. Dat proberen we op het archief te voorkomen. Om periodieken duurzaam te bewaren laten we een aantal ervan inbinden, bijvoorbeeld per jaargang. Jacqueline van Diejen heeft inmiddels ruime ervaring met het lumbecken en innaaien. En dat doet ze naast haar andere vrijwilligerswerkzaamheden, waaronder het beschrijven en beheren van de affichecollectie.

Henk Meijer en Annemieke Slockers zijn – naast hun andere klussen voor het archief – de beschrijvingen van brochures in de bibliotheekcatalogus aan het herzien. Ze controleren nauwgezet of de beschrijvingen kloppen en voegen extra informatie toe, zoals trefwoorden, persoonsnamen en tijdsperioden. Een megaklus (er zijn ruim achtduizend te controleren brochures) waaraan zij en hun voorgangers al enkele jaren hebben gewerkt. Het plezier van hun invoerwerk halen ze vooral uit het doornemen van de brochures met uiteenlopende onderwerpen en uit de contacten met andere vrijwilligers. Het resultaat van hun werk mag er zijn: de publicaties in de digitale studiezaal worden beter vindbaar voor de geïnteresseerde. 

dinsdag 23 februari 2016

Gedenksteen voor gevallenen op de St. Stevenstoren

Gisteren onthulde burgemeester Bruls in de hal van de St. Stevenstoren een gedenksteen voor de vijf leden van de Luchtbeschermingsdienst (LBD) die op 22 februari 1944 om het leven kwamen toen de toren, waarop zij wacht hielden, instortte. Aan de onthulling van de steen ging een kort onderzoek in het Regionaal Archief Nijmegen vooraf.

Peter Kuipers werd vorig jaar tot torenwachter van de St. Steven benoemd. Hij had zich toen, samen met het Gilde, al jarenlang ingezet voor het toegankelijk houden en het verder ‘aankleden’ van de kerktoren. Want dit icoon van Nijmegen is veel meer dan een uitzichtpunt met klokken alléén. Kuipers en het Gilde willen de torenbeklimmers meer meegeven over de historie van de toren en over zijn plaats in de stad. Met de plaatsing van de gedenksteen wordt opnieuw een stukje van het verleden van de toren belicht.

De Nijmeegse afdeling van de LBD werd in 1937 opgericht. De dienst bestond tot aan de bezetting louter uit vrijwilligers en bleef tijdens de Duitse bezetting functioneren. Hun leden zetten zich in voor de bescherming van de bevolking. Eén van hun taken was om het luchtruim in de gaten te houden en bij verdachte bewegingen alarm te slaan. De LBD had tijdens de Tweede Wereldoorlog uitkijkposten op de St. Stevenstoren, op de zogenoemde Marathontoren van stadion De Goffert en op de uitzichttoren aan de Kwakkenbergweg.  

De vijf LBD’ers die op 22 februari 1944 om 13.28 uur op de Stevenstoren stonden maakten geen schijn van kans. Drukgolven, veroorzaakt door  bomexplosies in de nabijheid, deden de spits en een deel van de eeuwenoude toren onmiddellijk instorten. Het puin kwam terecht op een van de zijbeuken van de kerk en op huizen onder aan de Stikke Hezelstraat. Een van de vijf slachtoffers werd pas drie dagen later gevonden op het dak van drogisterij Dirk Katje aan de Ganzenheuvel. Het werk voor de LBD was niet zonder gevaar, want juist uitkijkpunten waren geregeld het mikpunt van beschietingen en bombardementen.

Ter controle van de gegevens van de vijf onfortuinlijke LBD’ers plozen Peter Kuipers en ondergetekende het archief van de LBD Nijmegen uit. Alle gegevens klopten, waarop de steen met een gerust hart kon worden onthuld.

donderdag 18 februari 2016

‘Vertel nog eens over de oorlog’

Verhalen uit de Tweede Wereldoorlog moeten verteld blijven worden, hoe groot of klein ook. Daarom maakte theatergroep GRAS, het grootste amateurgezelschap van Nijmegen, de voorstelling Vertel nog eens over de Oorlog. Een uniek project waarin twintig jonge spelers elk een oorlogsgetuige interviewden. De twintig geïnterviewde oorlogsgetuigen werden geportretteerd door fotografe Colette Lukassen en deze portretten zijn nu te zien in het archief.

Twee van de portretten van fotograaf Colette Lukassen.
Portretfotograaf Colette Lukassen (Nijmegen 1967), houdt zich voornamelijk bezig met vrij werk. Portretten met een verstilde of juist een indringende blik. Mensen zoals de geportretteerde ouderen die je gewoon op straat tegenkomt, maar die bijzondere verhalen met zich meedragen. De oorlogsgetuigen deelden met de jonge acteurs hun persoonlijke ervaringen, herinneringen en emoties.

De verhalen vormden het uitgangspunt voor een theatervoorstelling die op 18 januari 2016 in de Stadsschouwburg in première ging. Op dit moment wordt gekeken of en wanneer een reprise van deze voorstelling zal plaatsvinden. 

De toneelproductie is een fraai voorbeeld van een nieuwe, creatieve toepassing van verhalen over vroeger. De generatie die de Tweede Wereldoorlog bewust meemaakte wordt steeds kleiner, wat het vastleggen en blijvend bewaren van deze verhalen steeds urgenter maakt. Het archief is met de makers van het toneelstuk in gesprek om de verzamelde verhalen een vaste plek in de collectie van het archief te geven.

De portretten zijn te zien in de doorgang van het archief naar de bibliotheek. Loop tijdens openingsuren vooral een keertje binnen! Toegang is gratis. 

Item N1 over de voorstelling 'Vertel nog eens over de oorlog'