dinsdag 17 mei 2016

De verbanning van een vrijdenkende Velpenaar

Arnhem, 10 maart 1794. In een zaaltje houdt de Velpse dominee Johannes Stolk een lezing voor het natuur- en letterkundig genootschap Prodesse Conamur. Vol van de verlichte ideeën die na de Franse Revolutie Nederland binnen sijpelen, pleit hij ervoor om naast de elite ook de gewone man toegang te geven tot onderwijs. Enkele dagen later wordt hij achtereenvolgens door de stad Arnhem en door de Gelderse Staten verbannen uit hun rechtsgebieden. Oud-collega en vrijwilliger bij het Regionaal Archief Nijmegen Pieter van Wissing schreef er een boekje over.

De centrale vraag in Een verlichter in de ban: de controversiële lezing van Johannes Stolk in 1794  is waarom Stolk werd verbannen. Was de tijd in 1794 nog niet rijp voor het uiten van zulke gedachten? In het boek gaat de auteur in op de achtergronden van Johannes Stolk en van het onderwerp van diens lezing en diept hij uit hoe Stolks verdere leven er na zijn verbanning uit zag.

Na enige omzwervingen keert Stolk in 1795 terug naar Gelderland. Nu de Nederlanden door Franse troepen zijn bezet, staan Stolks verlichte medestanders er aan het roer en is zijn verbanning opgeheven. Stolk predikt in Rheden, Vierlingsbeek, Niftrik en Balgoij en verhuist in 1816 naar Nijmegen. In 1818 wordt hij naar zijn laatste standplaats beroepen: hij gaat prediken in Neerbosch, Hees, Hatert en Weurt. Stolk overlijdt op 7 juni 1834, 72 jaar oud, in zijn woonplaats Nijmegen.

Een verlichter in de ban is in te zien in de studiezaal van het archief.

Geen opmerkingen: