donderdag 29 oktober 2015

Geschiedenis en Frans - Een verrassende combinatie.

Enkele weken geleden kwam docent geschiedenis, Niek Saris van het Mondial College bij me met de vraag of het Regionaal Archief Nijmegen samen met hem, wilde werken aan een project voor 12 leerlingen Atheneum 4 met Frans of geschiedenis in hun pakket. Het centrale thema zou worden, de geschiedenis van Franse invloeden in Nijmegen door de eeuwen heen. Het belangrijkste uitgangspunt was dat de scholieren zelf op onderzoek moesten gaan naar die invloeden in onze archieven. Ik was meteen enthousiast. De verrassende combinatie van de vakken Frans en geschiedenis leverde genoeg inspiratie op.
Samen besloten we om vier onderwerpen te kiezen:
Convent de Notre Dame aan de Dobbelmannweg achter de Groenestraatkerk RAN F16134














De Franse kloosterorde Les Filles de la Sagesse. Over de rol van de Franse kloosterorde Les Filles de la Sagesse in het Katholieke onderwijs in Nijmegen. Denk aan de oprichting van de kweekschool  voor meisjes aan de Groesbeekseweg en het Frans pensionaat Notre Dames des Anges in Ubbergen.



Franse taal- en cultuurinvloeden in de Nijmeegse kranten. In advertenties in kranten werd veelvuldig gebruik gemaakt van Franse namen voor allerlei producten, instellingen en beroepen.

De Waalse kerk. De geschiedenis van de Franstalige protestantse geloofsgemeenschap in Nijmegen. Het ontstaan daarvan en van de kerk aan de Franse plaats.
Archiefkist en collectebus Église Wallonne. RAN. Archief Waalse Gemeente. inv. 78 en 79.
(Foto: Paul van der Flier)

















Franse invloed op regelgeving en wetgeving. De introductie van de burgerlijke stand. De naamsaanneming. De huisnummering. Het  kadaster en de militaire dienst. 

Rondleiding.
Dinsdag 20 oktober was het zover. Nadat de leerlingen ‘s morgens binnendruppelden  met hun docenten Niek Saris (Geschiedenis) en Ankie de Jonge (Frans), verzorgde ik allereerst een rondleiding van een uur. Uiteraard liet ik veel authentiek bronnenmateriaal zien. Het enthousiasme van de leerlingen en docenten werd niet onder stoelen of banken gestoken.

Introductie huisnummers. 1817. RAN. Secretarie Gemeente Nijmegen (1810-1946) inv. 40141.
(Foto: Paul van der Flier)
Aan de slag.

Aangestoken door het archiefvirus gingen de leerlingen daarna zelf aan de slag. Tot 14:00 werd er driftig gezocht in de digitale studiezaal met behulp van computers, laptops en tablets. Microfiches werden gescand. Kranten en foto’s gedownload.
In de Cloud werd ondertussen geconcentreerd gewerkt aan verslagen en presentaties.
Tijdens de gemeenschappelijke evaluatie na afloop bleek dat het bezoek voor iedereen een fantastische ervaring was. Zowel leerlingen als docenten waren enthousiast over de dag en gaven aan graag terug te komen. En ik..., ik bleef geïnspireerd achter. Hoeveel mogelijkheden zijn er niet, voor nog meer verrassende combinaties van vakken en onderwerpen? Geschiedenis en biologie, geschiedenis en aardrijkskunde, geschiedenis en economie...


Wordt vervolgd…

dinsdag 20 oktober 2015

Open archieven, open data

Al geruime tijd wordt er door vrijwilligers en medewerkers van het Regionaal Archief Nijmegen gewerkt aan de nadere ontsluiting van interessante bronnen voor genealogisch onderzoek. Intussen zijn er al veel namen uit de Nijmeegse DTB-boeken te vinden in de Digitale Studiezaal. Het betreft doopregisters, huwelijksregisters en begraafregisters van verschillende religieuze groeperingen uit de periode van ongeveer 1600 tot aan de invoering van de burgerlijke stand.
Foto: Renier van de Giessen

Deze gegevens zijn nu niet meer enkel beschikbaar via de eigen website van het Regionaal Archief Nijmegen, maar ook als open data. Dat betekent dat de gegevens niet alleen in onze database berusten, maar dat ze ook kunnen worden gebruikt door andere partijen (zoals ontwikkelaars). Om de gegevens goed beschikbaar te kunnen stellen is gebruik gemaakt van het zogenaamde A2A-model, het datamodel dat ook wordt gebruikt door WieWasWie. Dit datamodel zorgt ervoor dat de genealogische gegevens uit onze database geschikt zijn voor uitwisseling en hergebruik, dat er ook daadwerkelijk sprake is van open data.

Wat levert het op? Het idee achter open data is dat andere partijen interessante, nieuwe toepassingen bedenken voor de gegevens in kwestie. Een gevolg kan ook zijn dat de oorspronkelijke gegevens worden verrijkt met nieuwe gegevens. Zo heeft Open Archieven de dataset al geïmporteerd en kunnen voorzien van links naar scans op FamilySearch. Door gegevens open te stellen als open data, kunnen ook mogelijke fouten of inconsistenties in de data worden opgemerkt; analyses daarvan kunnen vervolgens worden gebruikt om de database van het RAN te verbeteren.

Op de website van Open Cultuur Data kunnen meer datasets van het RAN worden gevonden, waaronder de onlangs aan de Open Cultuur Data-api toegevoegde dataset van affiches (scans en metadata) van poppodium Doornroosje. De affiches staan al langere tijd op Flickr, maar zijn ook beschikbaar als open data. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft hier al gebruik van gemaakt voor een interactieve tentoonstelling.

woensdag 14 oktober 2015

De archiefbibliotheek verzamelt... en verkoopt!

Na tweeënhalve maand werd het wel weer eens tijd voor een update van de aanwinsten voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen. Waarom deze zolang op zich liet wachten? Daarover straks meer.

Verzameld
Eind augustus ontvingen we een bijzonder setje publicaties: de oorlogsdagboeken van S.C. Wagenmaker en zijn zoon Frits. Het gezin Wagenmaker bewoont tijdens de Tweede Wereldoorlog een herenhuis aan de Oranjesingel. Als de bevrijding in september 1944 op handen is begint vader, directeur van een grindhandel, een dagboek bij te houden. De dan 13-jarige Frits volgt zijn voorbeeld, maar het spreekt voor zich dat beiden een verschillende kijk hebben op het oorlogsgebeuren. In de dagboeken komt duidelijk naar voren dat de Nijmegenaren tijdens de zogenoemde frontstadperiode zo goed en zo kwaad als het gaat hun gewone leven proberen voort te zetten. Houd onze weblog in de gaten, want dit najaar schrijft mijn collega Paul meer over de dagboeken.

Verder hebben we de afgelopen maanden de volgende publicaties opgenomen:

Een pagina uit het te veilen boek De Jaargetijden
uit 1871
In de verkoop
De laatste maanden ben ik druk doende geweest met de voorbereidingen voor een grote boekenverkoop, daarom liet dit blogbericht een tijdje op zich wachten. De archiefbibliotheek wordt flink uitgedund en daar kunt u uw voordeel mee doen!

Op zaterdag 24 oktober van 13.00 tot 16.30 uur, tijdens het evenement 024geschiedenis, vindt in de studiezaal van het archief een boekenmarkt plaats. Een kleine 2000 boeken, brochures, affiches en audiovisueel materiaal gaan in de verkoop. Het zijn publicaties die wij (meer dan) dubbel hebben of die inhoudelijk niet meer in ons collectieprofiel passen. De opbrengst komt ten goede van het restauratieproject van het middeleeuwse gebedenboek van Maria van Gelre.

Het zal u niet verwonderen dat de meeste boeken een geschiedkundige inslag hebben. Er is het nodige aan Nijmeegs materiaal, veel over Gelderland, Nederland en de grensregio. Ook de Tweede Wereldoorlog is goed vertegenwoordigd. En verder van alles en nog wat, uiteenlopend in ouderdom van pas twee tot ruim driehonderd jaar. De meest bijzondere boeken zullen worden geveild, bieden is mogelijk tot 15.30 uur.

Voor meer informatie over de boekenmarkt en 024geschiedenis, klik hier.

dinsdag 13 oktober 2015

Muurreclame na 90 jaar weer zichtbaar

Advertentie van het bedrijf van F. Delvoix en Zoon.
De Gelderlander, 31 december 1919.
Bron: digitale studiezaal Regionaal Archief Nijmegen
Het Vlaamsch Broodhuys aan de Van Broeckhuysenstraat 54 stond afgelopen zaterdag in De Gelderlander met een foto van een pas ontdekte muurschildering in hun winkel. Het kleurige kunstwerkje was vanachter een laag groene verf te voorschijn gekomen. Het siert de winkelier dat hij de schildering deel uit laat maken van het nieuwe winkelinterieur.

Voor mij was dit bericht een aanleiding om in het weekeinde een onderzoekje naar de schildering te doen. Al jaren probeer ik namelijk in kaart te brengen welke muurreclames in Nijmegen te vinden zijn (en waren). Het resultaat is deels te vinden op Noviomagus.nl.

De schildering in het Vlaamsch Broodhuys toont een keurig geklede man die in een weiland bij een wit spandoek tussen twee houten palen staat. Op het spandoek staat:

F. DELVOIX EN ZN
SCHILDERS
(ZI)EKENSTR 110   WERKPL 146

F. Delvoix wordt in adresboeken voor het eerst in 1898 als schilder genoemd. Tien jaar later staat hij op Ziekerstraat 41 vermeld, terwijl J.P. Delvoix, zijn broer en ook schilder, op nummer 40 woont. In de periode 1910-1926 bewoont F. Delvoix Ziekenstraat 110. Zijn werkplaats bevindt zich verderop in de straat, op nummer 146. Getuige een artikel in de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant koopt hij op 30 september 1926 het pand Jacob Canisstraat 1a/1b, waarna hij daarheen verhuist.

Ouderdom van de schildering
Uit het voorgaande blijkt dus al dat de schildering moet dateren uit de periode 1910-1926. Voor de bouw van het woon-winkelcomplex Van Broeckhuysenstraat 50-54 is echter pas in 1926 een bouwvergunning verleend, zo blijkt uit het digitaal gebouwendossier van de gemeente Nijmegen. Voor die tijd lag het terrein braak.

De Ziekerstraat in 1923 met rechts de blinde gevel waar het
huidige Vlaamsch Broodhuys drie jaar later vóór werd gebouwd.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Een reclameschildering op een binnenmuur is weinig effectief. Was de schildering dan misschien aangebracht op de buitenmuur van het achtergelegen pand, dat al uit 1914 dateert? Een foto uit onze beeldbank en een bezoekje aan de winkel op maandagmiddag brachten de uitkomst: de blinde zijmuur van het achterliggende pand was inderdaad volgekalkt met reclameschilderingen. De schildering van Delvoix is dus tussen 1914 en 1926 aangebracht. Aardigheid: van enkele andere schilderingen die op de foto uit 1923 zichtbaar zijn, zijn ook nog fragmenten terug te vinden in en rond het Vlaamsch Broodhuys.

Na de voltooiing van Van Broeckhuysenstraat 50-54 in 1926-1927 vestigde zich op nummer 52-54 de meubelzaak van de firma M. Puplichuizen-Murrer. Waarschijnlijk is de muurreclame toen – inmiddels bijna 90 jaar geleden – onder een verflaag verdwenen. Wie had gedacht dat die het daglicht ooit weer zou zien?

PS: een lezer van dit blogbericht wees erop dat op de onderste foto de werkplaats van F. Delvoix en Zn te zien is. Het wordt aangeduid met een schildering op het huis links van de poort, links van de man met de witte hoed. Daar staat: F. Delvoix en Zoon / Huisschilders. Heel oplettend!