vrijdag 20 maart 2015

De gevaren van een zonsverduistering in 1912

Waarschuwing voor de gevaren van
zonsverduistering uit 1912.
Nederland bereid zich voor op de grootste gedeeltelijke zonsverduistering sinds 1999. Vanochtend vanaf 9.30 uur zal de maan langzaam voor de zon schuiven; om 11.48 uur is de zon voor 85 procent afgeschermd door de maan, waarmee de zonsverduistering in Nederland op het hoogtepunt is. Alleen rond de Faeröereilanden is de verduistering compleet. De laatste volledige zonsverduistering die in Nederland te zien was, vond alweer drie eeuwen geleden plaats, in het jaar 1715.

Mist of laaghangende bewolking zal in het zuidoostelijke deel van Nederland nog roet in het eten kunnen gooien; de verduistering is dan minder goed waarneembaar. Dit neemt echter niet weg dat je goede voorzorgsmaatregelen moet treffen om naar het natuurverschijnsel te kijken.

Ook in 1912 was men zich bewust van de gevaren van het (onvoldoende) onbeschermd kijken naar een zonsverduistering, getuige enkele archiefstukken uit het archief van de Gezondheidscommissie Nijmegen 1904-1934, aanwezig bij het Regionaal Archief Nijmegen.

Zo is in één van de archiefstukken een reactie te lezen op een verzoek van de secretaris van de Gezondheidscommissie om informatie te verschaffen over “zonsverduisteringsgevallen”. De arts schrijft:
             
"In antwoord op uw vraag deel ik u mede, dat onder de +/- 20 gevallen, die ik in behandeling kreeg, er verschillende waren uit Nijmegen. Enkelen waren er slechts, die met geheel onbeschermd oog (of ogen) naar de zon hadden gezien, en hierbij was de oogaandoening van ernstiger aard, de anderen hadden óf blauw glas gebruikt, óf een glas die niet voldoende zwart was gemaakt."


In onze tijd bestaan creatieve mogelijkheden om wél veilig naar de zonsverduistering te kunnen kijken: je kan met een naald een gaatje in een dik stuk papier prikken. Als je dat dan tegen de zon houdt, dan zie je een gespiegelde zonsverduistering op de grond. De wat meer bekende variant, het bekijken van de verduistering met de zogenaamde eclipsbril, is misschien wat makkelijker in het gebruik.

zaterdag 14 maart 2015

Verkiezingen en waterschapsarchieven

'Twee voor de prijs van 1', is de slogan voor de verkiezingen op 18 maart. Het zal bij iedereen wel bekend zijn dat er  in Nijmegen gestemd kan worden voor de Provinciale Staten van Gelderland én voor het bestuur van Waterschap Rivierenland. Sinds 1848 worden de leden van Provinciale Staten door de kiesgerechtigde inwoners van de provincie gekozen. Een korte toelichting en de uitslagen van de laatste verkiezingen voor de Provinciale Staten in Nijmegen staan in de kennisbank van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis. Dit jaar is er de primeur van de eerste verkiezing van het algemeen bestuur van de waterschappen in een stembureau.

Waterschapsbestuur
Van oudsher zorgen waterschappen in Nederland namens de bewoners van een bepaald gebied voor de waterhuishouding. Zo zorgen zij voor het beheer van waterkeringen, de juiste waterstand en voor zuivering van afvalwater. Elk waterschap heeft een gekozen algemeen bestuur en een dagelijks bestuur, beide besturen worden voorgezeten door een dijkgraaf of watergraaf. Deze animatie geeft een goed beeld van het bestuur van een waterschap.




Verkiezingen
Met de in 1995 ingevoerde Waterschapswet kregen de ingezetenen van elk waterschap voor het eerst direct stemrecht. De waterschapsverkiezingen waren de enige verkiezingen waarbij op afstand gestemd werd via de post. De verkiezingen van 2008 waren de eerste waarbij er partijen werden gekozen in plaats van kandidaten op individuele basis. In 2015 zijn de eerste waterschapsverkiezingen die worden gehouden volgens de Kieswet, onder verantwoordelijkheid van de gemeenten en gelijktijdig met die voor de Provinciale Staten.

Een kiezer stemt voor het waterschap in zijn regio. Als in één gemeente meerdere waterschappen zijn gevestigd, dan kan de kiezer alleen stemmen voor de waterschapsverkiezing in de stembureaus die binnen de grenzen van ‘zijn’ waterschap vallen. In Nijmegen is dit niet van toepassing want de gemeente behoort in zijn geheel tot Waterschap Rivierenland.

Waterschapsarchieven van Nijmegen en omgeving
De waterschappen in Nederland kennen een zeer lange geschiedenis, vanaf de vroege middeleeuwen. Hierover is uiteraard veel in archieven te vinden. Het Regionaal Archief Nijmegen beheert maar liefst 54 archieven van voormalige dorpspolders en polderdistricten, voor zover ze het Rijk van Nijmegen en het Land van Maas en Waal betreffen. De archieven bij het Regionaal Archief Nijmegen beslaan de periode van 1580 tot 1982. De waterschapsarchieven vanaf 1982 worden beheerd door het Regionaal Archief Rivierenland in Tiel.

Het grote aantal archieven valt te verklaren door de vele fusies. In 1850 waren er in Nederland nog 3500 bestuurseenheden voor het waterbeheer terwijl er nu nog 24 waterschappen zijn. Nijmegen lag vanaf 1596 achtereenvolgens in de polderdistricten Rijk van Nijmegen, Rijk van Nijmegen en Maas en Waal (1944), Maas en Waal (1970), Groot Maas en Waal (1982) en sinds 2002 Waterschap Rivierenland.

Het kantoor van het polderdistrict 
de Circul van de Ooij, 1880
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Aansprekender dan de zetel van het polderdistrict Groot Maas en Waal aan de Wilhelminasingel was het ambts- of geërfdenhuis van polderdistrict Circul van de Ooij tot aan 1900, onder aan de Voerweg en met prachtig uitzicht over de Waal.