dinsdag 11 augustus 2015

150 jaar stad aan het spoor (2)

Afgelopen zaterdag was het precies 150 jaar geleden dat de spoorlijn Nijmegen-Kleef werd geopend. Destijds, op 8 augustus 1865, een feestelijk moment voor het wat ingedutte stadje. Nadat het feestgedruis de volgende morgen was verstomd, ging de reguliere dienstregeling in. Bijzonder aan deze spoorweg: hij was tot stand gekomen op initiatief van een aantal ondernemende Nijmegenaren. In het stadsbeeld herinnert vrijwel niets meer aan die eerste spoorlijn. Ook naar papieren sporen is het goed zoeken…

Want helaas: veel archiefmateriaal over de aanleg en exploitatie van die eerste spoorlijn naar Kleef hebben wij op het Regionaal Archief Nijmegen niet in huis. Het archief van de Nijmeegsche Spoorweg-Maatschappij (NSM) en haar voorganger, de Nijmeegsche Spoorweg Commissie, wordt bewaard in het Utrechts Archief, net als de papieren van andere Nederlandse spoorwegmaatschappijen. Wel is het archief bij ons gedeeltelijk op microfiche te raadplegen en hebben we een aantal stukken. Zoals de akte van vennootschap van de NSM, waarin is te lezen welke personen een aandeel hadden in de onderneming. Ook zit er een afdruk van de eerste dienstregeling in onze bibliotheekcollectie.

In de bibliotheek is verder meer te vinden over de eerdere pogingen van diverse partijen om Nijmegen per trein bereikbaar te maken. Zo hebben we enkele werkjes uit de jaren 1862-1863 waarin de steenrijke ondernemer F.J. Hallo zijn eigen plannen om de spoorlijn te realiseren toelicht.

Links een fragment van een houten loods, behorende bij het eerste
station. Nu staat op deze plaats concertgebouw De Vereeniging.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Naar foto’s van het eerste stationnetje van Nijmegenis het vergeefs zoeken in onze beeldbank. Alhoewel… op één foto – in 1875 gemaakt door Gerard Korfmacher, die in opdracht van het gemeentebestuur de af te breken vestingwerken voor het nageslacht op de gevoelige plaat legde – is een van de houten loodsen te zien die bij het station hoorden. De authentieke bouwtekeningen liggen, u raadt het al, in Utrecht.

Verdwenen tracé
Zoals gezegd: in het stadsbeeld is er weinig meer te vinden van die eerste spoorlijn. Het oorspronkelijke tracé tussen Nijmegen en Kleef is bijna overal nog goed zichtbaar (de overgroeide rails liggen er nog), behalve op Nijmeegs grondgebied: hier is de lijn geheel opgebroken. Zoals op deze kaart te zien is, liep de spoorweg vroeger vanaf de d’Almarasweg in noordelijke richting en volgde hij het huidige tracé van de Willem Schiffstraat en de Witsenburgselaan – de dikke lagen ballastgrind schijnen hier nog in de grond te liggen. Daarna boog de lijn af om parallel aan de Groesbeekseweg te lopen en uit te komen bij het stationnetje, nabij het huidige concertgebouw De Vereeniging.

De spoorlijn had een aftakking die buiten de vesting om naar de Waalhaven leidde. Daar, waar nu wordt gebouwd aan de Handelskade, was een havenstationnetje voor de overslag van goederen. Met de aanleg van de spoorlijn naar Venlo in 1882-1883 verdween de oude spoorlijn vanaf de d’Almarasweg.

Het spoorwegmonument bij het Valkhof is het enige dat nog herinnert aan de aanleg van die eerste spoorlijn. Het werd pas in 1884 opgericht. Waarom zo laat en waarom daar, zo ver van het spoor? Vrijdag meer daarover.

Geen opmerkingen: