woensdag 23 april 2014

Opsporing van oorlogstuig


Na het nieuwsbericht over de vondst van 70 granaten uit de Tweede Wereldoorlog in een akker bij Winssen, twijfelde ik even om een kort stukje te schrijven over dossiers hierover in het archief. In het kader van de opsporing van mijnen, bommen of granaten uit de Tweede Wereldoorlog wordt er namelijk nog wel eens archiefonderzoek gedaan. Maar de echte aanleiding was al weer voorbij en andere werkzaamheden hadden voorrang. Maar toen ik vanmorgen op mijn werk kwam en dit voor de deur van het archief aantrof, kon ik er niet meer omheen.


Heel het centrum van Nijmegen staat vol met oorlogstuig in verband met de Landmachtdag 2014, het hoogtepunt van de viering van het 200-jarig bestaan van de Landmacht. Dat is uiteraard niet toevallig gelijk aan de viering van 200 jaar Koninkrijk.

Maar terug naar Winssen. Voor archiefonderzoek naar eerdere vondsten of maatregelen met betrekking tot oorlogstuig na de Tweede Wereldoorlog moet in dit geval in het archief van de gemeente Ewijk gezocht worden. Winssen is sinds 1980 onderdeel van de gemeente Beuningen maar daarvoor hoorde het al vanaf 1818 bij Ewijk. Voor dit onderwerp heb je in de rubriek “Openbare Veiligheid” (Onder taakuitvoering) de meeste kans op succes. En inderdaad bevindt zich hier het dossier “Stukken betreffende de opsporing en ruiming van mijnen, munitie en ander achtergebleven oorlogstuig” (1945-1954). Ook in enkele andere gemeentearchieven zijn vergelijkbare dossiers te vinden onder “Openbare Veiligheid”. Met de zoekterm “oorlogstuig” krijg je vier treffers maar vergelijkbare termen als “mijnen” en  “munitie” kunnen ook wat opleveren.

Onder de rubriek “Militaire zaken” of “Landsverdediging” in gemeentearchieven vallen vooral dossiers over schutterij en dienstplicht (lotingen) en mobilisatie, allemaal onderdeel van de 200-jarige geschiedenis van de Landmacht. Wie daar meer over willen weten kan dus vandaag terecht op de Marienburg. Op zondag 4 mei organiseren het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Nijmegen, het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en het Regionaal Archief Nijmegen een drietal bijzondere activiteiten voor het hele gezin.


vrijdag 18 april 2014

De redding van het archief van Woningvereniging Nijmegen

Net als veel andere dingen die het dagelijks leven betreffen, is volkshuisvesting een weinig sexy onderwerp. Saaie wijken, benepen huisjes en gezinnen die huursubsidie ontvangen. Toch zorgen woningcorporaties ervoor dat miljoenen Nederlanders voor een redelijk bedrag een fatsoenlijk huis kunnen huren. Sinds de Woningwet van 1901 hebben zij in nauwe samenwerking met de gemeenten eerst honderdduizenden krotten opgeruimd en vervolgens miljoenen gezonde en betaalbare woningen gebouwd.
Krotten aan de Zwanengas 1900 (foto RAN, GN621)
In 1906 is Woningvereniging Nijmegen (WVN) als eerste woningcorporatie in de stad opgericht. Ze is met ruim 13.000 woningen ook de grootste. Daarom is het voor de geschiedenis van bouwen en wonen in de stad van grote betekenis dat het Regionaal Archief Nijmegen de archieven van WVN, haar opvolgers Woningstichting Nijmegen en Woningstichting Portaal en van enkele verwante instellingen heeft verworven. Belangstellenden kunnen het archief van WVN raadplegen in de Digitale Studiezaal. Ook de andere archieven zijn hier te vinden.

Toch had het heel anders met dit archief kunnen lopen. Toen ik me bijna twintig jaar geleden voor het eerst voor onderzoek meldde op het kantoor aan de Kerkenbos van wat toen Woningstichting Nijmegen heette, hadden ze er een heuse archivaris in dienst. Zij bracht me naar de kelder, waar ze met een enorme sleutel een indrukwekkende kluisdeur voor me opende. Daar stond het archief; de inventaris lag er naast. Dus: ga je gang!
Twintig jaar later. Zwanengas is Piersonstraat  geworden,
een keurig straatje (Foto RAN, F15044)

Een paar jaar geleden kwam ik er opnieuw. Hetzelfde kantoor, dezelfde deur, dezelfde sleutel. Alleen heette de organisatie nu Portaal, eigenaar van vijftigduizend woningen in heel Midden-Nederland en met het hoofdkantoor in Utrecht. Hoewel de archivaris was wegbezuinigd, was het archief nog intact. Beetje-bij-beetje ontdekte ik dat dit niet vanzelfsprekend was. Het hoofdkantoor had weinig boodschap aan lokale sentimenten, maar wilde liever als Portaal Nederland een wijgevoel creëren. Het honderdjarig bestaan van WVN (in 2006) was dan ook stilzwijgend voorbij gegaan en ook het Nijmeegse archief bevond zich in de gevarenzone. Stuur het toch naar Utrecht, was de boodschap die de heldin van dit verhaal - de Nijmeegse directiesecretaresse Wilma Stinissen - ontving. Maar omdat ze er niet gerust op was, wat er daar met de oude bestuursnotulen, huurboekjes, bouwtekeningen en foto’s zou gebeuren, zei ze nee. Ze bleef ook nee zeggen, ook toen de druk vanuit het hoofdkantoor zwaarder werd. Men kon niet om haar heen, omdat er van de archiefkluis slechts één sleutel was. En die had zij stevig in handen.
Een modern complex, de Wolverlei,
hoek Graafseweg / Wolfskuilseweg,
gebouwd 1995
Wilma Stinissen is geinteresseerd in de Nijmeegse geschiedenis, volgde op het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) zelfs een cursus daarin en was van mening dat het archief van WVN in de stad moest blijven. Nadat ik me in 2010 voor onderzoek op het kantoor aan de Kerkenbos had gemeld, haalde Wilma Stinissen de Nijmeegse regiodirectie van Portaal over om het archief over de periode 1906 – 2002 naar het RAN over te brengen en te betalen voor de inventarisatie. Dat is inmiddels gebeurd. Het belangrijke archief van Woningvereniging Nijmegen is behouden voor het nageslacht, en met name voor geïnteresseerden in de geschiedenis van bouwen en wonen in Nijmegen, in de geschiedenis van sociale en ruimtelijke aspecten van de stad, of in de geschiedenis van een van de vele wijken waarin WVN / Portaal woningen bezit.

vrijdag 4 april 2014

Signeersessie "Liefde in tijden van oorlog"


Vanmiddag 4 april signeert Annegriet Wietsma tussen 17.00u en 18.00u het boek 'Liefde in tijden van Oorlog' in Boekhandel Roelants, vestiging LUX-theater, Marienburg in Nijmegen. 

Wietsma schreef het boek samen met Stef Scagliola. Tijdens hun verblijf als Artists in Residence in het Besiendershuis (op uitnodiging van het Regionaal Archief Nijmegen en de Radboud Universiteit) hebben ze in 2013 de spits kunnen afbijten voor het schrijven van dit boek over de Nederlandse militairen en hun verzwegen kinderen in Indie, verwekt tijdens de dekolonisatieoorlog 1946-1949. ‘Liefde in tijden van Oorlog’ heeft inmiddels diverse uitstekende recensies gehad, waarvan 4 sterren **** in het Parool, een 'must' genoemd voor geïnteresseerden in Indië door Historisch Nieuwsblad. Als dank voor de Nijmeegse gastvrijheid is Wietsma vanmiddag graag bereid uw exemplaar van het boek te signeren.

Naast het signeren van de boeken verzorgt Wietsma deze en volgende week een cursus oral history in het kader van het project de Verhalenbank Nijmegen. Wijkhistorici, studenten en anderszins historisch geïnteresseerden worden op weg  geholpen bij afnemen van interviews en het verzamelen van belangwekkende Nijmeegse verhalen.