dinsdag 24 december 2013

Een stichtelijk drama

Een mislukte aanslag op de koningin in Nijmegen en een fanatieke communist die zich tot het christendom bekeert. Twee ingrediënten van een drama waarvan het Regionaal Archief Nijmegen vorige week het script geschonken kreeg. Leeswaarschuwing: onderstaande tekst bevat details over de inhoud en de afloop van het verhaal!

De Anarchist is een sociaal drama in vier bedrijven, in 1929 geschreven door de Oost-Vlaamse toneelschrijver, dichter en uitgever Reinier Ysabie – pseudoniem van René Ysebie (1898-1967). Het stuk speelt in 1928 en gaat over Fred Beersen, geneesheer in Rotterdam en overtuigd communist. Zijn kameraad Musch spoort hem aan om grootse, bevrijdende daden te stellen. Fred begint klein. Tot grote woede en verdriet van zijn vader, een Nijmeegse dokter, weigert hij afscheid te nemen van zijn stervende moeder die zo van hem houdt. Daarna volgt een grootser plan: Musch haalt Fred over een aanslag te plegen op de koningin, die over enkele weken tijdens een bezoek aan Nijmegen het huis van Freds vader zal passeren.

Op de dag van het koninklijke bezoek is Freds vader nog steeds kapot van de dood van zijn vrouw. En hem wacht meer ellende: zijn oudste zoon Herman, die als pater van Scheut in China missiewerk verricht, staat voor de deur. Blind. Tijdens een opstand hebben de communisten zijn ogen uitgebrand. Vader vervloekt zijn zoon Fred en zoekt troost bij het graf van zijn vrouw. Even later meldt Fred zich bij zijn ouderlijk huis, waar hij met zijn geliefde broer in discussie gaat over zijn sympathie voor de communisten. Dan hoort Fred gejoel op straat: de koningin is in aantocht! Hij probeert zijn revolver op de koningin te richten en schiet, maar zijn blinde broer weet hem net op tijd te overmeesteren. Niet de koningin, maar Herman wordt door de kogel getroffen.

Als vader thuiskomt en daar Fred aantreft, ontsteekt hij in woede. Hij schiet Herman te hulp en constateert dat de kogel diens ruggenmerg heeft doorboord. Zijn zoon zal voor de rest van zijn leven verlamd zijn. Fred staat op het punt het huis te ontvluchten als een politierechercheur hem staande houdt op verdenking van het plegen van een aanslag. Vader neemt zijn zoon echter in bescherming en weet hem met een list uit handen van de politie te houden.

Fred verblijft een tijd bij zijn vader en broer in Nijmegen, spreekt veel met Herman en bezoekt zelfs een mis, wat hem goed doet. Hij komt tot inkeer en wil de mensheid niet langer pogen te bevrijden met bloedige daden, maar met het zaaien van christenliefde. Uiteindelijk vindt hij God en besluit hij om de plaats van zijn broer als missionaris in China in te nemen.

Het zou bijna een kerstverhaal kunnen zijn…

donderdag 5 december 2013

Kamerad, wo bist Du?

Geregeld krijg ik verzoeken om een boek aan te schaffen voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Vaak is uit de titel wel op te maken of de publicatie past binnen onze collectie, maar niet altijd. Laatst vroeg een collega mij om een tweedehands boek te bestellen dat hij op een Duitse website te koop had zien staan: Kamerad, wo bist Du?

Deze bestelling voelde als een gok. Voor deze prijs – de verzendkosten vanuit Duitsland waren hoger dan de 2,30 euro die het boek kostte – had ik geen hoge verwachtingen van de inhoud en de materiële staat van het boek. Toen het na een week binnenkwam, opende ik met een zucht van opluchting de envelop: het bleek een flink boek te zijn (259 pagina’s) en zag er goed uit. Nu de inhoud nog.
 
Kamerad, wo bist Du? verscheen in 1989 en is van de hand van Erwin Bachmann, die in 1923 werd geboren in het Rijnland en als jong volwassene deelnam aan de Tweede Wereldoorlog. Het boek is waarschijnlijk autobiografisch en gaat over Stefan, een opgewekte jongeman, geboren in een dorpje tussen Düsseldorf en Keulen. Zijn relatie met Nijmegen wordt al snel duidelijk: zijn familie kwam er rond 1930 terecht na een mislukte poging om naar Amerika te emigreren, zelf heeft Stefan vijf jaar in Nijmegen gewoond.

Als Duitser moet hij tijdens de oorlog het Duitse leger in. Midden 1944 staat hij met zijn kameraden tussen de Saar en de Moezel tegenover een enorme Amerikaanse overmacht. Stefan wordt gevangen genomen en moet als krijgsgevangene voor de Fransen werken. Hij weet te ontsnappen en onderneemt een maandenlange sensationele tocht vanuit Frankrijk naar zijn familie in Nijmegen.

Als Stefan begin september 1946 in Nederland aankomt, voelt hij zich bevrijd. Dat hij destijds het Duitse leger in moest zullen de Nederlanders hem toch niet kwalijk nemen, denkt hij. Al snel blijkt hij zich daarin te vergissen. Zijn oom en tante in Nijmegen ontvangen hem hartelijk, maar Stefan mag er slechts een dag blijven. Het herbergen van Duitsers is immers strafbaar gesteld en zijn tante is doodsbenauwd.

Stefan heeft geen keuze en steekt op advies van zijn familie de Duitse grens over. Maar ook in zijn arme, hongerige en grotendeels verwoeste geboorteland kan hij uiteindelijk niet aarden. Er bestaat voor hem geen Heimat meer. Wat hij dan doet… kunt u zelf lezen in het Duitstalige boek, dat is op te vragen in de studiezaal van het RAN.

maandag 2 december 2013

Doornroosje Mosaic Generator wint Roosje Poster Remix wedstrijd

Voorbeeld van de Doornroosje Mosaic Generator
De Roosje Poster Remix Wedstrijd riep creatievelingen op de Nijmeegse popcultuur te verbeelden door historische affiches van poppodium Doornroosje digitaal te remixen. Bijna 500 historische posters van poppodium Doornroosje stonden online klaar om digitaal gescheurd, geknipt en geplakt te worden. De posters zijn afkomstig uit het Regionaal Archief Nijmegen, dat de bijzondere collectie in beheer heeft.

Maikel Janssen ontwikkelde de Doornroosje Mosaic Generator: een online tool die het mogelijk maakt om met een simpele muisklik honderden affiches in een splitsecond te remixen tot één geheel. De tweede en derde prijs gingen respectievelijk naar Marieke Philipsen en Esther Schaminéé. Beide remixten originele affiches tot sterke en visueel aantrekkelijke herbewerkingen, waarbij een spannende vergelijking ontstaat tussen oud en nieuw. De winnende inzendingen en het juryrapport zijn later deze week te vinden op de website van het Nijmeegs Ontwerp Platform.

De aandacht voor de gedigitaliseerde affiches was enorm! De affiches zijn gedurende de looptijd van de wedstrijd vele tienduizenden keren bekenen. Het aantal views stond helaas niet in verhouding met het kleinere aantal inzendingen, maar de jury was aangenaam verrast door de inventiviteit en creativiteit van de inzendingen. De inzendingen varieerden van digitale remixes tot schilderijen en ontwerpen voor iPhone cases.

Remix door Marcel Flendrie
De wedstrijd was een initiatief van het Nijmeegs Ontwerp Platform, poppodium Doornroosje, het Regionaal Archief Nijmegen en werd mede mogelijk gemaakt door VerheesPlus Reclame. De initiatiefnemers vinden dat deze prachtige historische posters de aandacht en een digitaal tweede leven verdienen. Door middel van deze wedstrijd probeerden we (digitaal) creatief hergebruik te stimuleren. 

Het creëeren van aandacht is zonder meer gelukt en geslaagd, maar hoe creatievelingen ook daadwerkelijk aan de slag te laten gaan met de beschikbaar gestelde scans en data, blijft een lastige uitdaging. Alle input, feedback en suggesties zijn dan ook van harte welkom!

De affiches blijven via Flickr en als Open Cultuur Dataset beschikbaar voor (her)gebruik!

Remix door Marieke Philipsen
Remix door Esther Schaminée