donderdag 31 oktober 2013

Regionaal Archief Nijmegen goes pop

Wout Pennings tijdens het Midzomer
Blues Festival in Wijchen, 1992
Tegen de achtergrond van de lopende expositie 'My generation. Een halve eeuw Nijmeegse popcultuur' in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, en met de publicatie van het boek van popkenner Frank Antonie van Alphen over hetzelfde thema in het vooruitzicht, presenteert het Regionaal Archief een selectie uit het fotoarchief van de Nijmeegse popfotograaf Joachim (Kim) van der Kwast online. Van der Kwast, in het dagelijks leven werkzaam als docent fotografie in het middelbaar beroepsonderwijs, was in de jaren '90 van de vorige eeuw de vaste ‘huisfotograaf’ van roemruchte Nijmeegse bands als Red Rooster Club en Tuxedo Buck. Deze bands waren tot ver buiten de stadsgrenzen bekend en Kim van der Kwast vergezelde hen dan ook tijdens het toeren door het land, waarbij hij hun optredens op de gevoelige plaat vastlegde. Andere belangrijke popmusici van Nijmeegse origine die hij voor zijn lens kreeg waren o.m. Wout Pennings, wijlen Ted Gerrits en Clemens van de Ven.

Herman Brood (r.) in Café De Swing, 1992

Daarnaast maakte Kim van der Kwast opnamen tijdens muziekevenementen als het Midzomer Blues Festival in Wijchen, waar internationale bluesartiesten speelden, en ook fotografeerde hij grootheden van buiten Nijmegen die in Nijmegen optraden, zoals Herman Brood in Café De Swing.

Het contact tussen het Regionaal Archief en Kim van der Kwast is tot stand gekomen via Frank Antonie van Alphen tijdens de voorbereidingen van diens publicatie over 50 jaar Nijmeegse popmuziek die in november onder de titel 'Tof!' zal worden gepresenteerd. De eerste selectie uit het popfotoarchief van Van der Kwast omvat ruim 100 scans van kleinbeeldnegatieven, die vanaf nu raadpleegbaar zijn via de Digitale Studiezaal. Naar verwachting zal deze selectie in de toekomst nog worden uitgebreid.


Boy Tahalele (r.) en Loek Schrievers tijdens
de opening van de expositie 'My generation',
27 september 2013

Kim van der Kwast was ook aanwezig bij de opening van de hierboven genoemde expositie over 50 jaar Nijmeegse popcultuur op 27 september j.l. in het Huis van de Geschiedenis. Hoogtepunt daarbij was een akoestisch optreden van de inmiddels ruim 70-jarige Boy Tahalele, voormalig frontman van de vermaarde Nijmeegse Indorockgroep The Black Magic. De foto’s die Kim hiervan maakte zijn ook te zien in de beeldbank van het Archief.

woensdag 30 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (5): een bonte verzameling

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week een reeks archiefjes die aantonen hoe breed het scala aan archieven is dat het RAN beheert.

De vorige vier weblogs hadden allemaal een eigen thema dat de aard van de archieven die erin werden besproken kort omvatte: Nijmeegse katholieke instellingen, De Lindenberg, Kladderadatsch en de buurgemeenten. Dan blijven er zes archieven over die onder geen van deze noemers vallen en toch alleszins de moeite waard zijn om kort in de schijnwerpers te worden gezet…

Vrouwen voor Vrede tijdens een demonstratie in Brussel, 1983.
Bron: Archief Vrouwen voor Vrede, inventarisnummer 10
Vrouwen voor Vrede Nijmegen
Dat er in de Navolanden kernwapens zouden worden geplaatst om West-Europa tegen de dreiging van de Sovjetunie te beschermen vonden vijf Nijmeegse vrouwen onacceptabel. Zij richtten in 1980 een beweging op met de naam Vrouwen voor Vrede om ‘pogingen te verrichten om een massaal vreedzaam verzet te organiseren om zo wellicht vrede te bereiken’. Dat deden ze met ingezonden stukjes in de krant, het uitdelen van pamfletten en door het oprichten van werkgroepen. Vrouwen voor Vrede werd in 2011 opgeheven, waarna het archief werd geschonken aan het RAN.

De winkel van Driessen in de Lange Hezelstraat, 1965.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Firma G.F.A. Driessen
In datzelfde jaar deed de eigenaar van een winkelpand aan de Lange Hezelstraat een opmerkelijke vondst: in een kast onder de trap van de bovenwoning stonden zeven dozen met papieren. Het bleek archiefmateriaal te zijn van een winkel in huishoudelijke artikelen en ijzerwaren die in de eerste helft van de twintigste eeuw in het winkelpand was gevestigd, de firma G.F.A. Driessen. De stukken, daterend uit de periode 1927-1951, gaan vooral over de bedrijfsvoering. Prijscouranten, reclamemateriaal en een lijst van in de etalage uitgestalde waren geven een mooi beeld van het reilen en zeilen van een middenstander in deze periode.

Rotary Club Nijmegen-Zuid
Na de oprichting van Rotary Club Nijmegen (1931) en Rotary Club Rijk van Nijmegen (1967) werd in 1973 de tijd rijp geacht voor een derde club in Nijmegen. Daarvoor stonden de eerste twee een deel van hun clubgebied af: het zuidoostelijke deel van de gemeente Nijmegen. De vereniging bestaat uit toegewijde mensen – voornamelijk uit het bedrijfsleven, het onderwijs, de gezondheidszorg en de cultuursector – die zich inzetten voor hun club en de (wereld)gemeenschap. Het archief bevat veel vergaderstukken en stukken over activiteiten die Rotary Club Nijmegen-Zuid onderneemt: van het houden van collectes en internationale jeugduitwisselingen tot het jaarlijks organiseren van gehandicaptenvervoer naar het Roosevelthuis in Doorn.

Affiche van werklozencentrum Unitas.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Stichting Werklozencentrum Unitas
Toen de werkloosheid in de jaren zeventig sterk toenam, ontstonden in Nijmegen de eerste initiatieven om hulp te bieden aan werklozen. Twee stichtingen – de Stichting Voorzieningen Werklozen Nijmegen (SVWN) en Stichting Nijmeegs Werklozencomité – openden in 1976 samen een werklozencentrum met de naam Unitas. Het succesvolle initiatief, dat de belangen van werklozen behartigde, was een succes. Na twee jaar fuseerden de stichtingen tot de Stichting Werklozencentrum Unitas. Na de intrekking van de gemeentelijke subsidie in 2011 volgde opheffing van het centrum en de stichting.

Stichting Beheer Homohuis
Villa Lila, wie heeft er niet van gehoord? De Stichting Beheer Homohuis Nijmegen (SBHN) stond met vele vrijwilligers aan de basis van het in 1985 geopende homohuis aan de In de Betouwstraat, dat onderdak bood aan de tientallen groepen en organisaties die de homo-lesbische beweging in Nijmegen telde. De SBHN ontwikkelde zich van beheerder van het pand tot een brede instelling voor sociaal-cultureel werk. Hoewel Villa Lila in 2011 moest worden gesloten, bleef de stichting voortbestaan. In het archief zijn naast papieren stukken ook foto's, dia's en geluidscassettes opgenomen.

Kinderen op kleuterdagverblijf Maria Christina, 1970.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Medisch Kleuterdagverblijf Maria Christina
Medisch kleuterdagverblijf Maria Christina werd in 1947 opgericht als dagvoorziening voor kinderen in de leeftijd van anderhalf tot zeven jaar met ontwikkelings- en gedragsproblemen. Bij de behandeling was de aandacht gericht op een veelzijdige, geïntegreerde aanpak. In 1991 werden de kinderen begeleid door groepsleiders en medewerkers uit vele disciplines, variërend van kinderartsen tot maatschappelijk werksters. Het dagverblijf, gevestigd in landhuis Averbeke aan de Eleonoraweg, sloot in 2002 zijn deuren. Het archief bevat voornamelijk stukken over de verbouwingen van het kleuterdagverblijf.

De zes archieven zijn te raadplegen via de volgende links:

Medisch Kleuterdagverblijf Maria Christina Nijmegen, 1948-1991

maandag 28 oktober 2013

Archieven Canisius College nu in te zien

Onlangs is de inventarisatie van de archieven van het Canisius College en voorgangers afgerond. De geïnventariseerde archieven geven een prachtig beeld van 100 jaar katholiek middelbaar onderwijs in Nijmegen en Beek.

Het huidige Canisius College had vele voorgangers en de geschiedenis van de school gaat terug tot 1900. Onder de voorgangers waren jongens- en meisjesscholen, scholen met en zonder internaat, scholen voor mavo, havo, vwo en technische opleidingen. Scholen als het Canisius en Mater Dei waren landelijk gezien toonaangevend en speelden een belangrijke rol in de emancipatie van katholiek Nijmegen. Bekende oud-leerlingen van het Canisius College waren onder andere Hans van Mierlo, politicus, Ruud Lubbers, politicus, Peter van Uhm, oud-generaal en commandant der Strijdkrachten en van Mater Dei onder andere Marga Klompé, politica, en Karla Peijs, politica.


Het Canisius College was van 1900 tot 1967 een katholiek jongensinternaat van de Orde der Jezuïeten. De school was ontstaan uit het Aloysius College te Sittard, maar verhuisde naar Nijmegen vanwege de betere ligging en de mogelijkheid om een nieuw gebouw te betrekken aan de Berg en Dalseweg 81. Vanaf toen was er op het Canisius College een gymnasium, HBS en een handelsschool (HBS-a).



Het Canisius was de tweede katholieke school in Nederland en de docenten waren voornamelijk paters Jezuïeten. Het onderwijs was vooral gericht op godsdienstige en culturele vorming maar daarnaast was er veel aandacht voor cultuur en sport. Het Canisius College werd als exclusief gezien, want het schoolgeld kostte 4000 gulden per jaar, dat voor die tijd veel geld was. Hierdoor kreeg het Canisius toch een goede naam.

De leerlingen van het internaat sliepen in "chambrettes", grote slaapzalen met kleine afgesloten slaapkamertjes, aten aan tafels van zes vaste groepen en studeerden op vaste tijden in de studiezalen aan eigen bureaus onder permanent toezicht van een pater-surveillant. In hun vrije tijd konden de internen gebruik maken van een zaal met televisie, en voor de internen uit de hoogste klassen was er een een biljarttafel. Daarnaast bood de school gelegenheid voor de leerlingen om lid te worden van een club, onder andere voetbal en hockey en een filmclub.


Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het schoolgebouw door de Duitsers gevorderd. In 1965 werd het internaat van het Canisius College opgeheven. De samenwerking met het nabijgelegen meisjeslyceum Mater Dei leidde tot in 1968 een fusie. Als gevolg van de Mammoetwet ging in 1973 het Canisius over in het Canisius College-Mater Dei (CCMD). In 1981 kwam het schoolgebouw aan de Berg en Dalseweg 81 vrij en verhuisde de school naar de Berg en Dalseweg 207 in het gebouw van de voormalige Mater Dei. Het schoolgebouw aan de Berg en Dalseweg 81 is tegenwoordig in gebruik bij de Hogeschool Arnhem - Nijmegen (HAN).

De archieven van het Canisius College en voorgangers met een omvang van ruim 160 meter, bevatten naast de vergaderingen van de directies en schoolbesturen, naam- en adreslijsten van (onderwijzend) personeel en leerlingen, duizenden foto's, waaronder klassenfoto's en foto's van schoolreizen, schoolbladen, stukken over het onderwijs en buitenschoolse activiteiten, waaronder schoolreizen en een collectie muziekpartituren. Vele archieven zijn bijna compleet bewaard gebleven dankzij de in 2009 overleden Arnold Wolf, docent geschiedenis en schoolarchivaris van het Canisius College, die ruim 30 jaar lang zich ontfermde over de schoolarchieven.

Hieronder een overzicht van alle toegankelijk gemaakte archieven:
Alle archieven zijn te raadplegen via de website van het Regionaal Archief Nijmegen. Voor de originele stukken kan men terecht in de studiezaal van het archief.


dinsdag 22 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (4): de buurgemeenten

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week: archieven uit de buurgemeenten van Nijmegen.

Het RAN beheert niet alleen overheids- en particuliere archieven uit de gemeente Nijmegen maar ook die uit acht omliggende gemeenten in het Land van Maas en Waal, de Betuwe en het Rijk van Nijmegen. Het RAN maakte dit jaar vier particuliere archieven uit de regiogemeenten toegankelijk en verder werden diverse registers met akten van de burgerlijke stand openbaar.

Etiket van bierbrouwer F.W. van den Broek.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Bierbrouwerij Bergzicht en familie Van den Broek
Aan de Rijksweg tussen Malden en Molenhoek staan de imposante gebouwen van de voormalige bierbrouwerij Bergzicht, die bijna tweehonderd jaar geleden werd opgestart door Johannes van den Broek. De brouwerij kende toppen en dalen: in 1850 was het uitgegroeid tot de grootste in Gelderland, maar in 1920 viel het doek na een faillissement.
Het archief van de brouwerij werd al in 1976 aan het Nijmeegse gemeentearchief geschonken en is dit jaar aangevuld en geïnventariseerd, tegelijk met het archief van de familie Van den Broek, die de brouwerij leidde. De familie vertoefde in de hoogste kringen binnen de gemeente Heumen. Twee telgen schopten het in de periode 1855-1910 zelfs tot burgemeester. De archiefstukken dateren uit de periode 1817-1930.

RK Parochiële Caritas Instelling (PCI) Beuningen
Het RK Armbestuur Beuningen werd ingesteld omstreeks 1860 en kreeg rond 1965 de huidige naam. Haar voornaamste taak was het ondersteunen van armen en hulpbehoevenden die in de parochie woonden. De leden van het armbestuur, te weten de voorzitter, secretaris, een gewoon lid en de pastoor, beheerden de financiën en beslisten over de toekenning van steun. Het archief bestaat vooral uit financiële stukken en uit correspondentie.

Hotel Erica in Berg en Dal, 1950. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Familie Van Vliet
Een zeer veelzijdig archief is dat van de ondernemersfamilie Van Vliet, die vanaf circa 1900 vooral actief was in de horeca en de scheepvaart. Het archief bevat stukken over het privéleven en over de bedrijven van Willem Laurentius van Vliet (1884-1926), zijn vrouw en hun kinderen en kleinkinderen. Zij waren eigenaars van – om slechts enkele ondernemingen te noemen – hotel Erica in Berg en Dal, restaurant Slot Doddendaal in Ewijk en de Nijmeegsche Houtwarenfabriek. Er zijn ook stukken aanwezig van bedrijven in Rotterdam en Batavia in voormalig Nederlands-Indië.

Akten van geboorteaangiften
Voor genealogen kwamen dit jaar nieuwe gegevens beschikbaar doordat registers van de burgerlijke stand openbaar werden. Het gaat om registers met akten van geboorteaangiften uit de jaren 1903-1912 van de gemeenten West Maas en Waal, Beuningen, Heumen en Wijchen en hun voorgangers. Akten van geboorteaangiften worden in principe honderd jaar na hun opmaak openbaar. Ze kunnen alleen in blokken openbaar worden gemaakt aangezien de registers vroeger meestal per tien jaar werden ingeschreven in een register.

De archieven zijn te raadplegen via de volgende links:


Volgende week: een bonte verzameling.

dinsdag 15 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (3): Kladderadatsch

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week: het archief van feest- en straatorkest Kladderadatsch.

Kladderadatsch tijdens een straatmuziekdag in Utrecht, 1982.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Een stuk of dertien muzikale studenten en afgestudeerden stonden in 1974 aan de wieg van Kladderadatsch, een orkest dat in verschillende opzichten progressief en links te noemen is. Neem alleen al de naam ervan. ‘Een van ons was dat woord tegengekomen in een Duits boek van onze grote voorganger Marx.’ De Große Kladderadatsch stond voor de omwenteling, ineenstorting of ondergang van de burgerlijke maatschappij, met vrijheid voor de proletariërs in het verschiet. Zelf legde het orkest het woord liever uit als ‘De beuk erin’.

Betrokken
Als straatorkest speelde Kladderadatsch vooral buiten, tijdens acties en straatmuziekdagen in en buiten Nijmegen. Met slecht weer of als er binnen iets uitgebroed werd, traden de muzikanten ook op in buurt- en jongerencentra, tehuizen voor gehandicapten en zwakzinnigen of bij krakers thuis. Ze wilden zich in de eerste plaats betrokken voelen bij de acties waarvoor ze speelden. Kladderadatsch liet zich niet voor een karretje spannen. Optreden voor politieke partijen deed het orkest uit principe niet. Dat wilde niet zeggen dat men niet politiek betrokken was, integendeel zelfs.

Affiche van de band, 1987.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Links repertoire
In zijn optredens zocht Kladderadatsch naar een combinatie van politiek getinte en gezelligheidsnummers. Aanvankelijk bestond het repertoire vooral uit socialistische strijdliederen als de Werklozenmars, de Internationale en het Solidariteitslied. Later speelde het orkest meer toegankelijke liedjes en verbreedde het zijn repertoire. Van bestaande en zelf geschreven Nijmeegse liedjes tot nummers over gezondheid en milieu, vrede en oorlog, over werkloosheid en woonomstandigheden. Met titels als het ‘Kerncentrale-lied’, ‘Fietsers moeten voor’, het ‘Anti-straaljagerlied’ en de ‘Ballade van de verkrachte democratie’ bleef het orkest zich van een uitgesproken links repertoire bedienen. Voor bruilofts- of dansmuziek en ‘goedkope Hilversum III-liedjes’ was je bij Kladderadatsch echt aan het verkeerde adres.

Onaangepast
De orkestleden zetten zich actief in voor het behoud van straatmuziek. Ze waren eind jaren zeventig betrokken bij een geslaagde poging om het strenger geworden vergunningenbeleid voor straatmuzikanten aan te passen en de leges voor de vergunning af te schaffen. In 1979 gaf het orkest een boekje uit met tips voor andere straatmuzikanten. Het was getiteld Onaangepast, een woord dat Kladderadatsch met trots hoog hield. En houdt, want het orkest bestaat nog steeds.

Presentatie van het archief
Het archief van Kladderadatsch wordt op 19 oktober tijdens een bijeenkomst in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis aangeboden aan het RAN. Het bevat naast administratieve stukken veel geluid- en beeldmateriaal, waaronder plakboeken en CD’s. Dat materiaal is nu al te zien via de Digitale studiezaal en binnenkort ook te beluisteren. De inventaris is te raadplegen via onderstaande link:


Volgende week: archieven uit de buurgemeenten.

dinsdag 8 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (2): De Lindenberg

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week: de archieven van De Lindenberg.

De Nutsschool aan het Hertogplein, 1954.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Lindenberg Huis voor de Kunsten is al ruim veertig jaar het artistieke hart van Nijmegen. Of je nu iets wilt leren over of doen met muziek, dans, beeldende kunst, literatuur of theater: het kan er allemaal. Alle gewenste voorzieningen zijn er voorhanden. Dat was begin jaren zestig van de vorige eeuw wel anders. Toen kende Nijmegen drie culturele stichtingen – de Openbare Leeszaal en Boekerij, de Vrije Academie voor Beeldende Kunst en de Nijmeegse Muziekschool – die het stuk voor stuk aan goede huisvesting ontbrak. De gemeente besloot in 1962 al die stichtingen in één nieuw gebouw onder te brengen. Tien jaar later opende Cultureel Centrum De Lindenberg zijn deuren. De Lindenberg heeft vele organisaties gehuisvest, de wortels van enkele gaan terug tot in de negentiende eeuw. Dit jaar heeft het RAN elf ‘Lindenbergarchieven’ toegankelijk gemaakt. De archieven hangen op een ingewikkelde manier met elkaar samen. Laten we bij het begin beginnen…

Muziekscholen
In 1867 begon muziekonderwijzer J.H. Götz met de (Nijmeegse) Volksmuziekschool, waar kinderen uit arme gezinnen gratis of tegen een kleine vergoeding een instrument konden leren bespelen. Enige tijd later, in 1894, richtte de afdeling Nijmegen van de Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst een muziekschool en een zangkoor op. Deze muziekschool fuseerde in 1959 met de Nijmeegse Volksmuziekschool tot de Nijmeegse Muziekschool (later: Muziekcentrum De Lindenberg).

Beeldhouwende cursisten aan de Vrije Akademie, 1953.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Beeldende kunst en dramatiek
De Muziekschool vond onderdak in de voormalige Nutsschool aan het Hertogplein. Daar had schoolhoofd J.J. Derks in 1952 de basis gelegd voor een volksschool voor beeldende kunst, de latere Vrije Akademie Nijmegen. Nadat het voormalige schoolgebouw in 1966 was verkocht vonden de Muziekschool en de Vrije Akademie tijdelijk elders onderdak. Vanaf 1972 deelden ze het nieuwe Cultureel Centrum De Lindenberg met de Openbare Leeszaal en Boekerij, ofwel de openbare bibliotheek. De drie gebruikers kregen in 1977 gezelschap van de Stichting Spelcentrum, het latere Theater en Danscentrum De Lindenberg. Deze stichting, opgericht in 1964, vormde geïnteresseerden in ‘de dramatische expressie in al haar vormen, geledingen en verschijningsvormen, de dans daaronder inbegrepen’.

Samenwerking en publiciteit
Voor het beheer en de exploitatie van het gebouw, én om de samenwerking tussen de gemeente en de gebruikers van het gebouw te stroomlijnen, riep de gemeente in 1969 de Stichting Cultureel Centrum De Lindenberg in het leven. Haar opvolger werd in 1980 de Bestuurscommissie Cultureel Centrum De Lindenberg. Stichting Stedelijk Cultureel Overleg (SCO) organiseerde overleggen tussen verschillende culturele verenigingen binnen en buiten De Lindenberg. Ook was SCO de initiatiefnemer van het Vrij Uit Festival, waarin Nijmegenaren vanaf 1985 jaarlijks een voorproefje kregen van het nieuwe culturele seizoen. Promotie rondom culturele activiteiten werd verzorgd door de Stichting Culturele Informatie Nijmegen (SCiN). Zij bracht folders uit en publiceerde het uitgaansmagazine Entr’acte.

Cultureel Centrum De Lindenberg, 1990.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Theater
In 1992 fuseerden de Vrije Akademie, de Muziekschool, Theater en Danscentrum en de Bestuurscommissie tot De Lindenberg, Stedelijk Centrum voor Kunst en Cultuur. Drie jaar later sloot de SCO zich hierbij aan.
Last but not least is er het archief van het Steigertheater, dat in 1981 werd opgericht door theatergroep Thuis. Het was lang gevestigd aan de Fortstraat, maar bezuinigingen in de kunstwereld noopten het theater in 2005 te fuseren met De Lindenberg. Een jaar later vond de verhuizing naar De Lindenberg plaats.

Alle elf archieven zijn te raadplegen via de volgende links:


Volgende week: het archief van Kladderadatsch.

woensdag 2 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (1): Nijmeegse katholieke instellingen

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week: Nijmeegse katholieke instellingen.

‘Het is een stad van kloosters, noviciaten en moederhuizen, er wordt geluid en gebeierd dat het een lieve lust is en de wierook drijft er verkwistend door de straten.’ Zo karakteriseerde Godfried Bomans het Nijmegen van 1938. Vanaf eind negentiende eeuw bloeide het katholicisme hier op en de vestiging van ‘s lands eerste katholieke universiteit deed daar een flinke schep bovenop. Het verbaast daarom vast niet dat het RAN regelmatig archieven van katholieke verenigingen en instellingen ‘binnenhaalt’. Het RAN heeft er dit jaar vier toegankelijk gemaakt. Katholieke archieven van divers pluimage.

De oude St. Augustinuskerk
voor de afbraak in 1886.
Bron: Regionaal Archief
Nijmegen
Parochie St. Augustinus
Het grootste (bijna acht meter) en oudste is dat van de St. Augustinusparochie. De parochie ontstond in 1839 door de verheffing van de uit 1634 gestichte statie van de augustijnen tot parochie. Zij besloeg het westelijke deel van de Nijmeegse binnenstad en na 1880 ook de straten tussen binnenstad en spoordijk. Parochiekerk was – hoe kan het ook anders? – de St. Augustinuskerk aan de Augustijnenstraat. In 1934 ging de parochie over naar de karmelieten, die na verwoesting van de kerk op 22 februari 1944 de Carmelkerk met klooster aan de Doddendaal bouwden. Ook deze kerk is al weer lang geleden verdwenen. Het archief bevat onder meer doop-, vormsel-, huwelijks- en overlijdensregisters, financiële stukken van het kerkbestuur en archivalia van verschillende verenigingen in de parochie. Het oudste stuk is een doopregister dat vanaf 1820 is bijgehouden.

De kleuterschool aan de Nieuwe Markt.
Bron: archief Stichting Karmelschool
St. Augustinus, inventarisnummer 7
Karmelschool St. Augustinus
Stichting Karmelschool St. Augustinus liet een jonger en een aanzienlijk kleiner archief na. De stichting, opgericht in 1952, verzorgde kleuteronderwijs op drie scholen in de St. Augustinusparochie: meisjesschool St. Catharina aan de Kronenburgersingel, een kleuterschool aan de Nieuwe Markt en een driejarigenklasje aan de Lange Hezelstraat. Dit archiefje is één archiefdoos groot en bevat vergaderstukken, correspondentie en financiële stukken.


Katholiek Vrouwengilde, afdeling Nijmegen
Afdeling Nijmegen van het Katholiek Vrouwengilde werd in 1949 opgericht en had onder meer als doel om ‘de principieel katholieke mentaliteit van haar leden te versterken’ en ‘de ontwikkeling van haar leden op godsdienstig, sociaal en cultureel gebied te stimuleren’. Dit deed de vereniging door lezingen en studieclubs te organiseren en het gemeenschapsgevoel bij de katholieke vrouw te stimuleren. Een ander streven dat werd verwezenlijkt was de oprichting van een Katholiek Vrouwencentrum. Het RAN kreeg het archief vorig jaar geschonken door het Katholiek Documentatiecentrum (KDC).

Scouting Dominicus
Een groep scouts, circa 1958.
Bron: archief Scouting Dominicus Nijmegen, inventarisnummer 41
Ook katholiek was Scouting Dominicus, in 1935 opgericht als St. Dominicusgroep. Het clubgebouw stond aanvankelijk midden in de stad, aan de St. Anthoniusplaats. De vereniging maakte na de oorlog een stormachtige periode door en wisselde regelmatig van hoofdkwartier. In 1953 streek de scoutinggroep neer in een nieuw clubgebouw aan de d’Almarasweg, waarna in de jaren zestig en zeventig een bloeiperiode plaatsvond. In dit veelzijdige archiefje zitten onder andere stukken over het clubgebouw en over scoutingkampen. Het bevat veel foto’s.

De vier archieven zijn te raadplegen via de volgende links:


Volgende week: de archieven van de Lindenberg.