maandag 22 juli 2013

Kies het Nijmeegse stuk van het jaar!

Nederlandse archiefinstellingen gaan in de Maand van de Geschiedenis, oktober 2013, op zoek naar het mooiste archiefstuk van Nederland.  In de aanloop naar de landelijke verkiezing vinden er lokale voorverkiezingen plaats. Zo ook in Nijmegen. Breng onderaan deze pagina je stem uit op een van de vijf genomineerde Nijmeegse stukken. Stemmen kan tot en met woensdag 7 augustus. Het archiefstuk met de meeste stemmen dingt in oktober mee naar de landelijke titel: stuk van het jaar 2013!


De genomineerden:

1. De Waalbrug: symbool van de stad

Kijken we hier naar de bouw van een wolkenkrabber in New York? Nee, deze prachtige foto toont arbeiders bovenop de in aanbouw zijnde Waalbrug in Nijmegen. 

Op 16 juni 1936 opende koningin Wilhelmina op feestelijke wijze de nieuwe verkeersbrug over de Waal. De brug had op het moment van openen de grootste boogoverspanning van Europa en zou uitgroeien tot symbool van de stad. Toch was niet iedereen vrolijk: aan de winkelpanden in de benedenstad hingen zwarte vlaggen uit.




2. Briefkaart Kitty de Wijze: “We gooien deze kaart uit de trein, ik hoop dat jullie hem ontvangen zult.”

Op transport naar Auschwitz gooiden de Joodse Nijmeegse zussen Kitty en Joke de Wijze deze briefkaart uit de trein, in een poging hun ouders moed in te praten en gedag te zeggen. Het was hun laatste levensteken. Drie dagen later, op 15 december 1942, betraden Kitty en Joke, 22 en 20 jaar oud, de gaskamer van Auschwitz. Enkele van hun briefkaarten, waaronder de hier afgebeelde, hadden Nijmegen toen nog niet eens bereikt.

De zusssen De Wijze hebben met deze briefkaarten hun eigen monument nagelaten. Een monument minstens net zo indrukwekkend is als het gedenkteken op het pleintje in de Nijmeegse Benedenstad dat sinds 1995 Kitty's naam draagt.

Lees hier meer over Joke en Kitty de Wijze


3. Overgave aan Maurits van Oranje-Nassau

Met het ondertekenen van deze akte gaf Nijmegen zich in 1591 over aan Maurits van Oranje-Nassau De stad maakte vanaf dat moment deel uit van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Deze ingrijpende gebeurtenis staat bekend als de Reductie van Nijmegen omdat de stad ‘gereduceerd’ (teruggebracht)werd binnen de Republiek. De reductie wordt vaak gezien als de afsluiting van het ‘Gelderse’ tijdperk van Nijmegen en het begin van de ‘Nederlandse periode’, waarin de bestuurlijke zelfstandigheid van de stad definitief zou verdwijnen.

Lees hier meer over de Reductie van Nijmegen







4. De strijd om de universiteit

Met één stem verschil werd op 7 februari 1923 besloten tot vestiging van de Roomsch Katholieke Universiteit te Nijmegen. Met deze keurig genoteerde stemmingsuitslag beleefde een felle strijd tussen katholieken en niet-katholieken in de Nijmeegse gemeenteraad een hoogtepunt. Zestien katholieken stemden voor, vijftien niet-katholieken stemden tegen. Van deze heftige twisten is inmiddels weinig meer te merken, maar met 12.000 medewerkers en ruim 17.000 studenten is de universiteit 95 jaar na dato van onschatbare waarde voor het economisch, sociaal en cultureel leven van Nijmegen.

Lees hier meer over de geschiedenis van de Nijmeegse Universiteit


5. Het verhaal van de gewone man

Archieven zijn meer dan de nalatenschap van vorsten en burgemeesters, maar bevatten ook kostbare herinneringen aan de ‘gewone’ man of vrouw. Deze bijzondere tekening en koninklijke onderscheiding herinneren aan het leven van Piet Peters, geboren in 1894 en veertig jaar actief bij de gemeentereiniging. Van rateljongen en straatveger klom Piet op tot chauffeur van de afgebeelde vuilniswagen. 

Lees hier meer over dit bijzondere persoonlijke archief stuk








Stemmen kon tot en met 7 augustus 2013. Stemmen is niet langer mogelijk.

Mis je jouw favoriete Nijmeegse archiefstuk of heb je nog andere suggesties? Laat dan onder deze blog een opmerking achter. Bijzondere suggesties zullen extra aandacht krijgen op onze weblog en mogelijkerwijs volgend jaar meedingen bij de landelijke verkiezing. 

Via de Facebookpagina van onsDNA kun je alle regionale voorverkiezing volgen. Alle inzendingen zijn vanaf 1 oktober 2013 op te bewonderen op www.onsdna.nl. De hele maand oktober kun je dan stemmen op je favoriete archiefstuk. Bij de afsluiting van de Maand van de Geschiedenis wordt de winnaar, het ‘Stuk van het Jaar’, op ludieke wijze bekendgemaakt.

woensdag 17 juli 2013

Vierdaagsewandelaars in close-up


Fotocollectie Aida Maroslic DF1596
De Nijmeegse Vierdaagse is door de jaren heen in al zijn facetten op overvloedige wijze fotografisch vastgelegd. Het Regionaal Archief Nijmegen beheert inmiddels dan ook duizenden foto’s van ’s werelds grootste wandelevenement. Dit jaar is er bijzondere aandacht voor de foto’s van vóór de Tweede Wereldoorlog, ter gelegenheid van de officiële overdracht van het archief van de Koninklijke Nederlandse Bond voor Lichamelijke Opvoeding aan het Regionaal Archief op 27 juni j.l. Deze historische foto’s staan bij elkaar op de Flickr-pagina van het archief, en worden tevens beschikbaar gesteld via Open Cultuur Data.

Fotocollectie Aida Maroslic DF1724
Naast de historische foto’s zijn er natuurlijk de talloze beelden van recentere datum. Het is altijd boeiend om te zien hoe fotografen zodanig origineel weten te blijven in de manier waarop zij de Vierdaagse vastleggen, dat hun foto’s een interessante aanvulling kunnen zijn op de reeds zo omvangrijke collectie van het Regionaal Archief. Een treffend voorbeeld hiervan is de fotocollectie van Aida Maroslic, die het archief onlangs heeft verworven. Aida Maroslic, in het dagelijks leven werkzaam bij de gemeente Nijmegen, stelde zich tijdens de Vierdaagse van 2010 met haar camera veelal op bij de Wedren of op het Hertogplein, waar zij aan voorbijkomende wandelaars persoonlijk vroeg of zij hen mocht fotograferen. Dit heeft geresulteerd in een bijzonder frisse en kleurrijke serie van 269 close-up foto’s van Vierdaagsedeelnemers, waar je zelf net zo vrolijk van wordt als de geportretteerde lopers.

Fotocollectie Aida Maroslic DF1526
Deze serie is vanaf nu te raadplegen via de Digitale Studiezaal van het Regionaal Archief. Als u zichzelf terugziet kunt u langs deze weg ook foto’s bestellen. Mocht u er onverhoopt geen prijs op stellen dat uw foto in de beeldbank van het archief is opgenomen, kunt u dit laten weten door te mailen naar hetarchief@nijmegen.nl


Herinneringen aan een verdwenen buurtje

Een straattafereeltje in de Kluckebuurt, 1952.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
De Kluckebuurt…. Je zult er vergeefs naar zoeken in Nijmegen en alleen de oudere stadsbewoners zal de naam nog een belletje doen rinkelen. Want het armoedige woonwijkje op de kruising van de Driehuizerweg en de Valkenburgseweg – vanaf begin vorige eeuw gebouwd door huisjesmelker Kluck – werd eind jaren zestig vrijwel compleet van de aardbodem geveegd om plaats te maken voor de wis- en natuurkundegebouwen van de universiteit.

Het enige gebouw dat langer bleef staan was de Graalburcht, een van de zes Don Boscohuizen in de stad. Daar kon de jeugd uit Brakkenstein en vooral die uit de Kluckebuurt na school terecht om spelletjes te spelen of te knutselen. Op zondag werd er een mis gehouden voor de buurtbewoners. Met de sloop van de zestig jaar oude Graalburcht in mei 2010 verdween de laatste tastbare herinnering aan de Kluckebuurt.

Om de buurt en het jongerencentrum aan de vergetelheid te onttrekken, heeft de Brakkensteinse Annelies de Wildt de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Graalburcht. Ze vond het nodige materiaal in het Regionaal Archief Nijmegen en zocht contact met diverse oud-buurtbewoners. Het resultaat heeft ze in een rijk geïllustreerd boekje samengevat: Graalburcht 1950-2010. Het Don Boscohuis van de Kluckebuurt. Het vertelt over en laat vooral veel zien van de bouw, de inrichting en het gebruik van het jongerencentrum. Behalve foto’s bevat het boekje diverse plattegronden en fragmenten van het nieuwsblad van de Graalburcht.

Graalburcht 1950-2010 is in een zeer beperkte oplage verschenen: er bestaan maar enkele exemplaren van. Één ervan heeft het Regionaal Archief in haar bibliotheekcollectie kunnen opnemen.

dinsdag 9 juli 2013

Vierdaagsedeelnemer Z.K.H. Prins Claus in het archief

Het leukste onderdeel in het pas overgedragen archief van de KNBLO is de deelnemersregistratie. Hierin is op te zoeken wie wanneer of hoe vaak heeft deelgenomen aan de Vierdaagsen van 1921 tot 1987.

De registratie bestaat uit drie onderdelen:
A. alfabetische deelnemersregisters per vierdaagse (1923-1987)
B. deelnemersregisters per vierdaagse op inschrijvings- of volgnummer met dagprestaties en beloning (1921-1946, 1952-1968)
C. deelnemerskaarten met per deelnemer de jaren waarin is deelgenomen (1946-1954, 1955-1983)

Bij het maken van deze uitgebreide toelichting moet je zelf ook naar enkele namen op zoek gaan. Dan is het natuurlijk leuk om dit te doen met een bekende deelnemer en dan kom je al snel uit bij Z.K.H. Prins Claus der Nederlanden die in 1967 heeft deelgenomen. De foto van de wachtende prinses Beatrix aan de finish van de Via Gladiola is overbekend.

Deelnemerskaart Prins Claus, archief KNBLO, inv. nr.1301
Het deelnemersregister van 1967 ontbreekt helaas maar zijn deelnemerskaart moet wel in de serie van 1955-1983 zitten. Maar bij welke letter moet je dan kijken? Bij de P van Prins, de C van Claus, de A van Amsberg of misschien bij de N van Nederlanden of de O van Oranje Nassau? Ik weet niet of het officieel helemaal juist is maar ik vond zijn kaart bij de C.

Je hoopt dan op een fraaie kaart, een handtekening of extra aantekeningen maar het kaartje is net zo sober als die van A.M. Claus uit Nijmegen en A.T.C.M. Claus uit Groesbeek.

Achterop staat het inschrijfnummer (67-203) waarmee de vermelding in de registers op nummer is te vinden. Ook hier weinig spectaculairs, behalve de aantekening "reeds bij Kol. Breunese" waarvan het slechts gissen is naar de betekenis. De voormalige marsleider Breunese was namelijk vier jaar eerder overleden.
Deelnemerslijst 1967 met Prins Claus, archief KNBLO, inv. nr. 1265
Marsleider Chris Bos complimenteert 
Bert van der Lans met zijn 
51e Vierdaagse (1997)
Bron: 
Regionaal Archief Nijmegen
Er is nog iets opvallends aan deze lijst. Of het helemaal toevallig is weet ik niet maar de deelnemer met nummer 202 is eigenlijk een van de bekendste vierdaagselopers. Voor L.M.G. (Bert) van der Lans was dit namelijk zijn 21e Vierdaagse. Een zeer respectabel aantal maar meneer Van der Lans is sindsdien blijven wandelen en hoopt dit jaar als de tweede deelnemer het recordaantal van maar liefst 66 voltooide Vierdaagsen te bereiken! Hiermee evenaart hij dan het record van Annie Berkhout. Door de afgelaste Vierdaagse van 2006 wordt het dit jaar niet zijn 67Vierdaagse, zoals het eigenlijk had moeten zijn.

Wie wil weten hoe vaak zijn of haar opa, partner of goede vriend heeft meegelopen, kan voortaan terecht in de studiezaal van het archief (www.nijmegen.nl/archief).