woensdag 29 mei 2013

Kaarten vergelijken met kaart.cc

Kaarten zijn een prachtige bron om de historische ontwikkeling van een gebied of stad in beeld te brengen. Het wordt nog inzichtelijker en interessanter als je verschillende tijden met elkaar kunt vergelijken. Kaart.cc helpt je op weg!

Vaak tonen kaartvergelijkingssites kaarten over elkaar heen. Met name voor jonge gebruikers in het onderwijs is het als gevolg vaak lastig om te onderscheiden welke informatie bij welke kaart hoort. Kaart.cc toont de kaarten naast elkaar, wat de verschillen en overeenkomsten makkelijker vergelijkbaar maakt. De kaartvergelijker waarin ook een aantal Nijmeegse kaarten zijn opgenomen is een initiatief van Edu-Art en is samenwerking met het Regionaal Archief Nijmegen en Museum Elburg ontwikkeld door ab-c media. Benieuwd naar de mogelijkheden? Onderstaand instructiefilmpje maakt de mogelijkheden duidelijk met behulp van Nijmeegse voorbeelden. 

maandag 27 mei 2013

De mooiste jongen van de klas

Vanavond zendt de VPRO op Nederland 2 de Teledoc De mooiste jongen van de klas uit. In deze documentaire gaat regisseur Suzanne Raes (1969) terug naar haar klasgenoten van basisschool Samenspel in de Weezenhof en daarmee terug naar het Nijmegen van eind jaren zeventig, waar zij met linkse idealen werd opgevoed. Het was een tijd van vrijheid en ontplooiing. De Weezenhof was toen nog een kersverse nieuwbouwwijk met bruine plafonds en paarse gordijnen. De klasgenoten van Suzanne zijn inmiddels journalist, socioloog, schooldirecteur, consultant en balletdanseres; een doorsnede van wat je kunt omschrijven als links en weldenkend Nederland.
De wijk Weezenhof, 1973.
Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen F58480

In hun herinneringen is er één klasgenoot die vaak terugkomt: Johnny, de mooiste jongen van de klas. Hij was anders, kwam uit een ander milieu. Hij kwam met een brommer naar school, sloeg bij ruzie vol met zijn vuist op je gezicht, wist alles over seks, was no-nonsense en recht voor zijn raap.

Johnny liet hen iets zien van de grote wereld buiten de wijk. Maar terwijl Suzanne en haar klasgenoten dachten dat hij een uitzondering was en dat de wereld bestond uit mensen zoals zij, beseffen ze nu dat juist zij in een ideologisch reservaat zijn opgegroeid. En dat het dan soms niet meevalt in de harde werkelijkheid te functioneren. De veertigers van nu maken de balans op van hun jeugd. Wat is er overgebleven van de solidariteit, saamhorigheid en politieke overtuigingen van de jaren zeventig?

De bouwwerkzaamheden aan de 'Samenwerkingsschool', 1975
Fotocollectie Regonaal Archief Nijmegen F13535
De documentaire biedt een prachtig tijdsbeeld en bevat beelden uit de collectie van het Regionaal Archief Nijmegen en de Stichting Nijmegen Blijft in Beeld.

In de Volkskrant van zaterdag 25 mei j.l. staat een groot artikel over deze documentaire en in de VPRO-gids van deze week staat een  interview met Suzanne Raes.

Deze tekst is grotendeels ontleend aan de website van Holland Doc

donderdag 23 mei 2013

Radboud in de stad

In 2013 bestaat de Radboud Universiteit negentig jaar. Dat wordt gevierd van 16 mei tot en met 2 juni met een uitgebreid en gevarieerd programma. Het Regionaal Archief Nijmegen draagt op tal van manieren ook een (historisch) steentje bij.

De opening in 1923.
Bron: 
Regionaal Archief Nijmegen
Fotopresentatie
Een kleine presentatie van historische foto’s in de hal van Bibliotheek de Mariënburg geeft een beeld van de universiteit in de stad. Studenten beheersen nog steeds het straatbeeld en de kroegen in het centrum. Het academisch leven is anno 2013 minder zichtbaar; dat is tegenwoordig grotendeels geconcentreerd op de campus Heyendaal. In de eerste decennia na de oprichting van de universiteit (toen nog Katholieke Universiteit geheten) was dat heel anders. De universitaire wereld was toen duidelijk zichtbaar in de Nijmeegse binnenstad. 

Loop tijdens openingstijden van de bieb gerust even binnen om een kijkje te nemen. Een uitgebreidere set foto’s is te vinden op de Flickr pagina van het archief.

Tentoonstelling in Museum Het Valkhof
In het prentenkabinet van Museum Het Valkhof is tot en met 16 juni de tentoonstelling 'Radboud in de stad. Nijmegen en zijn universiteit' te zien. Met historische foto’s en films, uit onder andere het archief, wordt daar de relatie tussen de universiteit en de stad in beeld gebracht, tot aan de verhuizing naar campus Heyendaal.

Ontdek de universiteitslocaties in de stad
Naast  de tentoonstelling is er een handzame wandelgids die langs 65 bijzondere locaties in het centrum van Nijmegen voert. Alle locaties, waaronder collegezalen, studiehuizen en studentencafés, zijn nauw verbonden met de geschiedenis van de universiteit. Het routeboekje is samengesteld door studenten en rijk geïllustreerd met foto's uit onder andere de collectie van het archief. Voor 4 euro is het boekje verkrijgbaar in de museumwinkel van Museum Het Valkhof, in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, bij de VVV, bij boekhandels Roelants en Dekker vd Vegt in het centrum van Nijmegen en op de campus van de Radboud Universiteit.

Bezitters van een iPhone of iPad kunnen in de appstore de gratis Radboud in de stad app downloaden en met behulp daarvan de route langs vroegere universiteitslocaties lopen. De app bevat voorgeprogrammeerde routes, samengesteld door onder meer rector magnificus Bas Kortmann en oud-student Dries van Agt, maar gebruikers kunnen ook zelf routes toevoegen.

Radboud city
Op koopzondag 2 juni presenteert de Radboud Universiteit zich aan de burgers uit stad en regio. Het Mariënburgplein kleurt Radboudrood tussen 13:00 en 17:00. Op iedere locatie staat één thema centraal: leer meer over het thema 'vertrouwen' in het Huis van de Nijmeegse of denk mee over Nijmegen in 2033 in het archief.  

Meer informatie en verhalen in het digitale Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
Uitvoerige informatie over de voormalige locaties van de universiteit in de stad, met de bijbehorende verhalen, is terug te vinden op www.hvng.nl/radboudindestad.

donderdag 2 mei 2013

Oorlog in beeld - de affiches uit de Collectie Tweede Wereldoorlog van het Regionaal Archief Nijmegen

door J.M.van Diejen-Peterse

De Tweede Wereldoorlog is voor Nederland een schok omdat we, net als in de Eerste Wereldoorlog neutraal denken te blijven. Na de Nederlandse capitulatie, de vlucht van het koningshuis en de regering, neemt Rijkscommissaris Seyss-Inquart in mei 1940 het bestuur over. Nederland wordt een deel van het Derde Rijk.

De Duitsers willen de Nederlandse cultuur aan het Duitse model gelijkschakelen, om de aansluiting bij het Derde Rijk, Gross-Deutschland, te vergemakkelijken. Cultuur is voor de Duitsers een belangrijk machtsmechanisme en net zo belangrijk als politieke invloed of economische macht. Daarom verandert het Nederlandse Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen in een Departement voor Opvoeding, Wetenschap en Cultuurbescherming en een Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DVK), voor onder meer de organisatie van kunstenaars en het maken en verspreiden van propaganda-affiches.

De kunstenaars worden georganiseerd in een Kultuurkamer naar Duits voorbeeld; in een hiërarchisch systeem, met voor elke vakgroep een gilde. Wie geen lid is, kan zijn/haar werk niet via het officiële circuit van kunsthandels verkopen en niet optreden in schouwburgen en theaters. Een aantal kunstenaarsverenigingen en individuele kunstenaars worden lid; na de oorlog geldt dit als collaboratie.

Affiches zijn voor het Derde Rijk een belangrijk propaganda-instrument. De grote, kleurrijke platen zijn, eenmaal opgeplakt, moeilijk over het hoofd te zien. Korte, pakkende teksten en mooie voorstellingen brengen de boodschap over. De meeste affiches zijn zgn. chromolitho’s, varianten van de litho (steendruk), die op grotere schaal en met minder kosten worden gedrukt. Toch kost het ontwerpen, afdrukken, verspreiden en ophangen van een enkel affiche nog zo’n 20.000 gulden.

Het valt nog niet mee om, zoals in Duitsland, goede kunstenaars voor de ontwerpen te vinden. De Nederlandse ontwerpers zijn Louis Manche, A. Koekkoek, Claudius (M.J.G.Thomassen) en Pieter Pouwels.

In het eerste oorlogsjaar mogen de burgemeesters zelf beslissen of ze de Duitse propaganda-affiches ophangen. Maar vanaf 19 juli 1941 gaat de maatregel van het ‘Aanbrengen van aanplakbiljetten van politieke strekking’ in, met voorschriften voor aanplakgelegenheden. Landelijk zorgen negen grote reclamebureaus voor de verspreiding ervan. Per opgehangen affiche krijgt de gemeente 15 cent aan legeskosten per maand. De officiële ophangtijd wordt op elk affiche vermeld, evenals het nummer van goedkeuring door het DVK.

Een groot aantal van deze oorlogsaffiches gaat verloren. Het wordt als een verzetsdaad gezien om ze te beschadigen of te bekladden met oranjegezinde leuzen als OZO (Oranje zal overwinnen). Op het beschadigen ervan staan strenge straffen, maar de pakkans is tamelijk klein. 

Veel van de affiches in de Collectie Tweede Wereldoorlog zijn landelijk, maar een aantal is ook specifiek op Nijmegen gericht: oproepen aan de bevolking om zich te melden voor graafwerkzaamheden, meldingen over de distributie, het bekendmaken van geboden en verboden en waarschuwingen over Engelse en Amerikaanse bombardementen.

Het Regionaal Archief Nijmegen heeft ruim 200 oorlogsaffiches in de Collectie Tweede Wereldoorlog en ongeveer 100 in de Affichecollectie Regionaal Archief Nijmegen. De affiches uit de Collectie Tweede Wereldoorlog zijn vanaf nu te zien via de Digitale Studiezaal; meer affiches volgen in de tweede helft van 2013. 

Voor de geschiedenis van de oorlogsaffiches: René Kok en Erik Somers, V= Victorie. Oorlogsaffiches 1940- 1945. Uitgave van het Instituut voor oorlogsdocumentatie (Zwolle 2003).
Voor het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen tijdens de oorlog: Hans Knippenberg en  Willem van der Ham, Een bron van  aanhoudende zorg. 75 jaar ministerie  van Onderwijs (Kunsten) en Wetenschappen 1918-1993  (Assen 1993).

Jacqueline van Diejen is cultuurwetenschapper en beschrijft sinds 2007 de affichecollecties van het Regionaal Archief Nijmegen.

Aangeklede studiezaal

Na onze Open Dag in oktober 2012 bleef een uitvergrote foto uit onze collectie de studiezaal sieren.Hij stond er wat eenzaam bij, maar maakte indruk op bezoekers en medewerkers. Waarom hadden we eigenlijk niet eerder besloten de studiezaal te gebruiken als uithangbord voor enkele pareltjes uit onze collectie?

Grote foto's van vierdaagsewandelaars (1934),
de veerpont (1936) en de Fahrenheitstraat (1960)
in de aangeklede studiezaal
De geselecteerde foto's beslaan verschillende periodes en door hun kleurnuances en hun formaat vormen ze een fraai geheel. Niet alleen de studiezaal maar ook de ontvangsthal en de vergaderruimte van het archief zijn nu verfraaid.

Foto bij de lift: Het peemankeetje
op de Willemsweg (1960)
Foto's bekijken en bestellen
Zo'n foto staat niet alleen goed in de studiezaal van het archief, maar kan ook heel goed de studeerkamer, de huiskamer, een ontvangstruimte in een openbaar gebouw of de muur van een café aankleden, om maar eens wat locaties te noemen. We moedigen het gebruik van onze beeldbank voor dit soort doeleinden graag aan. Wel graag met bronvermelding.

Het is nu mogelijk om direct in de Digitale Studiezaal foto's uit de beeldbank in een winkelwagen te plaatsen en te bestellen. De bestelling wordt binnen 10 werkdagen afgehandeld. Afhankelijk van uw keuze, krijgt u de bestellingen toegestuurd per mail of post of u ontvangt een bericht dat de bestelling kan worden afgehaald in het archief. In verband met auteursrechten moet u in sommige gevallen eerst toestemming krijgen van de auteursrechthouder.