donderdag 5 december 2013

Kamerad, wo bist Du?

Geregeld krijg ik verzoeken om een boek aan te schaffen voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Vaak is uit de titel wel op te maken of de publicatie past binnen onze collectie, maar niet altijd. Laatst vroeg een collega mij om een tweedehands boek te bestellen dat hij op een Duitse website te koop had zien staan: Kamerad, wo bist Du?

Deze bestelling voelde als een gok. Voor deze prijs – de verzendkosten vanuit Duitsland waren hoger dan de 2,30 euro die het boek kostte – had ik geen hoge verwachtingen van de inhoud en de materiële staat van het boek. Toen het na een week binnenkwam, opende ik met een zucht van opluchting de envelop: het bleek een flink boek te zijn (259 pagina’s) en zag er goed uit. Nu de inhoud nog.
 
Kamerad, wo bist Du? verscheen in 1989 en is van de hand van Erwin Bachmann, die in 1923 werd geboren in het Rijnland en als jong volwassene deelnam aan de Tweede Wereldoorlog. Het boek is waarschijnlijk autobiografisch en gaat over Stefan, een opgewekte jongeman, geboren in een dorpje tussen Düsseldorf en Keulen. Zijn relatie met Nijmegen wordt al snel duidelijk: zijn familie kwam er rond 1930 terecht na een mislukte poging om naar Amerika te emigreren, zelf heeft Stefan vijf jaar in Nijmegen gewoond.

Als Duitser moet hij tijdens de oorlog het Duitse leger in. Midden 1944 staat hij met zijn kameraden tussen de Saar en de Moezel tegenover een enorme Amerikaanse overmacht. Stefan wordt gevangen genomen en moet als krijgsgevangene voor de Fransen werken. Hij weet te ontsnappen en onderneemt een maandenlange sensationele tocht vanuit Frankrijk naar zijn familie in Nijmegen.

Als Stefan begin september 1946 in Nederland aankomt, voelt hij zich bevrijd. Dat hij destijds het Duitse leger in moest zullen de Nederlanders hem toch niet kwalijk nemen, denkt hij. Al snel blijkt hij zich daarin te vergissen. Zijn oom en tante in Nijmegen ontvangen hem hartelijk, maar Stefan mag er slechts een dag blijven. Het herbergen van Duitsers is immers strafbaar gesteld en zijn tante is doodsbenauwd.

Stefan heeft geen keuze en steekt op advies van zijn familie de Duitse grens over. Maar ook in zijn arme, hongerige en grotendeels verwoeste geboorteland kan hij uiteindelijk niet aarden. Er bestaat voor hem geen Heimat meer. Wat hij dan doet… kunt u zelf lezen in het Duitstalige boek, dat is op te vragen in de studiezaal van het RAN.

1 opmerking:

Rob Wolf zei

Hallo Hylke,
Mooi verhaal en een mooie cliffhanger. Het lijkt op de belevenissen van mijn Rijksduitse oom en tante in Nijmegen. Ik zal je die wel eens vertellen, als ik het boek kom bekijken.
groeten
Rob Wolf