maandag 12 augustus 2013

Asperges bij de Waalbrug

De aspergeversperring in de praktijk. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Een betonnen blok met gaten erin. Daarop stuitten wegwerkers op 2 augustus tijdens het wegbreken van het wegdek op de noordelijke oprit van de Waalbrug in Lent. Het was snel duidelijk dat dit het betonnen fundament was van een zogenoemde aspergeversperring, kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog aangebracht ter verdediging van de verkeersbrug.

De aspergeversperring bestond uit tientallen stalen, puntige palen (‘asperges’) die onder een hoek van 45 tot 60 graden waren geplaatst in een betonnen blok dat in het wegdek was verzonken. Ze weerhielden legertanks ervan de brug op te rijden en door te stoten naar de overzijde van de rivier – mochten de Duitsers vanuit de Betuwe de aanval op Nijmegen inzetten. Wikipedia leert dat asperges vaak waren voorzien van landmijnen, zodat een tank bij een confrontatie met zo’n paal grote schade opliep.

Fragment van het ontwerp voor de aspergeversperring in de zuidelijke oprit van de
Waalbrug. De Waalbrug ligt rechts. Bron: Regionaal Archief Nijmegen, archief
van het Kabinet van de Burgemeester van Nijmegen 1915-1945, inventarisnummer 63

Terwijl na de ontdekking vorige week een discussie oplaaide over eventueel behoud van dit oorlogserfgoed, werd het blok beton onderzocht en nauwkeurig gedocumenteerd door archeologen en vervolgens weggebroken. Teleurstelling alom, maar misschien is er een troost: een soortgelijk fundament zou zich nog best kunnen bevinden aan de andere kant van de rivier, onder het asfalt van de General James Gavinweg in Nijmegen. Want ook daar werd destijds, ter hoogte van de Belvédère, een aspergeversperring aangebracht.  

Detail van de ontwerptekening. Asperges in de
zwarte vakken stonden in een hoek van 45°, in
de witte vakken in een hoek van 60°
Toevalligerwijs trok er enkele weken vóór de ontdekking van het betonblok in Lent een intrigerend archiefstuk aan mijn neus voorbij. Voor een onderzoekje was ik aan het bladeren in het archief van het Kabinet van de Burgemeester van Nijmegen, toen ik enkele brieven en ontwerptekeningen tegenkwam betreffende ‘Hindernissen vóór de Waalbrug’. In twee brieven van 25 februari 1937, bestempeld als zijnde ‘Zeer Geheim’, verzocht de eerstaanwezend-ingenieur der Genie in Nijmegen aan burgemeester en wethouders om een vergunning te verlenen ‘tot het maken van een fundeering voor een hindernis in bedoelden weg, alsmede voor het maken van afdaken (bergplaatsen voor palen)’. De versperring werd met enkele ondergrondse kabels in de wegberm aan de Waalbrug verbonden. Rijkswaterstaat voerde de werken uit.  

De palen werden niet direct in het beton geplaatst maar bleven de eerste jaren opgeborgen. Pas toen de oorlogsdreiging in 1939 sterk voelbaar werd bracht de genie de versperringen in gereedheid. In de ochtend van 10 mei 1940 waren het echter niet de asperges die de Duitse opmars belemmerden: de genie blies de Waalbrug zelf op…


Geen opmerkingen: