vrijdag 18 januari 2013

Eeuwenoud Franstalig archief toegankelijk

Genealogen, historici en andere historisch geïnteresseerden hebben een nieuwe bron van informatie tot hun beschikking nu het archief van de Waalse gemeente Nijmegen (1644-1973) toegankelijk is gemaakt. Stukken uit het archief zijn in de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen op te vragen, de complete inventaris staat op de website. Kennis van de Franse taal is bij het raadplegen onmisbaar...

Het is een bijzonderheid dat het Regionaal Archief een zo oud archief verwerft. De Waalse kerk in Nederland heeft haar archieven altijd zorgvuldig en centraal bewaard en stemde in 2010 toe om de Nijmeegse stukken aan Nijmegen over te dragen.

Een huwelijkse inzegening in de Waalse kerk, 1935.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Hoe een omvangrijke Franstalige geloofsgemeenschap in Nederland en in Nijmegen is ontstaan, is een verhaal apart. Als in 1579 in de Zuidelijke Nederlanden en Noord-Frankrijk het katholicisme de enig toegestane godsdienst wordt, slaan honderdduizenden protestanten op de vlucht. Zij vinden een veilige haven in de Noordelijke Nederlanden onder heerschappij van de calvinistische Oranjes. De Franstaligen stichten eigen kerken in Zeeuwse en Hollandse steden en verspreiden zich, vooral door hun deelname in het leger, over de andere gewesten van de Republiek.

Ook de Waalse gemeenschap in Nijmegen ontwikkelt zich vanuit het leger. Vanaf 1611 wordt in het Nijmeegse garnizoen in het Frans gepredikt en in 1644 volgt de oprichting van de Waals Gereformeerde gemeente. Deze richt in een vleugel van de Commanderie van St. Jan een gebedsruimte in, die met enkele onderbrekingen gebruikt wordt tot in 1944. In 1655-1674 moet de gemeente uitwijken naar de Regulierenkerk in de Molenstraat omdat de Illustere School of Kwartierlijke Academie zich in de Commanderie vestigt. In de jaren 1686-1701 kiest de gemeente zelf voor een tijdelijke verhuizing. Door een toestroom van uit Frankrijk gevluchte hugenoten barst de kerk in de Commanderie dan bijna uit haar voegen. De kerk trekt overigens niet alleen de belangstelling van Franstaligen. Diverse Nijmeegse families van aanzien, zoals Bijleveld, Singendonck en Van der Brugghen, volgen er in de negentiende eeuw diensten.

Collectebus uit circa 1875. Foto: Kiki van Heijst.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
In de twintigste eeuw krimpt de Waalse gemeente. Na de verwoesting van de Commanderie op 22 februari 1944 kerken de circa vijftig leden tijdelijk in de Mariënburgkapel, daarna in de Zuiderkapel van de St. Stevenskerk. In 1973 fuseren de Waalse gemeenten van Arnhem en Nijmegen, waarna de diensten vooral in Arnhem worden gehouden. Twee keer per jaar is er een dienst in de Zuiderkapel van de St. Stevenskerk.

Het archief van de Waalse gemeente Nijmegen is vanaf 1975 stukje bij beetje op het Regionaal Archief terechtgekomen. In 2010 ontving het archief een belangrijk gedeelte van de Universiteitsbibliotheek Leiden, waar de archieven van de Waalse kerk Nederland een aparte plaats innemen. Het archief bevat veel informatie over het wel en wee van de kerkelijke gemeente in de vorm van bijvoorbeeld doop-, trouw en lidmatenregisters, notulen van vergaderingen van de kerkeraad en rekeningen van de diaconie. Het archief bevat niet alleen papier. Tot het archief behoren onder andere een ijzeren collectebus en een metalen archiefkist met het opschrift ‘Eglise Wallonne’, beide uit ongeveer 1875. 

Geen opmerkingen: