woensdag 16 januari 2013

"Een beetje Smeets komt uit een hoerennest."

Mart Smeets kon er, getuige zijn bovenstaande uitspraak, wel om lachen toen bleek dat voorouders van de geboren Arnhemmer als prostituee werkzaam waren in het negentiende-eeuwse Nijmegen. Mart deed de bijzondere ontdekkingen in de zoektocht naar zijn familiegeschiedenis in het kader van het TV-programma Verborgen VerledenDe opmerkelijke vondst leidde op Twitter al meteen tot veel reacties, vandaar een korte toelichting op de bijbehorende bronnen.  

De belasting op publieke
huizen van ontucht
In de ‘Staat van ontvangen plaatselijke belasting op de Openbare Huizen en vrouwen van ontucht’ van het jaar 1861 duikt de naam van Theodora Toussaint op, de zus van een rechtstreekse voorouder van Mart. Zij betaalde vijftig cent belasting per jaar voor "het houden van een toegelaten huis van ontucht" en vijftig cent voor "de uitreiking van een exemplaar van de plaatselijke verordening op de openlijke huizen en vrouwen van ontucht." Een exemplaar van deze in 1844 opgestelde verordening is nog steeds te raadplegen in de bibliotheek van het archief. 

Het reglement was opgesteld door het stadsbestuur in een poging prostitutie in de vestingstad in goede banen te leiden en de uitbraak van besmettelijke ziektes te voorkomen. Niet alleen bordeelhouders, maar ook prostituees moesten zich laten registreren en zich bovendien elke week door een geneeskundige laten controleren. Dergelijke diensten werden door de gemeente gratis aan deze beroepsgroep verleend. Om toch wat van deze kosten terug te krijgen besloot de gemeenteraad in 1855 tot het heffen van de plaatselijke belasting op de openlijke huizen en vrouwen van ontucht.

De naamsvermelding van
Theodora Toussaint

De geïnde belasting verantwoordde de gemeenteontvanger op kwartaalstaten, die als bijlagen zijn opgenomen bij de gemeentelijke jaarrekeningen en als zodanig nog steeds in het stadsarchief terug te vinden zijn. Saillant detail is dat Wilhelmina Toussaint, de rechtstreekse voorouder van Mart, trouwde met een van de belastingambtenaren van de stad. 

Meer weten?
Een uitgebreide toelichting op de belasting op publieke huizen van ontucht is te lezen in een bijdrage van Govert Boomsma aan de genealogische bundel Zoeklicht, getiteld 'NijmeegseLichtekooien (1857-1867).'  Wie meer wil weten over de geschiedenis van prostitutie in Nijmegen kan te raden gaan in de scriptie Van "... slegte stadsevrouwen": enige aspekten van de Nijmeegse prostitutie in de negentiende eeuw. 

Toevalligerwijs stonden de negentiende-eeuwse dames van plezier ook volop in de belangstelling van derdejaars geschiedenisstudenten van de Radboud UniversiteitNijmegen. Voor het onderzoekscollege "Sex In the City. Prostituees, ongehuwde moeders en andere gevaarlijke vrouwen in Nijmegen, 1850-1950" waren ze veelvuldig in de studiezaal van archief te vinden om onderzoek te doen. Wilma van den Brink, die een weblog beheert met veel informatie over prostitutie in de negentiende eeuw, verzorgde een gastcollege en schreef er een blog over. Eind januari presenteren de studenten hun bevindingen tijdens een afsluitend symposium. 

Bekijk de aflevering hier terug via Uitzending Gemist:
Get Microsoft Silverlight
Bekijk de video in andere formaten.

1 opmerking:

Anoniem zei

Behalve de aangehaalde literatuur geeft het boek Een koopman in vleeschwaar, het leven van Engelbartus Millekes Knuvelder van A.L.S.Kersten een goed en veranywoord beeld van de 19e prostitutie in Nijmegen.