dinsdag 24 december 2013

Een stichtelijk drama

Een mislukte aanslag op de koningin in Nijmegen en een fanatieke communist die zich tot het christendom bekeert. Twee ingrediënten van een drama waarvan het Regionaal Archief Nijmegen vorige week het script geschonken kreeg. Leeswaarschuwing: onderstaande tekst bevat details over de inhoud en de afloop van het verhaal!

De Anarchist is een sociaal drama in vier bedrijven, in 1929 geschreven door de Oost-Vlaamse toneelschrijver, dichter en uitgever Reinier Ysabie – pseudoniem van René Ysebie (1898-1967). Het stuk speelt in 1928 en gaat over Fred Beersen, geneesheer in Rotterdam en overtuigd communist. Zijn kameraad Musch spoort hem aan om grootse, bevrijdende daden te stellen. Fred begint klein. Tot grote woede en verdriet van zijn vader, een Nijmeegse dokter, weigert hij afscheid te nemen van zijn stervende moeder die zo van hem houdt. Daarna volgt een grootser plan: Musch haalt Fred over een aanslag te plegen op de koningin, die over enkele weken tijdens een bezoek aan Nijmegen het huis van Freds vader zal passeren.

Op de dag van het koninklijke bezoek is Freds vader nog steeds kapot van de dood van zijn vrouw. En hem wacht meer ellende: zijn oudste zoon Herman, die als pater van Scheut in China missiewerk verricht, staat voor de deur. Blind. Tijdens een opstand hebben de communisten zijn ogen uitgebrand. Vader vervloekt zijn zoon Fred en zoekt troost bij het graf van zijn vrouw. Even later meldt Fred zich bij zijn ouderlijk huis, waar hij met zijn geliefde broer in discussie gaat over zijn sympathie voor de communisten. Dan hoort Fred gejoel op straat: de koningin is in aantocht! Hij probeert zijn revolver op de koningin te richten en schiet, maar zijn blinde broer weet hem net op tijd te overmeesteren. Niet de koningin, maar Herman wordt door de kogel getroffen.

Als vader thuiskomt en daar Fred aantreft, ontsteekt hij in woede. Hij schiet Herman te hulp en constateert dat de kogel diens ruggenmerg heeft doorboord. Zijn zoon zal voor de rest van zijn leven verlamd zijn. Fred staat op het punt het huis te ontvluchten als een politierechercheur hem staande houdt op verdenking van het plegen van een aanslag. Vader neemt zijn zoon echter in bescherming en weet hem met een list uit handen van de politie te houden.

Fred verblijft een tijd bij zijn vader en broer in Nijmegen, spreekt veel met Herman en bezoekt zelfs een mis, wat hem goed doet. Hij komt tot inkeer en wil de mensheid niet langer pogen te bevrijden met bloedige daden, maar met het zaaien van christenliefde. Uiteindelijk vindt hij God en besluit hij om de plaats van zijn broer als missionaris in China in te nemen.

Het zou bijna een kerstverhaal kunnen zijn…

donderdag 5 december 2013

Kamerad, wo bist Du?

Geregeld krijg ik verzoeken om een boek aan te schaffen voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Vaak is uit de titel wel op te maken of de publicatie past binnen onze collectie, maar niet altijd. Laatst vroeg een collega mij om een tweedehands boek te bestellen dat hij op een Duitse website te koop had zien staan: Kamerad, wo bist Du?

Deze bestelling voelde als een gok. Voor deze prijs – de verzendkosten vanuit Duitsland waren hoger dan de 2,30 euro die het boek kostte – had ik geen hoge verwachtingen van de inhoud en de materiële staat van het boek. Toen het na een week binnenkwam, opende ik met een zucht van opluchting de envelop: het bleek een flink boek te zijn (259 pagina’s) en zag er goed uit. Nu de inhoud nog.
 
Kamerad, wo bist Du? verscheen in 1989 en is van de hand van Erwin Bachmann, die in 1923 werd geboren in het Rijnland en als jong volwassene deelnam aan de Tweede Wereldoorlog. Het boek is waarschijnlijk autobiografisch en gaat over Stefan, een opgewekte jongeman, geboren in een dorpje tussen Düsseldorf en Keulen. Zijn relatie met Nijmegen wordt al snel duidelijk: zijn familie kwam er rond 1930 terecht na een mislukte poging om naar Amerika te emigreren, zelf heeft Stefan vijf jaar in Nijmegen gewoond.

Als Duitser moet hij tijdens de oorlog het Duitse leger in. Midden 1944 staat hij met zijn kameraden tussen de Saar en de Moezel tegenover een enorme Amerikaanse overmacht. Stefan wordt gevangen genomen en moet als krijgsgevangene voor de Fransen werken. Hij weet te ontsnappen en onderneemt een maandenlange sensationele tocht vanuit Frankrijk naar zijn familie in Nijmegen.

Als Stefan begin september 1946 in Nederland aankomt, voelt hij zich bevrijd. Dat hij destijds het Duitse leger in moest zullen de Nederlanders hem toch niet kwalijk nemen, denkt hij. Al snel blijkt hij zich daarin te vergissen. Zijn oom en tante in Nijmegen ontvangen hem hartelijk, maar Stefan mag er slechts een dag blijven. Het herbergen van Duitsers is immers strafbaar gesteld en zijn tante is doodsbenauwd.

Stefan heeft geen keuze en steekt op advies van zijn familie de Duitse grens over. Maar ook in zijn arme, hongerige en grotendeels verwoeste geboorteland kan hij uiteindelijk niet aarden. Er bestaat voor hem geen Heimat meer. Wat hij dan doet… kunt u zelf lezen in het Duitstalige boek, dat is op te vragen in de studiezaal van het RAN.

maandag 2 december 2013

Doornroosje Mosaic Generator wint Roosje Poster Remix wedstrijd

Voorbeeld van de Doornroosje Mosaic Generator
De Roosje Poster Remix Wedstrijd riep creatievelingen op de Nijmeegse popcultuur te verbeelden door historische affiches van poppodium Doornroosje digitaal te remixen. Bijna 500 historische posters van poppodium Doornroosje stonden online klaar om digitaal gescheurd, geknipt en geplakt te worden. De posters zijn afkomstig uit het Regionaal Archief Nijmegen, dat de bijzondere collectie in beheer heeft.

Maikel Janssen ontwikkelde de Doornroosje Mosaic Generator: een online tool die het mogelijk maakt om met een simpele muisklik honderden affiches in een splitsecond te remixen tot één geheel. De tweede en derde prijs gingen respectievelijk naar Marieke Philipsen en Esther Schaminéé. Beide remixten originele affiches tot sterke en visueel aantrekkelijke herbewerkingen, waarbij een spannende vergelijking ontstaat tussen oud en nieuw. De winnende inzendingen en het juryrapport zijn later deze week te vinden op de website van het Nijmeegs Ontwerp Platform.

De aandacht voor de gedigitaliseerde affiches was enorm! De affiches zijn gedurende de looptijd van de wedstrijd vele tienduizenden keren bekenen. Het aantal views stond helaas niet in verhouding met het kleinere aantal inzendingen, maar de jury was aangenaam verrast door de inventiviteit en creativiteit van de inzendingen. De inzendingen varieerden van digitale remixes tot schilderijen en ontwerpen voor iPhone cases.

Remix door Marcel Flendrie
De wedstrijd was een initiatief van het Nijmeegs Ontwerp Platform, poppodium Doornroosje, het Regionaal Archief Nijmegen en werd mede mogelijk gemaakt door VerheesPlus Reclame. De initiatiefnemers vinden dat deze prachtige historische posters de aandacht en een digitaal tweede leven verdienen. Door middel van deze wedstrijd probeerden we (digitaal) creatief hergebruik te stimuleren. 

Het creëeren van aandacht is zonder meer gelukt en geslaagd, maar hoe creatievelingen ook daadwerkelijk aan de slag te laten gaan met de beschikbaar gestelde scans en data, blijft een lastige uitdaging. Alle input, feedback en suggesties zijn dan ook van harte welkom!

De affiches blijven via Flickr en als Open Cultuur Dataset beschikbaar voor (her)gebruik!

Remix door Marieke Philipsen
Remix door Esther Schaminée 


woensdag 20 november 2013

'Eigenwijs in onderwijsland'. De Leefwerkschool Eigenwijs te Nijmegen

Op 4 mei 1982 richtte een aantal Nijmeegse biologiestudenten en -didiactici uit onvrede met het bestaande schoolsysteem de Leefwerkschool Eigenwijs op voor mavo-, havo- en vwo-leerlingen van 14 tot 19 jaar. Aanvankelijk bezochten vooral kinderen van ouders uit de wat betere milieus, die hun kinderen niet naar een 'leerfabriek' wilden sturen, de school. Na verloop van tijd verschoof het accent naar jongeren die om wat voor reden dan ook niet pasten binnen het normale schoolsysteem, jongeren uit 'moeilijke' gezinnen, zwerfjongeren en 'onhandelbare' jongeren.

De uitgangspunten van de school zijn: leerrecht in plaats van leerplicht en de beoogde combinatie van wonen en leren, leven en werken. Eigenwijs heeft geen leraren en geen leerlingen, maar medewerkers en jongeren, iedereen is gelijk. Vrijheid, gelijkheid en zelfstandigheid zijn de principes van de school. Projectonderwijs staat centraal.

Foto ter gelegenheid van het 15-jarig bestaan van de school in 1997
De school begon in 1982 in een ruimte boven café de Cantine aan de Berg en Dalseweg. Na het gekraakte fabriekspand 'De Koopvaart', een klein opslagkantoor (Van Gend en Loos) in de Van Diemerbroeckstraat en een klein bedrijfspand in de Derde Walstraat betrok men in 1988 een voormalig kleuterschoolgebouw in De Bongerdstraat. In 1999 verhuisde de school naar de Heyendaalseweg 235. Vanaf het schooljaar 2008/2009 maakt de school onderdeel uit van het Flex College Nijmegen.

Het archief bevat onder meer vergaderstukken van werk- en teamvergaderingen, het schoolblad 'De Nieuwsgier' en stukken betreffende leerlingen en medewerkers en het onderwijs. Speciale aandacht verdient de serie logboeken van de jongeren, waarin zij op- en aanmerkingen over de medewerkers en jongeren en het onderwijs schrijven. Het onderwijsproject 'Dolle Dwaze Dagen', het benefietfestijn 'Niet te geleuven party', het opvangproject voor jongeren 'Stichting Toi-même' in Frankrijk, een geldinzamelingsactie voor Braziliaanse zwerfkinderen geven een mooi beeld van de diverse onderwijs- en buitenschoolse activiteiten van de jongeren en medewerkers.
Onderwijsproject 'Dolle Dwaze Dagen'

De archieven van de Leefwerkschool Eigenwijs en haar schoolbestuur Stichting Eigen-Wijs zijn geïnventariseerd en te raadplegen op de website van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Voor het raadplegen van de originele stukken kan men terecht in de studiezaal van het RAN.

- Stichting Eigen-Wijs
- Leefwerkschool Eigenwijs

dinsdag 19 november 2013

Heumense brouwerij in een liefdesverhaal

Dat het archief van de Heumense brouwerij Bergzicht sinds kort te raadplegen is in het Regionaal Archief Nijmegen, was al te lezen in deze blog. Het Regionaal Archief bezit sinds kort een verhalenbundel waarin de brouwerij een rol speelt.

De bundel Een immortellenkrans uit 1897 bevat de laatste novellen van de Roermondse schrijver Emile Seipgens (1837-1896). Seipgens geeft van 1859 tot 1874 leiding aan een bierbrouwerij in zijn geboortestad en werkt later als leraar op diverse hogere burgerscholen in den lande. Ondertussen schrijft hij gedichten, korte verhalen en toneelwerken. Veel van zijn verhalen gaan over Limburg, sommige zijn geschreven in het Roermonds dialect.

Weifelende liefde, één van de zeven korte verhalen in Een immortellenkrans (en in het Nederlands geschreven), speelt zich af in en rond brouwerij Bergzicht. Frederik, een bijna zestigjarige vriend van de auteur, vertelt erin over de reden waarom hij nooit is getrouwd.

In 1856 verblijft Frederik drie weken op Bergzicht, de brouwerij van zijn oom Adolf. Hij valt er als een blok voor zijn nichtje Jacqueline, met wie hij veel tijd doorbrengt. Zij lijkt hem ook te mogen, maar terug in Roermond verneemt Frederik tot zijn ontsteltenis dat het opbloeien van de liefde tussen de twee een vooropgezet plan was van hun beide ouders. Heeft Jacqueline misschien weet van dit complot? Of heeft ze oprechte gevoelens voor hem? Frederik gaat op onderzoek uit, maar dan krijgt het verhaal een onverwachte wending…

In de 47 pagina’s, die vlot doorlezen, speelt de brouwerij een rol op de achtergrond: Weifelende liefde is in de eerste plaats een liefdesverhaal. Het landschap en de boeren in de omgeving worden nu en dan kort beschreven. Interessant is de vraag in hoeverre het verhaal op waarheid is gebaseerd. Volgens het verhaal neemt ‘oom Adolf’ na 1840 de leiding van de brouwerij van zijn vader over, archiefbronnen duiden op een overname van vader op zoon Van den Broek in 1842.

Er zit nog een klein Nijmeegs aspect aan de bundel: hij werd gedrukt bij P.A. Geurts in deze stad. Een immortellenkrans is op te vragen in de studiezaal van het archief.

donderdag 14 november 2013

Recept brandewijn (?) in archief Bierbrouwerij Bergzicht

Gebouwencomplex Brouwerij Bergzicht
Bron: Marieke Kruissen (Bierbrouwerij Graaf van Heumen)
In 1814 richtte Johannes van den Broek Bierbrouwerij Bergzigt te Heumen op. In 1842 nam zijn zoon Frans de brouwerij over en bouwde deze uit tot de grootste en modernste brouwerij van Gelderland. Het bier werd in heel Nederland gedronken en werd zelfs geëxporteerd naar Hong Kong en Java. Het bekendste bier van de brouwerij was het zogenaamde ‘Nieuw Licht’, dat zeker al rond 1848 gebrouwen werd.
Tot en met 1892 floreerde de brouwerij. Eigenaar was inmiddels Albertus Adrianus Joannes, die rond 1874 naast zijn vader in de zaak was gekomen. Vanwege een algemene malaise ging ging de brouwerij achteruit. Het aantal werknemers nam af. Begin twintigste eeuw lag de productie zelfs nagenoeg stil. Na 1911 trad herstel op. Eigenares was Maria Theresia Dorothea Haffmans, weduwe van Albertus. Tijdens de Eerste Wereldoorlog leidden blokkades en beslagleggingen tot een ernstig gebrek aan grond- en brandstoffen. Het brouwen werd stilgelegd, de ketels en pompen werden gesloopt en de gebouwen kwamen leeg te staan. In 1920 sloot de brouwerij haar deuren.

In 1983 bouwde amateurbrouwer Herm Hegger op de oude plaats van Bergzicht een nieuwe brouwerij met de naam ‘Raaf’. Brouwerij Raaf moest in 1995 haar deuren sluiten. Sinds 1995 is landgoed Bergzicht De Raaf (Landgoed Bergzicht De Raaf)in handen van de familie Kruissen, die de oude bierbrouwerij ombouwde tot een locatie voor feestelijke bijeenkomsten. In de voormalige kuiperij werd in 2009 de nieuwe bierbrouwerij ‘Graaf van Heumen’ geopend (Graaf van Heumen).

Archief Bierbrouwerij Bergzicht, invnr. 3 recept met brandewijn? (fragment)
Mevrouw Hageman te Nijmegen schonk in 2013 de door de heer C.J. van Leent verzamelde archiefstukken betreffende de Bierbrouwerij Bergzicht en de familie Van den Broek te Heumen aan het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Het archief van de brouwerij bevat onder andere series brieven, vergunningen, patenten, akten van aankoop, verkoop en verpachting van de brouwerij en stukken betreffende een historisch onderzoek naar de brouwerij. Onder de stukken bevindt zich ook een stuk met wat lijkt op een recept maar ook een schoonmaakinstructie kan zijn (zie scan). De series ingekomen en uitgaande brieven en briefkaarten geeft een mooi beeld van de productie en levering van bier en de wijdvertakte relaties van de brouwerij, tot zelfs in het buitenland. Het archief van de familie Van den Broek bevat onder andere uittreksels uit doop-, overlijdens- en bevolkingsregisters, testamenten, akten van huwelijkse voorwaarden, boedelinventarissen, akten van aankoop, verhuur en verkoop van woningen en landerijen.

De beschrijving van de stukken zijn online beschikbaar via onderstaande toegangen. De originele stukken zijn in te zien in de studiezaal van het archief.


donderdag 7 november 2013

Moord en ander moois

Twee jaar geleden stond er een enthousiaste dame aan de balie van de studiezaal van het archief: of ik nog bijzondere verhalen kende die in de archieven te vinden waren? Liefst een beetje spannend of luguber. Een moord bijvoorbeeld? Die dame bleek schrijfster Steffie van den Oord. Deze week verschijnt haar nieuwe boek Vonk, het spannende verhaal van een roemruchte 'liefdesmoord' in het Nijmegen van 1713, gebaseerd op een bijzonder dossier uit het Oud Rechterlijk Archief Nijmegen

Driehonderd jaar later lezen de processtukken van de 'liefdesmoord' als een shakespeariaans drama over verleiding en verraad. Met dwingende liefdesbrieven die dienden als bewijsstukken, met geruchtmakende getuigenissen, en een met bloed ondertekende verklaring waarmee de luitenant Anna Maria wilde verleiden om haar kinderen te verlaten. Van den Oord was afgelopen zondag te gast bij Kunststof TV waar ze uitvoerig over haar bijzondere ontdekking vertelde. Het fragment is te bekijken via Uitzending Gemist.

Dat archieven vol zitten met prachtige verhalen en nog te ontdekken historische schatten behoeft geen betoog. Een bloemlezing van bijzondere archiefstukken stond onlangs centraal bij de verkiezing van het Stuk van het Jaar, waarbij de foto van de Nijmeegse Waalbrug in aanbouw op een verdienstelijke zevende plaats eindigde.

Bekijk een verslag van de boekpresentatie door zekerwel.nl

donderdag 31 oktober 2013

Regionaal Archief Nijmegen goes pop

Wout Pennings tijdens het Midzomer
Blues Festival in Wijchen, 1992
Tegen de achtergrond van de lopende expositie 'My generation. Een halve eeuw Nijmeegse popcultuur' in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, en met de publicatie van het boek van popkenner Frank Antonie van Alphen over hetzelfde thema in het vooruitzicht, presenteert het Regionaal Archief een selectie uit het fotoarchief van de Nijmeegse popfotograaf Joachim (Kim) van der Kwast online. Van der Kwast, in het dagelijks leven werkzaam als docent fotografie in het middelbaar beroepsonderwijs, was in de jaren '90 van de vorige eeuw de vaste ‘huisfotograaf’ van roemruchte Nijmeegse bands als Red Rooster Club en Tuxedo Buck. Deze bands waren tot ver buiten de stadsgrenzen bekend en Kim van der Kwast vergezelde hen dan ook tijdens het toeren door het land, waarbij hij hun optredens op de gevoelige plaat vastlegde. Andere belangrijke popmusici van Nijmeegse origine die hij voor zijn lens kreeg waren o.m. Wout Pennings, wijlen Ted Gerrits en Clemens van de Ven.

Herman Brood (r.) in Café De Swing, 1992

Daarnaast maakte Kim van der Kwast opnamen tijdens muziekevenementen als het Midzomer Blues Festival in Wijchen, waar internationale bluesartiesten speelden, en ook fotografeerde hij grootheden van buiten Nijmegen die in Nijmegen optraden, zoals Herman Brood in Café De Swing.

Het contact tussen het Regionaal Archief en Kim van der Kwast is tot stand gekomen via Frank Antonie van Alphen tijdens de voorbereidingen van diens publicatie over 50 jaar Nijmeegse popmuziek die in november onder de titel 'Tof!' zal worden gepresenteerd. De eerste selectie uit het popfotoarchief van Van der Kwast omvat ruim 100 scans van kleinbeeldnegatieven, die vanaf nu raadpleegbaar zijn via de Digitale Studiezaal. Naar verwachting zal deze selectie in de toekomst nog worden uitgebreid.


Boy Tahalele (r.) en Loek Schrievers tijdens
de opening van de expositie 'My generation',
27 september 2013

Kim van der Kwast was ook aanwezig bij de opening van de hierboven genoemde expositie over 50 jaar Nijmeegse popcultuur op 27 september j.l. in het Huis van de Geschiedenis. Hoogtepunt daarbij was een akoestisch optreden van de inmiddels ruim 70-jarige Boy Tahalele, voormalig frontman van de vermaarde Nijmeegse Indorockgroep The Black Magic. De foto’s die Kim hiervan maakte zijn ook te zien in de beeldbank van het Archief.

woensdag 30 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (5): een bonte verzameling

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week een reeks archiefjes die aantonen hoe breed het scala aan archieven is dat het RAN beheert.

De vorige vier weblogs hadden allemaal een eigen thema dat de aard van de archieven die erin werden besproken kort omvatte: Nijmeegse katholieke instellingen, De Lindenberg, Kladderadatsch en de buurgemeenten. Dan blijven er zes archieven over die onder geen van deze noemers vallen en toch alleszins de moeite waard zijn om kort in de schijnwerpers te worden gezet…

Vrouwen voor Vrede tijdens een demonstratie in Brussel, 1983.
Bron: Archief Vrouwen voor Vrede, inventarisnummer 10
Vrouwen voor Vrede Nijmegen
Dat er in de Navolanden kernwapens zouden worden geplaatst om West-Europa tegen de dreiging van de Sovjetunie te beschermen vonden vijf Nijmeegse vrouwen onacceptabel. Zij richtten in 1980 een beweging op met de naam Vrouwen voor Vrede om ‘pogingen te verrichten om een massaal vreedzaam verzet te organiseren om zo wellicht vrede te bereiken’. Dat deden ze met ingezonden stukjes in de krant, het uitdelen van pamfletten en door het oprichten van werkgroepen. Vrouwen voor Vrede werd in 2011 opgeheven, waarna het archief werd geschonken aan het RAN.

De winkel van Driessen in de Lange Hezelstraat, 1965.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Firma G.F.A. Driessen
In datzelfde jaar deed de eigenaar van een winkelpand aan de Lange Hezelstraat een opmerkelijke vondst: in een kast onder de trap van de bovenwoning stonden zeven dozen met papieren. Het bleek archiefmateriaal te zijn van een winkel in huishoudelijke artikelen en ijzerwaren die in de eerste helft van de twintigste eeuw in het winkelpand was gevestigd, de firma G.F.A. Driessen. De stukken, daterend uit de periode 1927-1951, gaan vooral over de bedrijfsvoering. Prijscouranten, reclamemateriaal en een lijst van in de etalage uitgestalde waren geven een mooi beeld van het reilen en zeilen van een middenstander in deze periode.

Rotary Club Nijmegen-Zuid
Na de oprichting van Rotary Club Nijmegen (1931) en Rotary Club Rijk van Nijmegen (1967) werd in 1973 de tijd rijp geacht voor een derde club in Nijmegen. Daarvoor stonden de eerste twee een deel van hun clubgebied af: het zuidoostelijke deel van de gemeente Nijmegen. De vereniging bestaat uit toegewijde mensen – voornamelijk uit het bedrijfsleven, het onderwijs, de gezondheidszorg en de cultuursector – die zich inzetten voor hun club en de (wereld)gemeenschap. Het archief bevat veel vergaderstukken en stukken over activiteiten die Rotary Club Nijmegen-Zuid onderneemt: van het houden van collectes en internationale jeugduitwisselingen tot het jaarlijks organiseren van gehandicaptenvervoer naar het Roosevelthuis in Doorn.

Affiche van werklozencentrum Unitas.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Stichting Werklozencentrum Unitas
Toen de werkloosheid in de jaren zeventig sterk toenam, ontstonden in Nijmegen de eerste initiatieven om hulp te bieden aan werklozen. Twee stichtingen – de Stichting Voorzieningen Werklozen Nijmegen (SVWN) en Stichting Nijmeegs Werklozencomité – openden in 1976 samen een werklozencentrum met de naam Unitas. Het succesvolle initiatief, dat de belangen van werklozen behartigde, was een succes. Na twee jaar fuseerden de stichtingen tot de Stichting Werklozencentrum Unitas. Na de intrekking van de gemeentelijke subsidie in 2011 volgde opheffing van het centrum en de stichting.

Stichting Beheer Homohuis
Villa Lila, wie heeft er niet van gehoord? De Stichting Beheer Homohuis Nijmegen (SBHN) stond met vele vrijwilligers aan de basis van het in 1985 geopende homohuis aan de In de Betouwstraat, dat onderdak bood aan de tientallen groepen en organisaties die de homo-lesbische beweging in Nijmegen telde. De SBHN ontwikkelde zich van beheerder van het pand tot een brede instelling voor sociaal-cultureel werk. Hoewel Villa Lila in 2011 moest worden gesloten, bleef de stichting voortbestaan. In het archief zijn naast papieren stukken ook foto's, dia's en geluidscassettes opgenomen.

Kinderen op kleuterdagverblijf Maria Christina, 1970.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Medisch Kleuterdagverblijf Maria Christina
Medisch kleuterdagverblijf Maria Christina werd in 1947 opgericht als dagvoorziening voor kinderen in de leeftijd van anderhalf tot zeven jaar met ontwikkelings- en gedragsproblemen. Bij de behandeling was de aandacht gericht op een veelzijdige, geïntegreerde aanpak. In 1991 werden de kinderen begeleid door groepsleiders en medewerkers uit vele disciplines, variërend van kinderartsen tot maatschappelijk werksters. Het dagverblijf, gevestigd in landhuis Averbeke aan de Eleonoraweg, sloot in 2002 zijn deuren. Het archief bevat voornamelijk stukken over de verbouwingen van het kleuterdagverblijf.

De zes archieven zijn te raadplegen via de volgende links:

Medisch Kleuterdagverblijf Maria Christina Nijmegen, 1948-1991

maandag 28 oktober 2013

Archieven Canisius College nu in te zien

Onlangs is de inventarisatie van de archieven van het Canisius College en voorgangers afgerond. De geïnventariseerde archieven geven een prachtig beeld van 100 jaar katholiek middelbaar onderwijs in Nijmegen en Beek.

Het huidige Canisius College had vele voorgangers en de geschiedenis van de school gaat terug tot 1900. Onder de voorgangers waren jongens- en meisjesscholen, scholen met en zonder internaat, scholen voor mavo, havo, vwo en technische opleidingen. Scholen als het Canisius en Mater Dei waren landelijk gezien toonaangevend en speelden een belangrijke rol in de emancipatie van katholiek Nijmegen. Bekende oud-leerlingen van het Canisius College waren onder andere Hans van Mierlo, politicus, Ruud Lubbers, politicus, Peter van Uhm, oud-generaal en commandant der Strijdkrachten en van Mater Dei onder andere Marga Klompé, politica, en Karla Peijs, politica.


Het Canisius College was van 1900 tot 1967 een katholiek jongensinternaat van de Orde der Jezuïeten. De school was ontstaan uit het Aloysius College te Sittard, maar verhuisde naar Nijmegen vanwege de betere ligging en de mogelijkheid om een nieuw gebouw te betrekken aan de Berg en Dalseweg 81. Vanaf toen was er op het Canisius College een gymnasium, HBS en een handelsschool (HBS-a).



Het Canisius was de tweede katholieke school in Nederland en de docenten waren voornamelijk paters Jezuïeten. Het onderwijs was vooral gericht op godsdienstige en culturele vorming maar daarnaast was er veel aandacht voor cultuur en sport. Het Canisius College werd als exclusief gezien, want het schoolgeld kostte 4000 gulden per jaar, dat voor die tijd veel geld was. Hierdoor kreeg het Canisius toch een goede naam.

De leerlingen van het internaat sliepen in "chambrettes", grote slaapzalen met kleine afgesloten slaapkamertjes, aten aan tafels van zes vaste groepen en studeerden op vaste tijden in de studiezalen aan eigen bureaus onder permanent toezicht van een pater-surveillant. In hun vrije tijd konden de internen gebruik maken van een zaal met televisie, en voor de internen uit de hoogste klassen was er een een biljarttafel. Daarnaast bood de school gelegenheid voor de leerlingen om lid te worden van een club, onder andere voetbal en hockey en een filmclub.


Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het schoolgebouw door de Duitsers gevorderd. In 1965 werd het internaat van het Canisius College opgeheven. De samenwerking met het nabijgelegen meisjeslyceum Mater Dei leidde tot in 1968 een fusie. Als gevolg van de Mammoetwet ging in 1973 het Canisius over in het Canisius College-Mater Dei (CCMD). In 1981 kwam het schoolgebouw aan de Berg en Dalseweg 81 vrij en verhuisde de school naar de Berg en Dalseweg 207 in het gebouw van de voormalige Mater Dei. Het schoolgebouw aan de Berg en Dalseweg 81 is tegenwoordig in gebruik bij de Hogeschool Arnhem - Nijmegen (HAN).

De archieven van het Canisius College en voorgangers met een omvang van ruim 160 meter, bevatten naast de vergaderingen van de directies en schoolbesturen, naam- en adreslijsten van (onderwijzend) personeel en leerlingen, duizenden foto's, waaronder klassenfoto's en foto's van schoolreizen, schoolbladen, stukken over het onderwijs en buitenschoolse activiteiten, waaronder schoolreizen en een collectie muziekpartituren. Vele archieven zijn bijna compleet bewaard gebleven dankzij de in 2009 overleden Arnold Wolf, docent geschiedenis en schoolarchivaris van het Canisius College, die ruim 30 jaar lang zich ontfermde over de schoolarchieven.

Hieronder een overzicht van alle toegankelijk gemaakte archieven:
Alle archieven zijn te raadplegen via de website van het Regionaal Archief Nijmegen. Voor de originele stukken kan men terecht in de studiezaal van het archief.


dinsdag 22 oktober 2013

Kleine archieven toegankelijk (4): de buurgemeenten

In het kader van de Maand van de Geschiedenis besteedt het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) wekelijks aandacht aan enkele kleine archieven die onlangs toegankelijk zijn gemaakt. Deze week: archieven uit de buurgemeenten van Nijmegen.

Het RAN beheert niet alleen overheids- en particuliere archieven uit de gemeente Nijmegen maar ook die uit acht omliggende gemeenten in het Land van Maas en Waal, de Betuwe en het Rijk van Nijmegen. Het RAN maakte dit jaar vier particuliere archieven uit de regiogemeenten toegankelijk en verder werden diverse registers met akten van de burgerlijke stand openbaar.

Etiket van bierbrouwer F.W. van den Broek.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Bierbrouwerij Bergzicht en familie Van den Broek
Aan de Rijksweg tussen Malden en Molenhoek staan de imposante gebouwen van de voormalige bierbrouwerij Bergzicht, die bijna tweehonderd jaar geleden werd opgestart door Johannes van den Broek. De brouwerij kende toppen en dalen: in 1850 was het uitgegroeid tot de grootste in Gelderland, maar in 1920 viel het doek na een faillissement.
Het archief van de brouwerij werd al in 1976 aan het Nijmeegse gemeentearchief geschonken en is dit jaar aangevuld en geïnventariseerd, tegelijk met het archief van de familie Van den Broek, die de brouwerij leidde. De familie vertoefde in de hoogste kringen binnen de gemeente Heumen. Twee telgen schopten het in de periode 1855-1910 zelfs tot burgemeester. De archiefstukken dateren uit de periode 1817-1930.

RK Parochiële Caritas Instelling (PCI) Beuningen
Het RK Armbestuur Beuningen werd ingesteld omstreeks 1860 en kreeg rond 1965 de huidige naam. Haar voornaamste taak was het ondersteunen van armen en hulpbehoevenden die in de parochie woonden. De leden van het armbestuur, te weten de voorzitter, secretaris, een gewoon lid en de pastoor, beheerden de financiën en beslisten over de toekenning van steun. Het archief bestaat vooral uit financiële stukken en uit correspondentie.

Hotel Erica in Berg en Dal, 1950. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Familie Van Vliet
Een zeer veelzijdig archief is dat van de ondernemersfamilie Van Vliet, die vanaf circa 1900 vooral actief was in de horeca en de scheepvaart. Het archief bevat stukken over het privéleven en over de bedrijven van Willem Laurentius van Vliet (1884-1926), zijn vrouw en hun kinderen en kleinkinderen. Zij waren eigenaars van – om slechts enkele ondernemingen te noemen – hotel Erica in Berg en Dal, restaurant Slot Doddendaal in Ewijk en de Nijmeegsche Houtwarenfabriek. Er zijn ook stukken aanwezig van bedrijven in Rotterdam en Batavia in voormalig Nederlands-Indië.

Akten van geboorteaangiften
Voor genealogen kwamen dit jaar nieuwe gegevens beschikbaar doordat registers van de burgerlijke stand openbaar werden. Het gaat om registers met akten van geboorteaangiften uit de jaren 1903-1912 van de gemeenten West Maas en Waal, Beuningen, Heumen en Wijchen en hun voorgangers. Akten van geboorteaangiften worden in principe honderd jaar na hun opmaak openbaar. Ze kunnen alleen in blokken openbaar worden gemaakt aangezien de registers vroeger meestal per tien jaar werden ingeschreven in een register.

De archieven zijn te raadplegen via de volgende links:


Volgende week: een bonte verzameling.