donderdag 31 mei 2012

Breed in beeld


Medewerkers van de kantine
van de Algemene Bedrijfsdienst,
ca. 1984.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
<Breed> is een begrip in Nijmegen en omgeving. De organisatie – tot 2002 bekend als Werkvoorzieningsschap Nijmegen en Omstreken, WNO – biedt op vele terreinen werk aan mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking. Met ruim tweeduizend werknemers is Breed zelfs een van de grootste werkgevers in de regio. Had het Regionaal Archief Nijmegen al enkele archieven van de voorgangers van Breed in huis, nu bezit het ook een belangrijk deel van de fotocollectie.

De geschiedenis van Breed gaat terug tot 1955, toen de gemeente Nijmegen de Stichting Werkplaats Valkenburg oprichtte. Het doel van de werkplaats was niet veel anders dan dat van Breed nu: het bieden van geregeld werk aan werklozen met een beperking die behoeftig zijn of dreigen te worden.

Montagewerk op de afdeling Elektro.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Nadat de Wet sociale werkvoorziening in 1967 in werking was getreden, ontstond in 1971 uit een samenwerkingsverband tussen negen gemeenten het WNO. Daartoe werden de sociale werkplaatsen in Nijmegen en enkele regiogemeenten samengevoegd. Sinds 2002 is het WNO bekend onder de naam Breed.

Breed bezit een grote collectie foto’s uit de jaren 1967-2000 met afbeeldingen van bedrijfsactiviteiten, gebouwen en personen, en van personeelsfeesten, recepties en andere bijzondere gelegenheden. Het Regionaal Archief Nijmegen kreeg onlangs toestemming om de meest interessante foto’s te digitaliseren. Er is een selectie gemaakt van 152 foto’s die activiteiten tonen van Breed en haar voorgangers. Daarnaast zijn er foto's van markante personen en karakteristieke gebouwen in de beeldbank opgenomen. De foto's zijn door iedereen te bekijken via de Digitale Studiezaal.






zondag 13 mei 2012

Moederdag taartendag

Hoewel alle 489.841 Nijmegenaren een moeder gehad moeten hebben, levert deze zoekterm opmerkelijk weinig treffers op in de Digitale Studiezaal. Er zijn geen foto’s of films met moeder in de beschrijving en ook in de bibliotheek is het beperkt. Zoeken met “moederdag” geeft nog minder resultaten, met naast de treffers in De Gelderlander slechts één brochure in de bibliotheek. Maar het is wel meteen een hele leuke:


Het is een reclameblaadje van banketbakkerij Theo van Aerde uit de Korte Burchtstraat met een “moederdagfilm” en een moederdagliedje. Het filmpje bestaat uit 10 scènes die duidelijk maken dat op moederdag een taart besteld moet worden. De conclusie is uiteraard:

Zo’n taart heeft ied’re moeder graag
bestelt er dus nog één vandaag. 

Het blaadje is ongedateerd en het is een leuke puzzel om te achterhalen uit welk jaar dit komt. Uit de krant, de adresboeken en het bevolkingsregister (de persoonskaarten) wordt duidelijk dat Aloisius Angelus Theodorus van Aerde vanaf 1924 zijn winkel had op het adres Korte Burchtstraat 14. De winkel werd in de oorlog verwoest waarna de zaak werd voortgezet op de hoek van de Lange Burchtstraat en Hoogstraatje, zo leerde het commentaar bij deze foto op Noviomagus.

Voor een specifiekere datering is het nodig om in de geschiedenis van moederdag te duiken. Het artikel op Wikipedia valt wat tegen in dit verband maar via google vond ik wel een uitgebreid artikel op de website van geschiedenis24. Hierin staat dat Moederdag in Nederland sinds 1922 gevierd wordt, officieel vanaf 1928 en vanaf 1931 op de tweede zondag van mei. Het initiatief voor de viering lag bij de Koninklijke Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde om de bloemenverkoop te bevorderen. Dat Theo van Aerde niet de enige banketbakker was die ook mogelijkheden zag voor moederdag blijkt uit het vervolg. De banketbakkerijbranch betreurde namelijk dat het tot alleen bloemen bleef voor de moeders “…want de banketbakker was toch ook ‘de vriend van Moeder’? De Nederlandsche Banketbakkers Vereeniging introduceerde speciale moederdagtaarten, die op reclameplaten werden aangeprezen en in elke banketbakkerij te koop waren.”

Aangezien in de folder ook die tweede zondag van mei genoemd wordt, zal deze dus van ná 1931 zijn en door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zeer waarschijnlijk van vóór 1940. Om het nog nauwkeuriger te maken wilde ik naar de oorsprong van het moederdagliedje van Geertruida van Vladeracken gaan kijken én naar de handgeschreven aantekening op de achterzijde: “Wordt door Jac Hamels kinderkoor gezongen”. Maar na de plaatjes nog eens goed bekeken te hebben durf ik het wel met zekerheid op 1938 te houden. Wie ziet waarom?

woensdag 9 mei 2012

Goffertbad 60 jaar: "Wassen is goed, baden beter, zwemmen het best"

Uitnodiging voor de opening
van het Goffertbad op 9 mei 1952
Archief Stichting Zwembaden Nijmegen,
inv. nr. 60
Precies zestig jaar geleden, op 9 mei 1952, opende staatssecretaris van Volksgezondheid P Muntendam het nieuwe zwembad in het Goffertpark, het bekende Goffertbad. Het was een lange strijd geweest maar ook Nijmegen had nu een modern zwembad waardoor het nog beter voor de dag kan komen in de statistieken en onderzoeken naar het zwemgedrag in Nederland, waar Dr. Muntendam in zijn toespraak uitgebreid op inging. “De gemeente Nijmegen slaat in de statistiek van 1947 onder de steden met meer dan 100.000 inwoners waarlijk geen slecht figuur door de tweede plaats – na Haarlem – te bezetten met een percentage van 15.2 der leerlingen van de lagere scholen die zwemonderwijs ontvingen, terwijl dit percentage voor het gehele land nog geen 8 bedroeg.” Na het vele cijfermateriaal sprak hij de wens uit dat iedereen in Nijmegen en omgeving zich er nu van liet overtuigen dat “…wassen goed is, baden beter, maar zwemmen het best…”

Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Burgemeester Hustinx had er begrip voor dat de Excellentie als voorwaarde aan de openingshandeling had verbonden dat hij deze – gezien het vroege seizoen – niet door middel van een duik zou hoeven te doen. “Hoewel ik vanzelfsprekend een waardige én vaardige openingsduik in een van de fraaie bassins hogelijk zou hebben gewaardeerd…” De drie foto’s die van de opening bewaard zijn, leren dat het toen inderdaad net zo min een mooie voorjaarsdag was als vandaag bij het zestigjarig bestaan. En niet alleen het weer geeft de opening een wat een troosteloze aanblik, moet ik bekennen.

Dat het ook gezellig druk kon zijn bij het Goffertblad blijkt uit deze mooie Polygoonbeelden uit augustus 1953, toen er een groot internationaal waterpolotoernooi werd gehouden, de Trofeo d'Italia.

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

woensdag 2 mei 2012

Verhalen en portretten vertellen het verhaal van 4 en 5 mei

In de week dat heel Nederland stilstaat bij de de Nederlandse oorlogsslachtoffers op 4 mei en haar vrijheid viert op 5 mei, besteedt ook het Regionaal Archief Nijmegen ruimschoots aandacht aan deze bijzondere meidagen.

Unknown
Onbekende Britse soldaat
| Foto Verweij | CC BY-SA
Op 4 mei haken zowel het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis als het Archief aan bij het uitgebreide programma van het Stedelijk 4 en 5 Mei Comité Nijmegen. Zo wordt geïnteresseerden de mogelijkheid geboden om een presentatie en wandeling bij te wonen waarbij met name de vervolging van Joodse stadgenoten tijdens de Tweede Wereldoorlog centraal staat. Kinderen kunnen op zoek naar het antwoordt op de vraag wat er is gebeurd met het Joodse Nijmeegse meisje Kitty de Wijze tijdens een speciale juniorwandeling. Aan de hand van archiefstukken kunnen kinderen (8 tot en met 14 jaar) en hun ouders op zoek naar de geschiedenis van de Jodenvervolging in Nijmegen. Om 14.00u geeft Lennert Savenije van de Radboud Universiteit een lezing  in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis getiteld 'Vier maal 4 mei. Nijmegen tijdens de Duitse bezetting'. Aansluitend start de rondleiding 'Nijmeegs verzet in Oorlogstijd' door Stadswandeling Nijmegen

Kijk voor het gehele programma en voor de manier van aanmelden op de website van het Stedelijk 4 en 5 mei Comité. Deelname is gratis.


Maar wie waren nou die bevrijders van Nijmegen? Dankzij een schenking van 'Foto Verweij' in de Groenestraat heeft het Regionaal Archief Nijmegen sinds 2000 de beschikking over 684 portretfoto's van geallieerde militairen die betrokken waren bij de bevrijding van Nijmegen of die kort daarna in de stad verbleven. De bevrijders kregen daarmee een gezicht, maar nog geen naam.

Om meer informatie over de foto's te krijgen zijn de portretten in 2005 op de internetpagina van de gemeente Nijmegen geplaatst. Dit project 'Bevrijders voor de lens' heeft een groot aantal reacties opgeleverd maar bij veel foto's ontbreken nog steeds de namen. Het archief heeft daarom besloten de foto's te verplaatsen naar Flickr. Deze internationale website biedt een grotere kans dat deskundigen en mogelijke familieleden in Groot-Brittannië de foto's ontdekken en reageren. Bovendien worden de foto's onder een open licentie beschikbaar gesteld, wat het mogelijk maakt om de foto's ook op andere websites te delen om zo hopelijk nog meer aanvullende informatie te vergaren.

Als u een geportretteerde herkent of meer informatie heeft, kunt u bij de foto op Flickr een reactie achterlaten. 
Dankzij u kan iemand alsnog een - mogelijk laatste - foto krijgen van een familielid dat ruim zeventig jaar geleden in Nijmegen gefotografeerd werd.

Lees voor meer informatie het artikel in Het Digitale Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en bekijk de foto's op de Flickr account.