donderdag 29 maart 2012

De notaris áchter de akten


Notaris Ten Pol (midden, lichte hoed in de hand)
tijdens de viering van 700 jaar stad in 1930.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Het Regionaal Archief Nijmegen heeft de archieven van enkele tientallen notarissen in huis, daterend uit de periode van 1758 tot 1935. Ze bestaan voornamelijk uit akten en repertoria (repertoria zijn boeken waarin per jaar de kerngegevens van iedere akte staan) en bieden een schat aan informatie over de activiteiten en eigendommen van de notarisbezoekers. De notaris zelf blijft echter vrij anoniem.
Op dit moment maken vrijwilligers en archiefmedewerkers de notarisarchieven beter toegankelijk voor geïnteresseerden. Elk archief krijgt een korte inleiding over het notariskantoor en de onderzoekjes die hieraan voorafgaan onthullen de persoon achter die duizenden akten. Dat levert soms bijzondere verhalen op.

Fragment uit het
overlijdensbericht
van notaris
Ten Pol, De
Gelderlander,
28 juni 1938
Dat notarissen vroeger in hoog aanzien stonden, zal weinigen verbazen. Notarissen hadden dit niet alleen te danken aan hun beroep – waarin zij veel contacten onderhielden met klanten uit ‘hogere kringen’ – maar ook aan hun overige activiteiten. Neem notaris T.G. ten Pol (1864-1938), getrouwd met de dochter van zeepfabrikant en Tweede Kamerlid F.T.J.H. Dobbelmann. Als bestuurslid van de Kring Arnhem van de Broederschap van Notarissen in Nederland en buitengewoon lid van de Broederschap van Candidaat-Notarissen in Nederland en Koloniën had hij een uitgebreid professioneel netwerk. Daarnaast was hij (onder andere) bestuurslid van de V.V.V. ‘Nijmegen Vooruit’ en beschermheer van Carolus Magnus. Notaris C.A.E. Courbois (1854-1937) was regent bij het Oud Burgeren Gasthuis, curator van het Gymnasium en bestuurslid van de openbare leeszaal en de stichting Volksbelang.

Verschillende notarissen hadden nevenfuncties op religieus vlak. Zo was P. de Maret Tak (1860-1933) voorzitter van de Kerkenraad van de Doopsgezinde Gemeente en een van de grondleggers van het Vrijzinnige Protestantse Bondsgebouw aan de Oranjesingel. F.H.G.J. Wolters bekleedde leidende functies in het Nijmeegs Kerkenfonds en de Maria-omdracht.

Ook trieste persoonlijke gebeurtenissen kwamen boven. Eén zoon van H.A.M. Hekking (1885-1964) werd levenloos geboren, een andere zoon die bij het verzet zat, Henri Alphonse, kwam in april 1945 op 21-jarige leeftijd om in een concentratiekamp. De Gelderlander deed vaak uitgebreid verslag van het overlijden van notarissen en prees hen vrijwel zonder uitzondering om hun harde werk, hun betrouwbaarheid en betrokkenheid bij de stad.

donderdag 22 maart 2012

Veel aandacht voor overdracht foto's en brieven Anton Mussert

De overdracht van de in het Regionaal Archief Nijmegen aangetroffen brieven en foto's van Anton Mussert aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies is niet onopgemerkt gebleven. Voor wie het gisteren niet allemaal heeft kunnen zien en horen, is onderstaand een beknopt overzicht te vinden van de landelijke en regionale media-aandacht.

De collectie is vanaf het moment van overdracht in zijn geheel online te bekijken op de Flickr-pagina van het archief. Er werd al meteen veel gebruik gemaakt van de mogelijkheid om digitaal een indruk te krijgen van de inhoud van de collectie. Op de eerste dag werden de scans al ruim 1250 keer bekeken.

Beluister het item in het NOS Radio 1 Journaal van woensdag 21 maart 2012

Bekijk het item van TV Gelderland Nieuws van woensdag 21-3-2012 (vanaf 11:30min.)


Bekijk het item van RTV Nijmegen 1 van woensdag 21-3-2012

Nieuwsuitzending 21 maart door nijmegen1

dinsdag 20 maart 2012

Foto's en brieven Anton Mussert opgedoken

Onlangs doken in het Regionaal Archief Nijmegen archiefstukken op die betrekking hebben op het persoonlijke en politieke leven van Anton Mussert (1894-1946), de mede-oprichter en leider van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) in Nederland. De stukken zijn omstreeks 1980 door een onbekende afgegeven bij het archief. Destijds werd openbaarmaking nog niet wenselijk geacht. Onlangs kwam het album weer tevoorschijn in de werkvoorraad van het archief.

Deze "collectie Mussert" zal woensdag 21 maart als schenking worden overgedragen aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies te Amsterdam. Mocht Nijmegen in de toekomst een WOII-museum krijgen dan zullen de stukken weer terugkeren naar de Waalstad. Na de overdracht zijn scans van alle stukken te zien op de Flickr-pagina van het Regionaal Archief Nijmegen. In dit blog een korte beschrijving van de inhoud van de collectie met de nadruk op het enige Nijmeegse stuk.

Liefdesbrieven en vakantiekiekjes
Envelop van een brief van Maria Witlam
aan Anton Mussert met zijn
adres te Delft waar hij studeerde.
De collectie Mussert bestaat uit een album dat enkele ingeplakte foto’s en een aantal losse foto’s bevat en correspondentie, waaronder liefdesbrieven. Mussert werd in 1914 getroffen door een nierkwaal. Tijdens deze ziekte werd hij verzorgd door zijn zestien jaar oudere tante Maria Witlam (1876-1951). De twee werden hevig verliefd en trouwden ondanks verzet van de familie op 19 september 1917. De liefdesbrieven van Mussert en Witlam dateren van vlak voor hun huwelijk. De foto’s zijn vakantiekiekjes van een reis naar Wenen en Boedapest (1930-1940) en van verschillende landdagen te Lunteren (1938-1939). Op enkele foto’s is Maria Witlam te herkennen.

Maria Mussert-Witlam,
waarschijnlijk tijdens
de Hagepreek te Lunteren
in 1939.
De andere brieven zijn van familieleden en sympathisanten van de NSB uit de jaren 1937-1944. Een van die stukken is een kaart met een cryptische tekst en een tekening van De Westerhelling aan de Sophiaweg, gedateerd op 21 februari 1942. Dit is het enige stuk dat met Nijmegen in verband kan worden gebracht. De Westerhelling was in de oorlogsjaren een tehuis waar kinderen van NSB-ers hun vakantie konden doorbrengen. Zie voor meer informatie over De Westerhelling het artikel in de kennisbank van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.

Mysterieus politiek overzicht

Op de voorzijde van de kaart staan een kleine waterverfschildering van villa De Westerhelling en een mysterieus "politiek overzicht". De achterzijde is gesigneerd door ongeveer dertig personen, onder wie Anton Mussert zelf.

Het politieke overzicht op de voorzijde van de kaart doet vreemd aan. Sommige verwijzingen zijn glashelder, zoals die naar Erwin Rommel, die sinds februari 1941 als luitenant-generaal de leiding had over het Deutsches Afrika Korps in Noord-Afrika. Maar waarnaar de zeeschuimers in de Gele Zee en de Braziliaanse brandstof verwijzen is onduidelijk, evenals het gekscherende ‘Miauw!’ aan het eind. Waren dit onderwerpen die Mussert met zijn gezelschap had besproken?

Blijkens de ondertekening achter op het voornoemde kaartje waren bij de bijeenkomst vele familieleden en andere getrouwen aanwezig. Leesbaar zijn onder andere de namen van Musserts vrouw Maria (‘Rie’) Witlam, zijn nicht en diens man Coby en Piet Mussert, en Theodora Mussert-van der Kaay, de weduwe van Musserts broer. Musserts secretaresse Christine (‘Stientje’) W. van Bilderbeek was erbij, evenals directrice M.A.C.E. Marinkelle. Niet van alle ondertekenaars is bekend wie zij waren (suggesties zijn van harte welkom).

Recent verscheen van Tessel Pollmann het boek Mussert & Co. De NSB-leider en zijn vertrouwelingen waarin ook Maria Witlam uitgebreid aan bod komt.

Tekst: Pieter van Wissing

donderdag 8 maart 2012

Van dienstmeisje tot bedrijfsleider: het volle leven van Jo Folmering (1910-1991)

In de hal van het Regionaal Archief Nijmegen is van 9 maart t/m 27 april een presentatie over het leven en werk van Jo Folmering te bekijken. Jo Folmering, geboren en getogen in Nijmegen, heeft bijna haar hele leven gewerkt in de Nijmeegse theater- en bioscoopwereld.
De presentatie vindt plaats ter gelegenheid van de schenking van haar archief aan het Regionaal Archief door haar nicht Pieke Hooghoff.

Het leven en werk van Jo Folmering laat zich reconstrueren uit de geschonken persoonlijke en werkgerelateerde documenten, foto’s en interviews. Dat is niet zonder slag of stoot gegaan. Jo moet tot haar teleurstelling na haar lagere school gaan werken. Na baantjes in een wasserij, als kindermeisje en werkster, kiest zij voor een opleiding op de Middelbare Handelsavondschool. Zij geeft haar leven een andere wending door te solliciteren bij Concertgebouw De Vereeniging, waar ze tot 1958, ruim vijfentwintig jaar, werkt. In 1958 gaat haar wens in vervulling: ze wordt bedrijfsleider van de bioscopen Luxor en Studio en na haar pensionering ook parttime van Carolus. Jo is de eerste vrouw in Nederland met een diploma voor operateur. Ze zet het Nijmeegs bioscooppubliek films van Ingmar Bergman voor en organiseert in Studio vrouwenmatinees voor huisvrouwen. Met deze matinees en andere publiciteitsstunts haalt zij meerdere malen de Gelderlander.
Vanaf 1980 spant zij zich nog tien jaar in om cultuur, kunst en ouderen bij elkaar te brengen. Zij overlijdt in 1991. Haar archief kwam in het bezit van haar nicht Pieke Hooghoff, die het niet alleen schenkt aan het Regionaal Archief Nijmegen, maar ook geïnspireerd heeft tot deze presentatie over het leven en werk van deze opmerkelijke Nijmeegse.

Het Regionaal Archief Nijmegen aan de Mariënburg 27 is geopend van dinsdag t/m vrijdag van 9.00 -17.00 uur en donderdagavond tot 20.00u.

woensdag 7 maart 2012

'Bezuinigingen? Niet ten koste van het onderwijs!'

Protestpamflet Petrus Canisius School uit 1983
Ruim 1700 scholen bleven dinsdag 6 maart dicht, vanwege een grote stakingsactie van leraren. Ook in Nijmegen en omgeving bleven veel scholen dichtReden van protest zijn de aangekondigde bezuinigingen op het passend onderwijs.


Het is niet de eerste keer dat leraren in actie komen tegen voorgenomen bezuinigingen. 
Toeval of niet, maar vandaag doken er een tweetal protestpamfletten op uit het archief van de Petrus Canisius School uit 1983. Ook een kleine dertig jaar geleden bestond er grote angst dat bezuinigingen op het 'buitengewoon onderwijs' ertoe zouden leiden dat 'kinderen die het eigenlijk nodig hebben, [...] noodgedwongen het gewone onderwijs blijven volgen.'


Niet alleen de docenten, maar ook de leerlingen namen deel aan het protest. De kinderen tekenden kaarten en namen deze mee naar huis met het verzoek aan hun ouders om er hun naam en handtekening op te zetten. De kaarten werden vervolgens naar de Tweede Kamer gestuurd. Of de protesten effect hebben gehad is niet uit de pamfletten af te leiden, maar wie weet wat er nog meer uit de archieven tevoorschijn komt!
Protestpamflet Petrus Canisius School uit 1983