woensdag 29 augustus 2012

Lunchlezing over bossen die stralen als sterren

Het sterrenbos van Brakkenstein op een kaart uit 1757 van
I.H. van Suchtelen en S.I. Holland. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Als aanloop naar de Open Monumentendag op zaterdag 8 en zondag 9 september, met als thema ‘Groen van toen’, vinden op donderdag 30 augustus, dinsdag 4 september en donderdag 6 september drie lunchlezingen plaats in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis. De laatste van de drie gaat over sterrenbossen en wordt verzorgd door ondergetekende.

Wie een lezing verwacht over sterren kijken vanuit Nijmeegse bossen of over optredens van popartiesten tussen de bomen komt bedrogen uit. Een sterrenbos is een bijzonder soort bos, vooral vanwege de aanleg en het vroegere gebruik ervan. Vanuit een centraal punt in het bos, waar zich een heuveltje of een kuil bevindt, lopen kaarsrechte lanen geflankeerd door monumentale bomen naar alle windrichtingen. Wat is de bedoeling daarvan?

Sterrenbossen maken of maakten meestal deel uit van een landgoed of historische buitenplaats. Menig landheer hield wel van een jachtpartij en een sterrenbos bood daartoe uitstekende mogelijkheden. De landheer ging in de kuil liggen en kon het wild dat de paden overstak zo neerschieten. Frans Jurgens, begin vorige eeuw eigenaar van landgoed Heyendaal, maakte het zichzelf nog gemakkelijker: hij liet het wild uit het bos opdrijven door zijn knechten!
Sterrenbossen werden ook wel voor de sier aangeplant. De rechte lanen oriënteerde men het liefst op kerktorens of andere markante bouwwerken in of buiten het eigen landgoed. Vanaf het heuveltje in het midden had je zo een mooi uitzicht op de omgeving.

Een sterrenbos tussen De Hulsen en Duckenburg op een
kaart uit ca. 1806. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Op de landgoederen in en rond Nijmegen zijn vanaf begin achttiende eeuw verschillende sterrenbossen aangelegd. Een speurtocht op oude kaarten levert er al gauw een tiental op. Sommige zijn inmiddels verdwenen, maar tijdens een wandeling in Park Brakkenstein, landgoed Oosterhout en Mariënbosch kun je nog de monumentaliteit van zo'n bos ervaren.

Wil je meer te weten komen over de herkomst van sterrenbossen en over de exemplaren in en rond Nijmegen? De lunchlezing begint op donderdag 6 september om 12.30 uur en is vrij toegankelijk, net als de twee eerdere lezingen over koninklijke bomen en historische parken.

Geen opmerkingen: