maandag 16 juli 2012

Wederopbouw. Gestempeld door de supervisor




Stempel supervisor (Archief Supervisor, inv.nr. 1100)

De supervisor van de wederopbouw was een belangrijke spin in het web van de wederopbouw. Zonder zijn goedkeuring kon geen bouwvergunning afgegeven worden. Niet voor wederopbouwwerken, noch voor bouwwerken die daarmee in het stadsbeeld een onverbrekelijk geheel vormden.

In Nijmegen vervulde de Arnhemse architect Ir. W.J. Gerretsen (1887-1961) die functie vanaf 1 juli 1944. Het Rijk stelde hem zo vroeg aan, buiten het toenmalige NSB-gemeentebestuur om, omdat men het belangrijk vond dat hij de gehele planvorming van de wederopbouw zou meemaken en zo nodig kon beïnvloeden. Ook viel in Nijmegen, anders dan in veel andere gemeenten, de functie van supervisor niet samen met die van ontwerper van het wederopbouwplan.

De supervisor had zijn werkplek in het kantoor van de Stedebouwkundige Dienst, later de afdeling Stedebouw van de Dienst Publieke Werken en Volkshuisvesting (PW&V). Zijn archief is in 1973 door PW&V overgedragen aan het toenmalige Gemeentearchief. Dit archief was ongeordend en had geen inventaris. De voorlopige lijst die in 1992 is gemaakt, heeft onlangs een definitieve vorm gekregen. Deze toegang, voorzien van een inleiding, is vanaf heden in te zien via internet.


Adviesschets Vishal Overmeer (Archief Supervisor, inv.nr. 1100)

Het archief bevat uitsluitend stukken die betrekking hebben op de taakuitoefening van de supervisor. Die taak was tweeledig en hield allereerst in de toetsing van de afzonderlijke ontwerpen aan het wederopbouwplan, zodat een harmonisch geheel zou worden verkregen. Daarnaast hield de supervisor toezicht op het architectonisch uiterlijk van de bebouwing, zodat uit de ontwerpen zou blijken, dat de architecten naar hun volle vermogen hadden gewerkt.


In de praktijk betekende dit dat de supervisor de (schets)ontwerpen voor iedere herbouw beoordeelde en de architect kon uitnodigen voor een bespreking als hij aanmerkingen had op het ontwerp. Ook voorzag hij de ontwerper indien nodig van adviesschetsen, beoordeelde hij een verbeterd ontwerp enzovoort. Net zo lang tot hij zijn goedkeuringsstempel kon geven of tot de aanvrager besloot van het ontwerp af te zien.



Commentaar bij plannen Vishal Overmeer (Archief Supervisor, inv.nr. 1100)

De kern van het archief bestaat dan ook uit tekeningen van bouwplannen. Vanaf 1949 bevatten de dossiers een formulier waarop de inhoud van het dossier staat vermeld en, indien van toepassing, het commentaar van de supervisor op de bouwplannen. Behalve goedgekeurde plannen, bevatten de dossiers ook vervallen plannen en schetsen.

Onverwacht, en daarom het vermelden waard, is het overzicht van de geschiedenis van de te verbouwen (maar uiteindelijk toch gesloopte) Lutherse Kerk aan de Grotestraat, afkomstig van het gemeentearchief. 

In 1961 overleed ir. W.J. Gerretsen aan de gevolgen van een auto-ongeluk. In 1961 en  1962 parafeerde stedebouwkundige ir. B. Fokkinga nog bouwplannen als supervisor ad interim. Daarna stopte ook dat. De wederopbouw was toen vrijwel afgerond, een nieuwe supervisor werd niet aangesteld.

1 opmerking:

Rob Wolf zei

In het archief van architect Veugelers - ook in het RAN - bevinden zich ook stukken over de wederopbouw van vishal Overmeer aan de Houtstraat. Zelfs uit eind 1944, lang voordat de gemeente aan wederopbuw toe was. Overmeer is uiteindelijk verhuisd naar de Augustijnenstraat, omgedoopt in Gamba en onlangs gesloten.
Rob Wolf