donderdag 7 juni 2012

Nogmaals: De oudste foto’s van Nijmegen?

In een zoektocht naar vier foto’s van kasteel Bat-Ouwe-Zate uit 1859 of 1860 plaatste ik een tijdje terug  een oproep op het weblog van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en in het Nijmeegs Katern. Het leverde welgeteld één reactie op, maar wel een bijzondere. Adrie Bos, een particuliere fotoverzamelaar uit Beek-Ubbergen, meldde zich namelijk met maar liefst elf fraaie stadsgezichten uit circa 1858-1870, waarvan er zeven nog ontbraken in de fotocollectie van het Regionaal Archief. 

Kasteel Bat-Ouwe-Zate op de Lindenberg, circa 1860
(fotograaf Julius Schaarwächter). RAN, fotocollectie F47511
Negen van de elf foto’s dragen op de achterzijde een opdruk van de maker: Julius Schaarwächter, in de jaren 1852-1877 in Nijmegen werkzaam als fotograaf. Twee foto’s tonen gedeelten van het splinternieuwe kasteel Bat-Ouwe-Zate op de Lindenberg, maar het blijft lastig om te bepalen of het ‘platen’ zijn die Frans Hallo in 1860 beschrijft in het ‘Gedenkschrift’ over zijn kasteel. In het ene geval zou het kunnen gaan om de foto van de kasteelpoort, in het andere om de opname van ‘het gebouw met twee torens op de flanken’. De foto van kasteelpoort is overigens een van de beide foto’s zonder opdruk, maar de kans is groot dat ook hier Schaarwächter de camera heeft bediend. Tot circa 1866 was hij immers de enige in Nijmegen gevestigde fotograaf. Deze foto is overigens ook als stereofoto bekend.
De nu opgedoken stadsgezichten zijn uitgegeven als ‘cartes de visite’, een soort kartonnen visitekaartjes ter grootte van circa 6 x 8,5 centimeter, met een opgeplakte foto op albuminepapier. Helaas hebben de foto’s lang in het licht gehangen, waardoor ze aan contrast hebben verloren. Zoals gezegd dragen negen foto’s een opdruk van Schaarwächter. Het gaat om twee varianten. De opdruk op één foto vermeldt dat de maker op tentoonstellingen in 1858 én 1865 een medaille heeft gewonnen. Deze opname moet dus dateren van 1865 of later. De opdruk op de acht andere foto’s noemt alleen de medaille uit 1858, waaruit we kunnen opmaken dat deze opnamen gemaakt zijn in de periode 1858-1865. 
De Molenstraat in de richting van de Broerstraat, circa 1861-1865
(fotograaf Julius Schaarwächter). RAN, fotocollectie F47509
Van vier opnamen bezat het Regionaal Archief reeds afdrukken, maar deze kunnen nu nauwkeuriger worden gedateerd. Het is overigens opmerkelijk dat de foto die Schaarwächter in de jaren 1858-1865 maakte van de Oude Haven, later opnieuw op de markt is gebracht door onder anderen Gerard Korfmacher, in Nijmegen werkzaam als fotograaf vanaf circa 1867. Tot nu toe werd aangenomen dat laatstgenoemde ook de maker was.
Adrie Bos was zo vriendelijk om het Regionaal Archief scans van de stadsgezichten te laten maken ten behoeve van de beeldbank, waar iedereen ze voortaan kan bekijken. Liefhebbers kunnen de foto’s overigens ook bewonderen op Flickr en vanaf 11 juni op de ‘Archiefwand’ in de hal van de Bibliotheek Gelderland Zuid aan de Mariënburg.

De nu opgedoken stadsgezichten van Schaarwächter behoren ongetwijfeld tot de oudste foto's van Nijmegen. Maar of het ook de alleroudste zijn? Wie het weet, mag het zeggen!

Geen opmerkingen: