dinsdag 20 maart 2012

Foto's en brieven Anton Mussert opgedoken

Onlangs doken in het Regionaal Archief Nijmegen archiefstukken op die betrekking hebben op het persoonlijke en politieke leven van Anton Mussert (1894-1946), de mede-oprichter en leider van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) in Nederland. De stukken zijn omstreeks 1980 door een onbekende afgegeven bij het archief. Destijds werd openbaarmaking nog niet wenselijk geacht. Onlangs kwam het album weer tevoorschijn in de werkvoorraad van het archief.

Deze "collectie Mussert" zal woensdag 21 maart als schenking worden overgedragen aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies te Amsterdam. Mocht Nijmegen in de toekomst een WOII-museum krijgen dan zullen de stukken weer terugkeren naar de Waalstad. Na de overdracht zijn scans van alle stukken te zien op de Flickr-pagina van het Regionaal Archief Nijmegen. In dit blog een korte beschrijving van de inhoud van de collectie met de nadruk op het enige Nijmeegse stuk.

Liefdesbrieven en vakantiekiekjes
Envelop van een brief van Maria Witlam
aan Anton Mussert met zijn
adres te Delft waar hij studeerde.
De collectie Mussert bestaat uit een album dat enkele ingeplakte foto’s en een aantal losse foto’s bevat en correspondentie, waaronder liefdesbrieven. Mussert werd in 1914 getroffen door een nierkwaal. Tijdens deze ziekte werd hij verzorgd door zijn zestien jaar oudere tante Maria Witlam (1876-1951). De twee werden hevig verliefd en trouwden ondanks verzet van de familie op 19 september 1917. De liefdesbrieven van Mussert en Witlam dateren van vlak voor hun huwelijk. De foto’s zijn vakantiekiekjes van een reis naar Wenen en Boedapest (1930-1940) en van verschillende landdagen te Lunteren (1938-1939). Op enkele foto’s is Maria Witlam te herkennen.

Maria Mussert-Witlam,
waarschijnlijk tijdens
de Hagepreek te Lunteren
in 1939.
De andere brieven zijn van familieleden en sympathisanten van de NSB uit de jaren 1937-1944. Een van die stukken is een kaart met een cryptische tekst en een tekening van De Westerhelling aan de Sophiaweg, gedateerd op 21 februari 1942. Dit is het enige stuk dat met Nijmegen in verband kan worden gebracht. De Westerhelling was in de oorlogsjaren een tehuis waar kinderen van NSB-ers hun vakantie konden doorbrengen. Zie voor meer informatie over De Westerhelling het artikel in de kennisbank van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.

Mysterieus politiek overzicht

Op de voorzijde van de kaart staan een kleine waterverfschildering van villa De Westerhelling en een mysterieus "politiek overzicht". De achterzijde is gesigneerd door ongeveer dertig personen, onder wie Anton Mussert zelf.

Het politieke overzicht op de voorzijde van de kaart doet vreemd aan. Sommige verwijzingen zijn glashelder, zoals die naar Erwin Rommel, die sinds februari 1941 als luitenant-generaal de leiding had over het Deutsches Afrika Korps in Noord-Afrika. Maar waarnaar de zeeschuimers in de Gele Zee en de Braziliaanse brandstof verwijzen is onduidelijk, evenals het gekscherende ‘Miauw!’ aan het eind. Waren dit onderwerpen die Mussert met zijn gezelschap had besproken?

Blijkens de ondertekening achter op het voornoemde kaartje waren bij de bijeenkomst vele familieleden en andere getrouwen aanwezig. Leesbaar zijn onder andere de namen van Musserts vrouw Maria (‘Rie’) Witlam, zijn nicht en diens man Coby en Piet Mussert, en Theodora Mussert-van der Kaay, de weduwe van Musserts broer. Musserts secretaresse Christine (‘Stientje’) W. van Bilderbeek was erbij, evenals directrice M.A.C.E. Marinkelle. Niet van alle ondertekenaars is bekend wie zij waren (suggesties zijn van harte welkom).

Recent verscheen van Tessel Pollmann het boek Mussert & Co. De NSB-leider en zijn vertrouwelingen waarin ook Maria Witlam uitgebreid aan bod komt.

Tekst: Pieter van Wissing

7 opmerkingen:

Rob Essers zei

Het mysterieuse "Politiek overzicht" is volgens mij een menukaart. Na het voorgerecht (Oase van Rommel) volgende een gebonden soep (Witte Zee) et cetera. Als laatste staat mogelijk een dessert likeur (Miauw) vermeld, bijvoorbeeld Schwarzer Kater.

Pieter van Wissing zei

Dag Rob Essers,

Een menukaart! Dat lijkt me een plausibele verklaring. Ook de indeling (tekst en gangen) lijkt daarop. Wellicht dat culinair specialisten de moeite willen nemen om de gerechten te determineren.

Shane zei

De 3e naam van boven (links) Mary Mussert is de dochter van Mussert's broer Jo en T.C.M. v/d Kaaij.Dus een nicht van hem.

Pieter van Wissing zei

De NOS-journalist Stijn Wiegerinck berichtte vanmorgen (zie nos.nl) dat in het Nationaal Archief ook privéfoto's van Mussert en Maria Witlam zijn gevonden. Op de foto's is ook de kaart te zien die bij het Regionaal Archief Nijmegen opdook, de kaart met de tekening van de Westerhelling. Het is inderdaad een menukaart die werd gebruikt bij het verlovingsfeest van Musserts nichtje Mary Mussert, met een Duitse SS'er. Haar naam staat linksboven op de de Westerhellingkaart.

Rob Essers zei

Tot mijn verrassing trof ik de vader van Mary Mussert aan op de Erelijst van gevallenen 1940-1945; zie http://www.erelijst.nl/josephus-adrianus--mussert

Verschillende kranten maakten op of omstreeks 19 februari 1942 melding van de verloving van Mary Mussert en Hans Büssecker, waarbij de plaatsnamen Nijmegen en Heidelberg werden vermeld. Hoe het haar verloofde vergaan is, heb ik niet kunnen achterhalen. Zijn naam het op http://www.volksbund.de/ niet aangetroffen.

In DE ZWARTE SOLDAAT van 23 april 1944 stond een verlovingsadvertentie van Mary Mussert en Alex Loffeld (Vendelcommandant W.A.). Die verloving vond op 25 Lentemaand 1944 in Amersfoort plaats. In DE ZWARTE SOLDAAT van 29 juni 1944 stond een huwelijksfoto met onderschrift: "Dezer dagen trad de landelijk inspecteur der W.A., Oppervaandrig Alex Loffeld in het huwelijk met Mary F. H. Mussert. Veel geluk en voorspoed voor het jonge paar. Foto C.N.F.-Otto".

Shane zei

Mary heeft na de oorlog in totaal zo'n 9 maanden vastgezeten. Zij was voornamelijk werkzaam in de Nationale Jeugdstorm. A. Loffeld was een zwaarder geval: hij kreeg 18 jaar R.I.W. (Rijks- Werkinrichting)o.m. omdat hij Landwachter was en zich had aangemeld bij het Vrijwilligers Legioen Nederland. Hield zich ook bezig met spionage en sabotage achter de geallieerde linies.

WeberSy zei

Ik vraag me af hoe haar diamanten ring er uit zag