zondag 1 januari 2012

Beste wensen van de stadsvischhakker

Naast vuurwerk, oliebollen en goede voornemens is er nog een bijzondere traditie met oudjaar: de beste wensen van de krantenbezorger. Met het langs de deur gaan met een wenskaartje in de hoop wat extra’s te krijgen voor het harde werken, treden de krantenbezorgers in de voetsporen van klokkenluiders, lantaarnopstekers, gasstokers, nachtwakers, tamboers, straatvegers, kolendragers, torenwachters en de stadsvischhakker.

Nieuwjaarsprent van de
stadsvischhakker (1851)
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
In de achttiende en zeker in de negentiende eeuw was het namelijk zeer gebruikelijk voor met name gemeentepersoneel om zogeheten nieuwjaarsprenten aan te bieden. Van Schevichaven schreef hier over in zijn al eerder genoemde ‘nieuwjaars-artikel’ en historicus J.M.G.M. Brinkhoff opende met dit onderwerp van 1955 tot en met 1966 het eerste nummer van het tijdschrift Numaga. De kaartjes van de krantenbezorger waren volgens hem “…bleke en verschrompelde nakomelingen van een sterk ras, dat nog geen eeuw geleden op Nieuwjaarsdag de scepter zwaaide: plechtstatige en hoogdravende Nieuwjaarsgedichten, gedrukt op foliovellen en verlucht met een gravure, ets of houtsnede, die een plaatselijk monument of de aanbieder in de uitoefening van zijn beroep voorstellen.”

Brinkhoff behandelde in zijn serie een selectie uit de collectie nieuwjaarsprenten van het toenmalige gemeentemuseum. Ze zijn nu opgenomen in het prentenkabinet van het Valkhof Museum en op internet te bekijken in de Digitale Studiezaal van het archief. De nieuwjaarsprenten bieden, naast “kreupelverzen met een eigen ondefinieerbare bekoorlijkheid”, weer enige kennis van lang verdwenen beroepen. Want wat deden de stadsvischhakker (zie artikel marktwezen), de nachtwaker en de lantaarnopsteker (zie artikel electriciteitswerken)?

Nieuwjaarsprent van de karreman (1731),
de oudste uit de collectie
Bron: Regionaal Archief Nijmegen

Van archivarissen en archeologen ben ik geen nieuwsprent tegengekomen. Misschien iets voor volgend jaar. Gemeentearchivaris Van Schevichaven zal een nieuwjaarswens niet overwogen hebben, gezien zijn sombere bespiegelingen in de intro van zijn artikel: “Nieuwjaarsdag is voorzeker een der meest neerdrukkende, tot treurigheid stemmende dagen van het gansche jaar. Onafwijsbaar dringen zich op dien dag, meer dan op eenigen anderen der 365 of 366, ernstige tot weemoedigheid stemmende gedachten aan ons op.(…) En wat houdt de toekomst voor elk onzer bereid? Zal ons en den onzen nog een jaar vergund zijn, of zullen wij tot het voorgeslacht behooren?”

De huidige medewerkers van het Regionaal Archief Nijmegen, bureau Archeologie en Monumenten en van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis wensen wél iedereen een heel goed en gezond 2012!

Geen opmerkingen: