maandag 24 oktober 2011

Francia Media, bakermat van Europese cultuur

De gemeente Nijmegen neemt deel aan het Europese project ‘Francia Media’. Francia Media ontstond in 843 bij het verdrag van Verdun, toen het voormalige rijk van Karel de Grote in drie delen werd opgesplitst: Oost-Francië, het latere Duitsland; West-Francië, het latere Frankrijk en daartussen Midden-Francië of Francia Media. Het Karolingische middenrijk strekte zich uit over een smalle strook Europa die de Noordzee met de Middellandse Zee verbond, van het huidige Nederland tot Midden-Italië. Hoewel de politieke geschiedenis van Francia Media maar enkele decennia duurde, was het culturele, economische, maatschappelijke en sociale belang groot. Het gebied omvatte immers de belangrijkste noord-zuidhandelsroute van het vroegmiddeleeuwse Europa en is nog steeds de voornaamste transitzone, ook wel de blue banana genoemd.

Tien Europese landen geven de komende vijf jaar vorm aan het project Cradles of European Culture (Bakermatten van Europese cultuur), Francia Media. Het doel van het project is om de bevolking meer bij Europa te betrekken door het gezamenlijke verleden te tonen van een groot aantal Europese landen in de periode van de vroege middeleeuwen en de inwoners hiervan bewust te maken. Om dit doel te bereiken werken cultuurhistorici uit de diverse deelnemende landen intensief samen en maken daarbij letterlijk grensoverschrijdende producten zoals een internationale tentoonstelling en een cultuurhistorische route.

De ruggegraat van het project wordt gevormd door een Europese erfgoedroute langs belangrijke locaties van Francia Media. Hiervoor zijn tien plekken voorgedragen (ieder land één). Behalve een Oost-Vlaamse kerk zijn dit onder meer (delen van) de historische binnensteden van Ravenna (IT) en Soest (DUI), de abdij van Montmajour bij Arles en de Praagse Burcht. In Nederland is het Valkhof geselecteerd. Verder komt er rondom de site een wetenschappelijk, educatief en publiek programma van onderzoek, rondleidingen, tentoonstellingen e.d. Het project is gestart op 1 november 2010 en duurt tot 31 oktober 2015.

donderdag 20 oktober 2011

Nieuwe oude foto's uit Beuningen en de regio

Smid en fotograaf G.M. Burgers
Coll. Burgers nr. 328
Een van de omliggende gemeenten waarvan het Regionaal Archief Nijmegen het archief en een bescheiden collectie foto’s beheert is de gemeente Beuningen. De fotocollectie van Beuningen is onlangs uitgebreid met een bijzondere serie van ruim 400 glasnegatieven met bijbehorende fotoafdrukken. De opnamen dateren van ca. 1900 – 1940 en zijn gemaakt door G.M. Burgers, die toentertijd een smederij in Beuningen had. De collectie bevat de tot nu toe oudst bekende foto’s van Beuningen.

Hoewel Burgers kennelijk een amateurfotograaf was, verrassen de opnamen door hun opmerkelijk goede kwaliteit. De plaatjes geven niet alleen een uniek beeld van Beuningen zelf, maar ook van het dagelijks leven in die tijd. Overigens zijn de foto’s niet uitsluitend in Beuningen gemaakt, maar vinden we eveneens beelden van Weurt (de sluis), Ewijk, Heumen, Wijchen en Bergharen. Ook stoomschepen op de Waal komen voorbij.


Prot. Chr. Zangvereniging 'Halleluja', Beuningen, ca. 1910
Coll. Burgers, nr. 15

Burgers fotografeerde uiteenlopende soorten mensen. Zo maakte hij statieportretten van gegoede burgers en legde hij de ‘gewone man’ vast in zijn dagelijkse beslommeringen. Ook heeft hij veel groepsfoto’s gemaakt, bijv. van verenigingen. De manier waarop dergelijk materiaal is gedocumenteerd zorgt nog wel eens voor problemen, maar gelukkig zijn hier in veel gevallen de namen van de geportretteerde personen bekend. Na het overlijden van G.M. Burgers is de collectie beschreven door zijn zoon Frans, die gemeenteontvanger in Beuningen was. Na diens overlijden zijn de negatieven overgegaan naar Gerard Burgers in Batenburg, wiens nicht momenteel ook werkzaam is bij de gemeente Beuningen. Door haar bemiddeling heeft de gemeente Beuningen deze zeer bezienswaardige serie glasnegatieven kunnen aankopen, zo vertelt ons de coördinator documentaire informatievoorziening van de gemeente Beuningen, John Verploegen.

De glasnegatieven zijn overgebracht naar het Regionaal Archief Nijmegen, waar ze zullen worden bewaard. Eerst worden de negatieven schoongemaakt en gescand. Vervolgens zal de collectie worden ingevoerd in de beeldbank, zodat deze belangrijke aanvulling op het fotomateriaal uit de regio in de loop van 2012 door iedereen via internet kan worden bekeken.

dinsdag 18 oktober 2011

24 uur Nijmeegse Geschiedenis: een evenement met toekomst!

De Nijmeegse Geschiedenisquiz in het Archief

De oudste stad van Nederland pakte in het kader van de landelijke Maand van de Geschiedenis afgelopen weekend uit met 24 uur Nijmeegse GeschiedenisMet meer dan dertig activiteiten is Nijmegen de landelijke koploper qua aantal activiteiten tijdens de Maand van de Geschiedenis. En dat allemaal in vierentwintig uur! Burgemeester Thom de Graaf gaf vrijdagavond het startschot en sprak uitvoerig met Dolly Verhoeven over zijn Nijmeegse wortels die drie generaties blijken terug gaan. 

Het gesprek was illustratief voor de vierentwintig uur die volgden, waarin verhalen van (historische) Nijmegenaren de rode draad vormden door het rijke verleden van de stad: verhalen over het Romeinse verleden door de bekende classicus Fik Meijer; Verhalen over de roemruchte popgeschiedenis van Nijmegen door Frank Antonie van Alphen in bibliotheek de Mariënburg; Verhalen in de vorm van prachtig ingetogen liedjes door singer-songwriters, geselecteerd door 3VOOR12/Arnhem-Nijmegen; Historische verhalen voor kinderen in en om de Stratemakerstoren; Verhalen gevat in historische beelden door Nijmegen Blijftin Beeld en DZIGA; Verhalen in de prachtig met kaarslicht verlichte Stevenskerk en verhalen die het daglicht niet kunnen verdragen tijdens een nachtwandeling met nachtburgemeester Doro Krol.

Ook op zaterdag liep het publiek warm voor geschiedenis. Ruim 300 bezoekers namen een kijkje in het Archief, 250 mensen bezochten het door STIENEO tot fabriekshal omgetoverde pand op de hoek van de Burchtstraat en Mariënburgsestraat. Het winkelend publiek liet zich verrassen door colleges over Nijmeegse helden door medewerkers van de afdeling geschiedenis van de Radboud Universiteit en het Huis van deNijmeegse Geschiedenis was de gehele dag gevuld met liefhebbers van spannende historische verhalen. 24 uur Nijmeegse Geschiedenis werd afgesloten met een geanimeerde Nijmeegse Geschiedenisquiz in het Archief.

De Gelderlander vatte het in de krant van maandag 17 oktober pakkend samen: ‘Petje af voor Nijmeegse historici!’ Daar sluiten wij als organiserende werkgroep ons natuurlijk heel graag bij aan!

Niet Bambix maar Naodus scherprechter geschiedenisquiz

Bij de derde Nijmeegse Geschiedenisquiz afgelopen zaterdag in het Regionaal Archief Nijmegen was vraag 10 de grote scherprechter. Niet Graodus maar Naodus fan Nimwegen schreef in de tweede helft van de jaren dertig columns in De Gelderlander in het plat-nimweegs onder de titel ' 't Nimweegsch Huukske'.

De massale vergissing is niet zo verwonderlijk want Graodus fan Nimwegen is een bekende naam in Nijmegen als pseudoniem van de volkszanger Theo Eikmans. Zijn bekendste nummer 'Al moet ik krupe…' heeft bijna de status van Nijmeegs volkslied.




Ter nagedachtenis aan Graodus is er in 2006 een standbeeld op de hoek van de Burchtstraat en Mr. Hermanstraat geplaatst. Graodus is dus wel bekend maar wie was Naodus die van 1936 tot (9 mei) 1940 in De Gelderlander  't Nimweegsch Huukske vulde? Als iemand het weet....hiernaast het eerste stukje van 18 juni 1936.

Ik weet niet of 'Al mot ik krupe…' opgenomen gaat worden in de Nijmeegse popgeschiedenis. Sinds afgelopen zaterdag is er een nieuwe website in de lucht met achtergronden en verhalen over 50 jaar popmuziek in Nijmegen. Hierop komt vast wel een vermelding van de popgroep uit vraag 7 van de quiz:

Nijmegen is ontegenzeglijk een belangrijke popmuziekstad geworden. Misschien nog wel belangrijker dan vele denken, want de stad huisvest ook een driekoppige punkformatie waarvan de leden hier nog gewoon anoniem op de fiets naar de Albert Heijn gaan, maar massa’s fans hebben in Duitsland en tijdens een tournee in Brazilië niet zonder lijfwacht over straat konden. In hun videoclip ‘Annie’ is veel van Nijmegen te herkennen. Hoe heet deze band?



Met het vertonen van deze clip hadden we het antwoord weggegeven maar nu had, toch enigszins verrassend, het ook bijna iedereen goed: Bambix (en niet Brinta).

Alle vragen van de quiz (met de goede antwoorden) zijn te vinden op de website van De Gelderlander en ook de vragen op twitter zijn nog te beantwoorden. Voor die laatste vragen volgen de antwoorden deze week via het twitteraccount van het Huis.

donderdag 13 oktober 2011

Een sodomieproces in 1763

Getuigenverhoor van Hendrik Thomas Wijs
Op het einde van het jaar 1762 kwam de koetsier Evert Kolenbrander langs bij Hendrik Thomas Wijs om met hem, zoals het gewoonte was, over geestelijke zaken te praten. Maar deze keer kwam Evert met een bedroefd gezicht . Na een hoop zuchten bekende hij dat Peter van der Linden, de schout van Ooij Rijks, hem tot zijn ontzetting had proberen aan te randen. Peter had hem daarop laten beloven dit voorval te verzwijgen, maar Evert kon dat nu niet langer voor zich houden en wilde een verklaring voor betrouwbare getuigen afleggen. Deze getuigenis bracht in 1763 een zaak aan het rollen. Peter bleek in de loop der jaren met meer en minder succes een hele reeks verleidingspogingen te hebben gedaan.

Peter van der Linden was 62 jaar eerder geboren te Driel in de Bommelerwaard. Tegen zijn vijftigste had hij in het Stockumstraatje te Nijmegen een liesbreuk op gedaan - een vervelende kwaal waar hij ook weer handig gebruik van maakte. Hij benaderde koetsiers, knechten, tuinlieden en anderen met de opmerking dat hij zo’n last van de breuk had, en of hij mocht zien hoe dat dan bij hen zat - een quasi onschuldige voorzet om hen te verleiden de broek te laten zakken. Maar soms werd de ander boos en moest Peter hem bidden en smeken het gebeurde geheim te houden. Van der Linden had als schout van Ooij Rijks een kamer op het Valkhof. De schout van Homoet, Hendrik Vink, moest wel eens voor zaken op het Valkhof zijn. Van der Linden probeerde hem eens te verleiden met een poging hem dronken te voeren in de wijnkelder, en een andere keer met de uitnodiging om op zijn kamer een kopje thee te komen drinken.

Verhoor van Peter van der Linden

Deze zaak is onlangs aan het licht gekomen bij de inventarisatie van enkele ongeordende stukken van het Rechterlijk archief van Nijmegen. De processtukken bevatten een aantal  getuigenverhoren die ons een blik gunnen in het tragische leven van iemand die met zijn voorkeuren moest zien te leven in een samenleving waarin deze niet werden geaccepteerd. Van der Linden werd veroordeeld tot geseling en brandmerking, en voor dertig jaar opgesloten in het Provinciale Tuchthuis te Arnhem.

De afgelopen drie maanden was het 51ste Canonvenster in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis gewijd aan de positie van homoseksuelen in Nijmegen door de tijden heen. Vanaf vandaag is deze expositie op de website te vinden omdat morgen 'Hees bij Nijmegen' de nieuwe invulling van het 51ste canonvenster wordt.

woensdag 12 oktober 2011

Ulpia Noviomagus onder handen

De uitwerking van de opgraving in Ulpia Noviomagus, de Romeinse stad in Nijmegen-West, is begonnen. In 2008 aan de Rijnstraat heeft de Gemeente Nijmegen een deel van de Romeinse stad blootgelegd. Als de archeologen buiten klaar zijn, staan de archeologen binnen al te popelen om aan de slag te gaan met de sporen en de vondsten.

Een van de meest intrigerende sporen is een gracht die is gevuld met duizenden vondsten. Het is niet de gracht van de stad met de toren die bij de ontdekking in het nieuws is geweest, maar een andere die in de Romeinse stad lag. Het is nog niet bekend waarom die gracht daar lag. Om die vraag op te lossen, wordt een lijst gemaakt van de aardewerken potten en pannen, die zoals (bijna) altijd in scherven zijn teruggevonden.

Het is mijn taak om dat aardewerk te beschrijven. We doen maar een deel, omdat het te duur is om alles onder handen te nemen. Een taai klusje, maar spannend. Er zitten zoveel eigenaardige en zeldzame vormen tussen dat ik nu al denk dat het iets te maken heeft met de tempels die honderd meter ten oosten daarvan aan het Maasplein zijn gevonden. Zoals bijvoorbeeld tientallen kleine, zwarte drinkbekertjes; op de foto zijn de bodems van die bekertjes te zien.

 
Informatiebord op het Maasplein



Volgend jaar moet het rapport over de opgraving klaar zijn en kan iedereen lezen wat er precies is gevonden.

maandag 10 oktober 2011

24 uur Nijmeegse Geschiedenis | 14 + 15 oktober | Ruim 30 historische activiteiten op meer dan 10 locaties

In het kader van de Maand van de Geschiedenis, het grootste historische evenement van Nederland, pakt de oudste stad van Nederland 24 uur lang uit met ruim dertig activiteiten verspreid over meer dan tien locaties.

Burgemeester Thom de Graaf geeft op vrijdag 14 oktober om 19.00uur het startschot van vierentwintig uur vol spannende historische activiteiten, georganiseerd door tal van organisaties, instellingen, verenigingen en individuen. Dolly Verhoeven, hoogleraar Nijmeegse Geschiedenis aan de Radboud Universiteit gaat met de burgemeester in gesprek over zijn favoriete historische Nijmegenaren. Vervolgens is het de beurt aan de bekende classicus Fik Meijer. Hij geeft een lezing over "Lessen uit Rome", het boekje dat hij speciaal schreef voor de Maand van de Geschiedenis. Reserveer gratis kaarten in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis of via info@huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl. Kaarten zijn geldig voor de opening door burgemeester Thom de Graaf en de lezing van Fik Meijer. Er zijn slechts een beperkt aantal kaarten beschikbaar, dus wees er snel bij!

De vierentwintig uur die volgen zitten boordevol historische activiteiten. Kruip in de huid van je favoriete historische figuur in de middeleeuwse Stratemakerstoren, bezoek de met kaarslicht verlichte St. Stevenskerk, ga op pad door nachtelijk Nijmegen met de Nijmeegse nachtburgemeester Doro Krol, volg een geschiedeniscollege van professoren van de Radboud Universiteit op de Ganzenheuvel midden in de stad, voel je thuis in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis vol met historische verhalen en muziek, luister naar lezingen over het Romeinse verleden in Museum Het Valkhof, ontdek de door 3VOOR12-Arnhem/Nijmegen geselecteerde singer-songwriters in bibliotheek de Mariënburg, krijg een inleiding op de Nijmeegse geschiedenis, of ga op zoek naar je roots in het Regionaal Archief Nijmegen. Duik in het verleden van de oudste stad van Nederland met deze en vele andere activiteiten! Natuurlijk zijn er ook speciale activiteiten voor kinderen.

Download het programmaboekje of kijk voor een uitgebreid overzicht van alle activiteiten op www.maandvandegeschiedenis.innl.nl/nijmegen. Het gratis programmaboekje is ook verkrijgbaar bij de verschillende deelnemende instellingen.

dinsdag 4 oktober 2011

Kermis in Nijmegen


Een miniatuurracebaan met authentieke
"Old-Timers" op het Kelfkensbos,
Foto nummer GN7355

Zaterdag 1 oktober is de traditionele najaarskermis van Nijmegen weer begonnen. Genoeg reden om kort stil te staan bij de geschiedenis van de Nijmeegse kermis.
Haar oorsprong vindt ze in de festiviteiten die plaatsvonden na de inwijding van de St. Stevenskerk in 1273. Oorspronkelijk was het een jaarlijkse mis, die steeds meer het karakter kreeg van een jaarmarkt. Omdat deze markt tevens de afsluiting vormde van de oogstwerkzaamheden, werd het een week van ontspanning voor iedereen.

Oorspronkelijk kenmerkte de kermis zich vooral door vaak bizarre attracties: dwergen, maar ook meer barbaarse activiteiten als ganstrekken of katknuppelen. De mechanische apparaten, die nu duidelijk de boventoon voeren, deden pas in de 19e eeuw hun intrede. Een voorbeeld is de stoomcarrousel. Een selectie van Nijmeegse kermisattracties uit de twintigste eeuw vindt u op de Flickrpagina van het archief.

Over onze Nijmeegsche
kermis van 1912,
boek nummer BR 1117

Waar nu de Nijmeegse najaarskermis een door praktisch iedereen geaccepteerd evenement is, bestond er in bepaalde kringen in het begin van de twintigste eeuw veel oppositie tegen de kermis. In een door het anti-kermis-comité aan de gemeenteraad aangeboden rapportage, over de najaarskermis van 1912, stond een opsomming van misstanden. Openbare dronkenschap, vechtpartijen, messentrekkerij, zedeloos gedrag: volgens het comité voldoende redenen om de kermis zo spoedig mogelijk af te schaffen. Ook in 1919, na de Eerste Wereldoorlog, diende raadslid Pierre Dobbelmann een voorstel in om de kermis in de stad en ook het Schependom, de dorpen Hatert, Neerbosch en Hees, af te schaffen. Onder andere de middenstand en burgemeester van Schaeck Mathon waren tegen afschaffing: de kermis bracht tenslotte ook veel geld in het laatje van de gemeente. Uiteindelijk kwam de raad, na twee raadsvergaderingen, tot een compromis: het voorstel van Dobbelmann werd verworpen, maar er kwam een verbod op de verkoop van sterke drank tijdens de kermis.
Na dit besluit stelde het College van B&W voor om de kermissen in het Schependom af te schaffen, omdat één kermis in de stad voldoende werd geacht. Op 14 april 1920 nam de raad het voorstel van het College aan, de kermissen in Hatert, Neerbosch en Hees werden afgeschaft. De grote Nijmeegse kermis was hiermee in feite gered.

De Canon van Nijmegen gaat internationaal - 2

In juni 2010 werd ik gebeld door mw.drs. Cinzia Mancini, beëdigd vertaalster Italiaans en docente Italiaans aan het talenlab van de Radbouduniversiteit. Zij had met haar vertaalgroep, op initiatief van historicus dr. Jan Brabers, de Canon van Nijmegen vertaald in het Italiaans. Of de gemeente hier misschien belangstelling voor had? Zo'n mooi burgerinitiatief laat je toch niet lopen was mijn eerste gedachte. En wat geweldig als straks heel Italië die boeiende lemma's over de hoogtepunten van de Nijmeegse geschiedenis kan lezen en vervolgens ter plekke komt kijken. Een kans voor onze stad!

Na intern gemeentelijk overleg, en in samenspraak met Froukje van Dooren van Uitgeverij Van Tilt en prof. dr. Dolly Verhoeven, die voor de eindredactie van de oorspronkelijke Canon verantwoordelijk was, besloot de gemeente dit initiatief te omarmen en aan mw. Mancini de opdracht te geven om via haar netwerk de Canon ook te laten vertalen in het Frans, het Duits en het Engels.

Van aanvang af was het helder dat een gedrukte uitgave financieel niet haalbaar en niet zinvol zou zijn. Op initiatief van het Regionaal Archief Nijmegen werd besloten tot digitale publicatie. En zo werd vorige week de website van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis verrijkt met veel informatie over de geschiedenis van onze stad in een aantal voor het toerisme in de stad relevante talen.
Diezelfde dag bood burgemeester de Graaf aan 50 ambassadeurs en diplomaten een proeve van de vertalingen aan in de vorm van een gedrukte Engelse versie. Aan ons nu de schone taak om de digitale versies wereldwijd te verspreiden. Wie doet er mee?

maandag 3 oktober 2011

De Canon van Nijmegen gaat internationaal

Canon van Nijmegen, in het Engels 'Consise History of Nijmegen'

De Canon van Nijmegen op de website van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis geeft de vijftig belangrijkste gebeurtenissen weer uit de geschiedenis van de oudste stad van Nederland. In de Mariënburgkapel wordt het touchscreen met de 50 icoontjes druk gebruikt. Ook via de site van het Huis weten bezoekers de Canon goed te vinden.
De publieksvoorlichters van het Huis hebben in de afgelopen vakantieperiode veel buitenlandse bezoekers te woord gestaan. De Canon en de icoontjes passeerden dan steevast de revue en ook kregen de buitenlandse gasten te horen dat zij thuis achter hen PC zeker nog een keer de site van het Huis moesten bezoeken omdat de Canon ook spoedig  in het Engels, Duits, Frans en Italiaans zou verschijnen. Ik ben benieuwd of de bezoekers van het Huis bij thuiskomst dit inderdaad zijn gaan doen en zo ergens duizenden kilometers van Nijmegen - na enkele keren doorklikken - weer de weg vinden naar bijvoorbeeld 'The Valkhofcastle'.
Ik hoop dat iedereen die in zijn werk of privé een ontmoeting heeft met buitenlandse gasten de vertaalde Canon bij hen onder de aandacht brengt. Deze vertaling is een mooi stukje stadspromotie!