vrijdag 29 april 2011

Romeinse keizerzuil op school

Deze week ben ik samen met een schaalmodel van de keizerzuil op het Canisius College geweest. Een groep 2e klassers wilde graag meer informatie over de zuil, die binnenkort in de Eikstraat wordt neergezet, dichtbij hun eigen school. Op die plek heeft in de Romeinse tijd een dergelijke zuil gestaan en de gemeente heeft besloten om daar zo’n zuil weer terug te zetten.

De keizerzuil stond op de binnenplaats van het forum, een grote marktplaats, waar regelmatig markten werden gehouden. Daar kon je dan vee, groenten, kaas, vlees, brood, serviesgoed en nog meer kopen. Het forum lag naast de legerplaats van het Tiende Legioen. Kijk voor een kaartje op de website van de gemeente Nijmegen/archeologie.

De zuil is ontworpen door een expert, die ook kleuren heeft toegevoegd. Verfresten op stenen monumenten laten zien dat de Romeinen ook van kleur hielden. Op de foto zijn die kleuren nog niet te zien. We noemen het de keizerzuil omdat we aannemen dat op de zuil nog een beeld van keizer Trajanus stond. Tijdens de regering van die keizer (98-117 na Chr.) werd het forum gebouwd. Vanwege de kosten komt de keizer er nu niet op te staan, maar evengoed is het geheel, zonder keizer, bijna 9 hoog.

Een van de leerlingen merkte terecht op dat we dan ook hadden kunnen kiezen om alles iets kleiner uit te voeren. De jongen die voor haar zat, zei meteen:”Maar dan is het niet echt.” En dat was precies onze dilemma: kleinere zuil of toch een zuil met de oorspronkelijke afmetingen maar zonder keizer. We hebben voor het laatste gekozen, omdat de dimensies van de zuil dan toch beter te zien zijn. Zodra de zuil er staat, komt dat natuurlijk in de pers.

donderdag 28 april 2011

Koninginnedag in Nijmegen van 1890 tot 1980

Koninginnedag in Nijmegen in 1898.
F51099, Fotograaf Onbekend,
Collectie Regionaal Archief Nijmegen
Zaterdag kleurt het hele land weer oranje tijdens de viering van Koninginnedag. Het Archief heeft een veelheid aan materiaal over de geschiedenis van Koninginnedag in Nijmegen.

In 1890 vierde de stad voor het eerst "koninginnedag", ook al werd die term toen nog niet gebruikt. Het was opmerkelijk genoeg op de verjaardag van Koningin Emma op 2 augustus, en niet op de verjaardag van prinses Wilhelmina op 31 augustus. In 1898 veranderde door haar troonsbestijging deze datum van Prinsessedag in Koninginnedag. De inauguratie werd ook in Nijmegen op grootse wijze gevierd, zoals te zien op deze prachtige foto's.

De Koninginnedag van 1980, het jaar en de dag dat koningin Beatrix de troon besteeg, verliep bepaald niet zonder slag of stoot. De Kroningsoproer onder het motto ‘Geen woning, geen kroning!’ en de rookbom tijdens de rijtoer door Amsterdam staan nog in ieders geheugen gegrift.

De oproep tot protest in het
programmaboekje van Doornroosje.
Maart 1980, Archief Doornroosje, Inv. nr. 294
Ook in Nijmegen werd er – zij het op ludieke wijze – geprotesteerd tegen de kroning van Beatrix. In het programmaboekje van Doornroosje van maart 1980 worden alle ‘eruit gegooide krakers, klemgereden fietsers, verankerde anti-kalkarders en nog steeds positieve bewegende 80ers’ opgeroepen om deel te nemen aan een protestmars richting de Grote Markt. Daar zal als symbolische daad van verzet het standbeeld van Mariken van Nimwegen oranje worden geverfd: ‘sij verschiet van kleur’, aldus de betogers.

Of Mariken daadwerkelijk korstondig oranje door het leven is gegaan, heb ik helaas (nog) niet kunnen achterhalen..

Wél is met zekerheid te zeggen dat zowel Mariken als Doornroosje nog steeds in het middelpunt van de belangstelling staan. De tentoonstelling ‘Mariken. Een duivelsdrama in middeleeuws Nijmegen’ is nog tot en met 28 augustus te zien in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en in de hal van de bibliotheek op de Mariënburg is nog tot eind mei een presentatie te zien van affiches uit de begintijd van het Nijmeegse poppodium.

Zoeklicht gedigitaliseerd in bibliotheek Regionaal Archief Nijmegen

Zoeklicht is een 5-jaarlijkse genealogische bronnenpublicatie over Nijmegen en omgeving. In eerste instantie uitgegeven door de afdeling Kwartier van Nijmegen van de Nederlandse Genealogische Vereniging in samenwerking met het toenmalige Gemeentearchief Nijmegen en later door de Stichting Zoeklicht (ontstaan in 1997). De serie Zoeklicht bestaat uit zes delen, verschenen in de periode 1980-2005, elk met een eigen titel.

De diversiteit van de bronnen en de toegevoegde achtergrondinformatie maken deze publicaties interessant voor genealogen en niet-genealogen. Hieronder een kleine greep uit het grote aantal artikelen:

In 2010 is Stichting Zoeklicht opgeheven. Vanwege het blijvend belang van de bronnenpublicaties voor het historisch en genealogisch onderzoek in Nijmegen en omgeving, heeft het Regionaal Archief Nijmegen, na overleg met het bestuur van Stichting Zoeklicht, besloten deze bronnenpublicaties op internet beschikbaar te stellen onder een Creative Commons-licentie. Stichting Zoeklicht heeft hiervoor de financiële middelen beschikbaar gesteld. In de bibliotheekcatalogus van het archief vind je met "Zoeklicht" alle artikelen.

donderdag 21 april 2011

Vertoning films in het Regionaal Archief Nijmegen

In de hal van het Regionaal Archief Nijmegen staat vanaf heden een videoinstallatie, waarop compilaties uit de filmcollectie van het archief kunnen worden bekeken. De voorstellingen, die op gezette tijden zullen worden gewisseld, draaien doorlopend gedurende de openingstijden van het archief en sluiten zo mogelijk aan bij actuele thema's. Een draadloos hoofdtelefoonsysteem zorgt voor het geluid bij de filmbeelden.

De compilatie die de komende tijd wordt gepresenteerd bestaat uit beelden over Mariken van Nieumeghen, die aansluiten bij de expositie Mariken. Een duivelsdrama in middeleeuws Nijmegen. Deze tentoonstelling is nog tot en met 28 augustus in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis te zien.

Toneelspel van Mariken van Nieumeghen op de Grote Markt voor het Waaggebouw, 1956.
Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen GN4654
Het eerste fragment is een Polygoonjournaal uit 1956 waarin beelden zijn opgenomen van een opvoering van het mirakelspel Mariken van Nieumeghen door Toneelgroep Theater onder regie van Albert van Dalsum op de Grote Markt in Nijmegen. De rollen van Mariken en Moenen worden respectievelijk gespeeld door Mia Goossens en Frans van der Lingen. Het tweede fragment uit 1957 komt uit een particuliere collectie en laat beeldhouwster Vera Tummers-van Hasselt in haar atelier zien, terwijl zij de laatste hand legt aan het kleimodel van het beeld van Mariken dat op de Grote Markt in Nijmegen staat. Het laatste fragment toont beelden van de onthulling van het beeld op de Grote Markt op 15 november 1957 in het bijzijn van burgemeester Hustinx.

Er wordt momenteel hard aan gewerkt om dit jaar een groot deel van de filmcollectie van het archief via internet beschikbaar te stellen.

woensdag 20 april 2011

Nijmegen beursgenoteerd

Op 14, 15 en 16 april vond in de Brabanthallen te ’s-Hertogenbosch de Restauratiebeurs plaats. Dat is dé vakbeurs voor iedereen die geïnteresseerd is in monumenten en de instandhouding ervan. Op de beurs waren tal van bedrijven en organisaties aanwezig die zich op een of andere manier met monumentenzorg bezig houden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Nationaal Restauratiefonds, aannemers, architecten en productleveranciers.

De gemeente heeft een belangrijke rol binnen de monumentenzorg. Niet alleen als vergunningverlener, maar ook als algemene vraagbaak en kennisinstituut. De gemeente mag dan ook niet ontbreken op de beurs. De rol van de gemeente wordt tijdens de Restauratiebeurs vertegenwoordigd door de Federatie Grote Monumentengemeenten, een informeel netwerk van ambtenaren monumentenzorg uit gemeenten met meer dan 200 rijksmonumenten. Nijmegen is ook bij dat netwerk aangesloten en namens Nijmegen heb ik zelfs zitting in het bestuur van die federatie. Eén van mijn bestuurstaken is de organisatie en coördinatie van de deelname aan de beurs die één keer per twee jaar plaatsvindt.

De beursstand van de Federatie Grote
Monumentengemeenten op het Kennisplein
van de Restauratiebeurs

Dit jaar was de beursstand ingericht met een grote landkaart waarop alle aangesloten gemeenten waren gemarkeerd met daaromheen markante monumenten uit die 55 gemeenten. De afbeeldingen waren verwerkt in een prijsvraag waarbij tien monumenten in de juiste gemeente gepositioneerd moesten worden. Er zijn totaal ruim 200 inzendingen geweest waarvan er bijna 70 foutloos waren. Onder de goede inzendingen is een aantal kleine prijzen verloot die beschikbaar zijn gesteld door de gemeenten.

De drie beursdagen zijn vermoeiend maar het is wel heel leuk om te doen. Je praat met mensen uit alle windstreken over uiteenlopende zaken en keer op keer blijkt dat Nijmegen een heel bekende stad in monumentenland is. De Donjon (nu het Uitkijkkonijn) en Plein 1944 zijn nog steeds de meest bekende onderwerpen en ik ben daarover diverse keren uitvoerig bevraagd. Ik ben benieuwd wat ik er in 2013 over kan vertellen, want dan is de volgende restauratiebeurs.

Migrantenproject op MijnNijmegenTV

Het Regionaal Archief Nijmegen is een campagne gestart om het project Migrantenerfgoed onder de aandacht te brengen. Kijk donderdag 21 april om 20.30 uur naar MijnNijmegen TV op Nijmegen1. Eén van de onderwerpen is het project Migrantenerfgoed. In het item ziet u mij samen met Niger Öztürk-Keski, actief lid van de Turkse pilot-werkgroep en Mario Figaroa, Antilliaans student in de jaren zestig en sindsdien actief in de Nijmeegse Antilliaanse gemeenschap. Ieder vertellen wij iets over het project en roepen wij de kijkers op er aan mee te werken.

Voorzijde folder project Migrantenerfgoed
Na de Turkse Nijmegenaren wil het archief ook de geschiedenis van andere migrantengroepen in de stad vastleggen. Heeft u zelf een migrantengeschiedenis of bent u betrokken geweest bij de eerste jaren van migranten in Nijmegen? Het archief vraagt ieders medewerking. Alles wat iets laat zien over het leven van migranten in Nijmegen is welkom bij het archief. Dat kunnen persoonlijke foto's, films en video-opnamen zijn. Of brieven, kaarten, dagboeken, reisdocumenten, wervings-en arbeidscontracten. Helemaal mooi is het als u zelf een kort verhaal over uw leven als migrant en nieuwe Nijmegenaar schrijft! Zie voor meer informatie de speciale website Migrantenerfgoed

De week na de eerste uitzending wordt het filmpje regelmatig herhaald. Het fimpje is binnenkort te zien via  youtube.

dinsdag 19 april 2011

Oude foto burgemeester P.C. Bijleveld

Gisteren ben ik gastvrij ontvangen in het Streekarchief Bommelerwaard voor het dienstverleningsoverleg van Gelderse archieven. Het hoofdonderwerp was een presentatie over de genealogische website Wiewaswie, de opvolger van Genlias. Waarschijnlijk komt er in september een eerste publieksversie. Via het weblog van Wiewaswie kun je op de hoogte blijven van de voortgang.

P.C. Bijleveld. ca. 1857, fotocollectie
Streekarchief Bommelerwaard, nr. 22-8897
Collega Sil van Doornmalen van het Streekarchief had gevraagd of ik kopieën van twee scripties uit onze bibliotheek mee wilde nemen. Die over Bommelse firma's begreep ik maar waarom een scriptie over 'De katholieke herleving in Nijmegen onder burgemeester F.P. Bijleveld'? Dit bleek te maken te hebben met een schenking van enkele zeer oude foto's van de familie Bijleveld. Pieter Claude Bijleveld was voordat hij in 1875 zijn vader opvolgde als burgemeester van Nijmegen sinds 1856 burgemeester van Zaltbommel. In 2003 had het Streekarchief Bommelerwaard al bijzondere ingekleurde portretfoto's van Bijleveld en van zijn vrouw uit ca. 1857 van de familie gekregen. Een leuke ontdekking bij een werkbezoek!

maandag 11 april 2011

Mini-presentatie archief in bibliotheek

Een van de affiches uit de collectie van het RAN
Het Regionaal Archief Nijmegen heeft in zijn collectie meer dan 1000 affiches van muziekuitvoeringen: van het Gelders Orkest, orgelconcerten in de Sint Stevenskerk, affiches van popconcerten in het Rockcafé van het Politiek Kultureel Centrum O42, maar ook zo’n 400 affiches uit de begintijd van het poppodium Doornroosje. Een aansprekende selectie affiches uit de vroege jaren van het Nijmeegse poppodium is vanaf vandaag te zien in de hal van de Nijmeegse bibliotheek.

De presentatie over Doornroosje is de eerste van minimaal vier mini-presentaties in de hal van de bibliotheek met aansprekend beeldmateriaal uit het archief. Bij iedere presentatie verschijnt een flyer met enige (historische) achtergrondinformatie.

Loop gerust even binnen bij de bieb om een kijkje te nemen. De presentatiewand bevindt zich links in de hal. Veel kijkplezier!

Finale geschiedenisquiz Watzgeburt?!

Op donderdagavond 7 april vond de Gelderse finale plaats van Watzkeburt?!: een geschiedenisquiz bedacht en georganiseerd door Liam Klein, leerling van het Stedelijk Gymnasium in Nijmegen, in samenwerking met zijn leraar geschiedenis Peter Versteeg. De strijd die in het Regionaal Archief Nijmegen plaatsvond, ging tussen het Stedelijk Gym uit Nijmegen en het Veluws College in Apeldoorn. Beide scholen hadden een team van vijf knappe koppen afgevaardigd.

De quiz bestond uit twee rondes, een teamronde – gewonnen door Nijmegen – en een individuele ronde – gewonnen door Paul, eveneens afkomstig uit het Nijmeegse kamp. De vragen waren van uiteenlopende aard – van Piet Hein tot de Verlichtingsfilosofen en het Bolsjewisme – en niet eenvoudig, maar de leerlingen sloegen zich er goed doorheen. Het was een erg gezellige en leerzame avond. Het Archief verzorgde een rondleiding vooraf en stelde twee boeken als prijs ter beschikking.

Scholen die belangstelling hebben om volgend jaar mee te doen kunnen contact opnemen met het Stedelijk Gymnasium in Nijmegen.

Voor een fotoimpressie van de avond, klik hier.

Examentraining op het Archief


Scholieren druk in de weer met archiefstukken. Foto: Henk Rullman
Begin april kwamen er net als in voorgaande jaren vier HAVO 5-klassen van het NSG Groenewoud naar het Archief om te oefenen voor hun eindexamen geschiedenis. Na een kleine rondleiding in het Archief gingen de leerlingen zelf aan de slag met originele bronnen. Er lagen een aantal archiefstukken klaar die betrekking hebben op de tijdvakken 8, 9 en 10. De bedoeling van de examentraining was dat de leerlingen de geselecteerde archiefstukken aan één van de tijdvakken toewezen en beoordeelden op vaardigheden als objectiviteit, tijdgebondenheid en representiviteit. Geen eenvoudige oefening, maar wel een opdracht die jaar in jaar uit als nuttig wordt ervaren.

Dit jaar willen we de selectie van archiefstukken digitaal aanbieden op onze site, zodat ook andere scholen en scholieren er hun voordeel mee kunnen doen. We beginnen met het scannen van de mooie voorbeelden uit de tijdvakken 8, 9 en 10 en breiden dit gaandeweg uit naar eerdere tijdvakken. Op termijn willen we ook archiefstukken scannen die goed passen bij de Canon van de Nijmeegse Geschiedenis. Het streven is om voorbeelden van documenten op onze site te zetten die zowel representatief zijn voor de tijdvakken als voor de canonvensters.

Suggesties zijn welkom!