maandag 28 februari 2011

Zomaar een losse aanwinst…



Uit Collectie Losse aanwinsten 2006 inv.nr. 36 
 
Sommige dingen gooit een mens niet gauw weg. Een mooie herinnering aan een jubileum, een werkboekje, waarin precies staat wanneer je in vaste dienst kwam bij de gemeente en hoeveel je toen verdiende en de nieuwjaarswens die je voordroeg voor je ouders toen je acht was. Of je nou veel begreep van de moeilijke taal of niet.

Vaak zitten die herinneringen weggestopt in een oude schoenendoos, maar soms komen ze terecht in het archief en voegen dan iets toe aan andere, grotere archieven die het archief al heeft.

Zo zijn er in ons archief documenten afkomstig van de heer P.L. Peters, die zijn hele leven werkte bij de gemeentereiniging van Nijmegen. De mooie tekening van de vuilniswagen hoort daarbij. Maar ook andere paperassen, waarin je kunt lezen dat Piet Peters op 6 maart 1940 niet 25, maar al meer dan 31 jaar in dienst is bij de gemeente en dat de kleine bronzen draagmedaille die aan de tekening zit vastgehecht, hoort bij de koninklijke onderscheiding die hem op 23 april 1949 werd toegekend. Die kreeg hij waarschijnlijk ter gelegenheid van zijn 40-jarig dienstjubileum. Daarmee hebben burgemeester en wethouders hem tenminste gefeliciteerd op 4 januari 1949. Die datum klopt dan weer wel precies. Dat ze hem nog maar 9 jaar eerder met zijn 25-jarig jubileum feliciteerden waren ze natuurlijk allang weer vergeten!

Piet, geboren in 1894, begon zijn loopbaan als rateljongen in 1909. Net als zijn Amsterdamse collega liep hij voor de vuilniskar uit om met zijn geratel en geroep de komst van de kar aan te kondigen. Van 1914 tot 1917 was hij straatveger en daarna werd hij chauffeur. Hij reed op wagen nummer 63 en dat is vast de wagen op de tekening. Dat die natuurgetrouw is, blijkt uit de foto’s van vuilniswagens in de beeldbank van het RAN, ook al zijn die van iets later datum dan 1940.

Meer gegevens over de gemeentereiniging vind je in de archieven van de gemeentelijke secretarie (OSAN en NSAN) en in het archief van de Centrale Vervoersdienst. Dat laatste archief is nu nog in bewerking, maar zal binnen afzienbare tijd volop toegankelijk zijn.

Historische munten in dé bank



Dankzij de pinpas en internetbankieren zie of hoor je in een bankgebouw nauwelijks nog klinkende munt. De ABN-AMRO bank aan het Keizer Karelplein heeft daar onlangs verandering in gebracht. Sinds 22 februari is in de hal van hun kantoor een mini-expositie over Nijmeegse munten en archeologische vondsten te bezichtigen. De expo bestaat uit twee vitrines en is voortgekomen uit een samenwerking tussen het Regionaal Archief Nijmegen (RAN), Archeologie & Monumenten van de gemeente Nijmegen en de ABN-AMRO bank.

Een van de vitrines bevat enkele tientallen munten die in Nijmegen uit de grond zijn gekomen, uiteenlopend van zeventiende-eeuwse duiten tot Romeinse Denarii. Het RAN heeft deze verzameling verrijkt met afbeeldingen van muntplakkaten. Zo’n plakkaat werd vroeger uitgebracht om geldwisselaars te informeren over de in omloop zijnde munten en hun waarde. Uiteraard staan daar ook Nijmeegse munten tussen, zoals de snaphaan en de goudgulden uit 1499 (zie foto). Een tweede vitrine zit vol met herkenbare gebruiksvoorwerpen die archeologen bij verschillende opgravingen hebben gevonden, zoals lepels, weeggewichten, knikkers en een tandenborstel van ruim tweehonderd jaar oud.

Nieuwsgierig geworden? Ook als je geen klant bent bij de bank ben je van harte welkom om de vitrines te bekijken. Ze staan bij binnenkomst links in de hal tegen de muur en blijven tot februari 2012 te zien.

donderdag 24 februari 2011

Over het weggooien van vergunningen of het bewaren van stadsboeren

Met een collega ben ik bezig archief weg te gooien. Dat moet. Beetje plomp gesteld misschien, want we gooien het niet weg maar officieel vernietigen we het, maar het moet wel. En dat is begrijpelijk. Een organisatie produceert doorgaans veel meer informatie dan op de lange duur bewaard moet worden. In de loop der tijden zijn er voor overheidsarchieven richtlijnen ontwikkeld die kunnen helpen bij het uitzoeken van archieven op te bewaren of weg te gooien stukken. 

Zo kwamen wij mappen tegen met 'vergunningen tot het houden van varkens, runderen enz.'. Wat te doen? Eerst natuurlijk eens kijken of ze nog geldig zijn. Dat blijkt niet het geval. Zijn het mappen met beleidsbepalende stukken? Niet echt. Tja, dan kunnen we ze wel laten vernietigen. Maar er knaagde iets. Het onderwerp en de naoorlogse periode waarin deze vergunningen zijn afgegeven, deed ons besluiten de mappen eens nader te bekijken. Varkens in de stad. Zouden we nog iets van het verdwijnen van het boerenbedrijf uit het stadsleven aan kunnen treffen? En inderdaad, bij de eerste vergunning is het raak!

Op 28 april 1953 geven Burgemeester en Wethouders aan de familie Albers in de Bottelstraat vergunning tot het houden van twee varkens en vier koeien. Zoeken in de beeldbank van ons archief levert zowaar foto's van het pand en zelfs de koeien op. Door onze mappen krijgen de foto's namen. De boerderij en de koeien van de familie Albers. De vergunning is tot wederopzeggens, maar in de stukken lezen we dat op 12 januari 1959 'het achterschild van woning en stalling (inzakken) ten gevolge van de zeer slechte toestand van het dak en de sneeuwbelasting'. Zo is het ook het einde van deze boerderij gedocumenteerd. De familie vertrekt met varkens en koeien naar de Ubbergseweg.

Vervallen vergunningen. Doorgaans zullen we ze toch echt weggooien  Maar de richtlijnen stellen ook dat er omstandigheden kunnen zijn dat je ze bewaart. En stadsboeren, die bewaren we dus.

Het optreden van Edith Piaf in Nijmegen


In 2008 is het archief van de familie Verasdonck overgedragen aan het Regionaal Archief Nijmegen. In het archief bevinden zich ook archiefstukken over de exploitatie van Hotel café-restaurant Verasdonck aan de Smetiusstraat 2 hoek Nassausingel 6 door het echtpaar Gerard Verasdonck en Greetje Duivenvoorde in de periode 1950 tot 1974.
Vele bekende Nederlandse artiesten, onder wie ‘Snip en Snap’(Willy Walden, Piet Muiselaar en Aase Rasmussen), Wim Sonneveld en Toon Hermans bezochten dit hotel café-restaurant na afloop van hun optreden in de nabijgelegen Nijmeegse Stadsschouwburg.

Van de buitenlandse artiesten vormde ongetwijfeld het bezoek van de Franse chansonnier Edith Piaf en haar gezelschap in 1962 een hoogtepunt. Op 14 december van dat jaar trad zij in het kader van haar afscheidstournee op in de Nijmeegse Stadsschouwburg. Na afloop van haar optreden overnachtten zij, haar man en haar begeleidingsmuzikanten in het hotel café-restaurant. In het familiearchief Verasdonck bevindt zich een receptieboek met als titel ‘En souvenir du passage d’Edith Piaf.’ Dit receptieboek bevat onder meer de handtekening van Francis Lai, één van haar begeleidingsmuzikanten. Opmerkelijk is het ontbreken van de handtekening van Edith Piaf zelf. In het familiearchief is verder geen bewijs te vinden van haar verblijf in het hotel café-restaurant. Een speurtocht op het internet leidde naar de website van Bas(sie) van Toor. Samen met zijn jongere broer trad hij jarenlang op als het clownsduo Bassie en Adriaan op. Op de bewuste 14 december 1962 trad Bassie met Frans Vrolijk, Bueno de Mesquita met een acrobatennummer van ‘The Crocksons’ op in het voorprogramma van de theatertour van ‘La Piaf.’ Na zijn optreden overnachtte hij evenals Edith Piaf in Hotel café-restaurant Verasdonck. Gerard Verasdonck, hoteldirecteur, verklapte Bassie dat hij zelden zulke rustige gasten binnen zijn hotelmuren te logeren had gehad. Op een vraag van het Regionaal Archief Nijmegen bevestigde hij in een e-mail het verblijf van Edith Piaf in het hotel café-restaurant ‘Dat klopt, maar het waren net twee mollen. Ze kwamen niet van hun hotel kamer af.’ Dat verklaart wellicht het ontbreken van haar handtekening in het receptieboek.

woensdag 23 februari 2011

Online zoeken in de collectie van Museum Het Valkhof

Waalkade 1654
Collectie Museum Het Valkhof
Dit nieuwsbericht op de website van Museum het Valkhof van 20 januari was me helaas nog niet eerder opgevallen. Goed nieuws namelijk want de collectie van het museum is voortaan ook op internet te doorzoeken en te raadplegen. Om te beginnen zijn ruim 400 topstukken te bekijken die ook zijn in te zien in het museum. Omdat het digitalisatieproces nog in volle gang is, groeit het aantal objecten dat je digitaal kunt bekijken. Zo kun je steeds iets nieuws ontdekken!

Het zoekscherm is te vinden onder de knop 'collecties' in het hoofdmenu. Eerst verschijnt een eenvoudig zoekscherm waar je een naam van een kunstenaar of een onderwerp kunt invullen. Ik heb het geprobeerd met Waalkade of keizer Trajanus. Er komt een resultatenlijst en van elk item is er een foto en een korte beschrijving met de mogelijkheid om verder te zoeken. Onder Uitgebreid zoeken is de zoekopdracht specifieker te maken.

De gevonden foto's kunnen (in lage resolutie) opgeslagen worden en, voor zover het auteursrecht dat niet belemmert, gebruikt worden op internet. Er staan geen duidelijke voorwaarden genoemd voor het gebruik van de afbeeldingen. Voor het bestellen van betere versies voor bijvoorbeeld drukwerk is er een aanvraagformulier. De gedigitaliseerde stukken zijn overigens ook te vinden op de website van Collectie Gelderland, met iets meer mogelijkheden, zoals share-knoppen. Daar kun je ook rechtstreeks linken naar de afbeelding en de beschrijving.

Met deze collectie op internet komt er voor de cultuurhistorie van Nijmegen een zeer rijke bron digitaal toegankelijk.

dinsdag 22 februari 2011

Treed in de voetsporen van Leon de Winter


Heeft u afgelopen zondag Verborgen Verleden gekeken met Leon de Winter? Leon ontdekte dankzij het zoekprogramma Nadere Toegangen in het notarieel archief van notaris Wiegand dat zijn voorouder Abraham de Winter in 1825 borg had gestaan. Tevens bleek uit de gevonden akte dat deze voorouder vleesslager van beroep was. Hieruit blijkt wel dat notariële archieven een welkome aanvulling kunnen zijn op het standaard stamboomonderzoek. Zij geven namelijk een blik in het dagelijks leven van onze voorouders.

Het Regionaal Archief Nijmegen is de laatste jaren druk bezig om alle notariële archieven, met behulp van vrijwilligers, online beschikbaar te maken. Op dit moment zijn een zestal vrijwilligers drukdoende repertoria van notarissen over te typen. Tevens zijn twee collega's bezig om de notarisarchieven, die al deels beschikbaar zijn via Nadere Toegangen, aan te vullen. Treed dus in de voetsporen van Leon de Winter en kijk regelmatig in de Nadere Toegangen van het archief.

maandag 21 februari 2011

Een echte speurneus in het geschiedeniscafe


Afgelopen vrijdag vond in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis de 4e editie van het Geschiedeniscafe plaats. Ondanks de snijdende kou wisten een kleine 90 bezoekers de weg naar de Marienburgkapel te vinden.

Het Geschiedeniscafe biedt 4 keer per jaar gelegenheid aan iedereen die belangstelling voor de Nijmeegse geschiedenis heeft elkaar te ontmoeten, ideeën uit te wisselen, te netwerken of gewoon gezellig wat te drinken in een historische omgeving. Vaste onderdelen van het cafe zijn steeds 2 sprekers die elk ongeveer een kwartiertje de vloer krijgen en daarin een onderwerp uit de Nijmeegse geschiedenis belichten. Een ander terugkerend element is de zeepkist, waarop ieder die wat te vragen of te melden heeft maximaal een minuut de aandacht krijgt. Tussen de bedrijven door zijn er hapjes en drankjes, en is er life muziek.

Deze vrijdag nam Alex van der Hulst, auteur van We Do Music, ons 40 jaar mee terug in de tijd, langs ontstaan en ontwikkeling van poppodium Doornroosje. Van hippie via punk naar hiphop en techno, van een vrijwilligersinitiatief naar een professionele organisatie, van een meer dan 100 jaar oud schoolgebouw naar toekomstige nieuwbouw naast het centraal station in Nijmegen. Een mooi stukje recente geschiedenis.
Tijdens het tweede thema van het Geschiedeniscafe gingen we verder terug in de tijd: in een levendig interview ontfutselde hoogleraar Stadsgeschiedenis Dolly Verhoeven aan mw. Willy Niessen informatie over haar werkwijze bij haar onderzoek naar de onroerend goed transacties in de Lange Hezelstraat tussen 1400 en 1850. De interviewster kwalificeerde mw. Niessen als een echte speurneus: meer dan 20 jaar onderzoek leverde een schat aan gegevens op over huiseigenaren en bewoners. Op basis hiervan zijn familierelaties te reconstrueren, maar ze leveren ook smeuige verhalen op over historische scheld- en schimppartijen, die de stad van toen weer wat verder inkleuren. Dank zij de steun van horecaondernemer en gemeenteraadslid Jo Janssen kon het onderzoek, waarop Willy enkele jaren geleden promoveerde, in een publieksvriendelijke versie worden uitgegeven.

Het volgende Geschiedeniscafe vindt plaats op 15 april aanstaande van 17 tot 19 uur in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.