donderdag 13 oktober 2011

Een sodomieproces in 1763

Getuigenverhoor van Hendrik Thomas Wijs
Op het einde van het jaar 1762 kwam de koetsier Evert Kolenbrander langs bij Hendrik Thomas Wijs om met hem, zoals het gewoonte was, over geestelijke zaken te praten. Maar deze keer kwam Evert met een bedroefd gezicht . Na een hoop zuchten bekende hij dat Peter van der Linden, de schout van Ooij Rijks, hem tot zijn ontzetting had proberen aan te randen. Peter had hem daarop laten beloven dit voorval te verzwijgen, maar Evert kon dat nu niet langer voor zich houden en wilde een verklaring voor betrouwbare getuigen afleggen. Deze getuigenis bracht in 1763 een zaak aan het rollen. Peter bleek in de loop der jaren met meer en minder succes een hele reeks verleidingspogingen te hebben gedaan.

Peter van der Linden was 62 jaar eerder geboren te Driel in de Bommelerwaard. Tegen zijn vijftigste had hij in het Stockumstraatje te Nijmegen een liesbreuk op gedaan - een vervelende kwaal waar hij ook weer handig gebruik van maakte. Hij benaderde koetsiers, knechten, tuinlieden en anderen met de opmerking dat hij zo’n last van de breuk had, en of hij mocht zien hoe dat dan bij hen zat - een quasi onschuldige voorzet om hen te verleiden de broek te laten zakken. Maar soms werd de ander boos en moest Peter hem bidden en smeken het gebeurde geheim te houden. Van der Linden had als schout van Ooij Rijks een kamer op het Valkhof. De schout van Homoet, Hendrik Vink, moest wel eens voor zaken op het Valkhof zijn. Van der Linden probeerde hem eens te verleiden met een poging hem dronken te voeren in de wijnkelder, en een andere keer met de uitnodiging om op zijn kamer een kopje thee te komen drinken.

Verhoor van Peter van der Linden

Deze zaak is onlangs aan het licht gekomen bij de inventarisatie van enkele ongeordende stukken van het Rechterlijk archief van Nijmegen. De processtukken bevatten een aantal  getuigenverhoren die ons een blik gunnen in het tragische leven van iemand die met zijn voorkeuren moest zien te leven in een samenleving waarin deze niet werden geaccepteerd. Van der Linden werd veroordeeld tot geseling en brandmerking, en voor dertig jaar opgesloten in het Provinciale Tuchthuis te Arnhem.

De afgelopen drie maanden was het 51ste Canonvenster in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis gewijd aan de positie van homoseksuelen in Nijmegen door de tijden heen. Vanaf vandaag is deze expositie op de website te vinden omdat morgen 'Hees bij Nijmegen' de nieuwe invulling van het 51ste canonvenster wordt.

Geen opmerkingen: