maandag 26 september 2011

De oudste foto’s van Nijmegen?

De bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen bevat een merkwaardig boek over een merkwaardig gebouw: Gedenkstuk wegens den bouw van het kasteel Bat-Ouwe-Zate, deszelfs ligging en bouworde (Nijmegen 1860). Het kasteel, gelegen op de Lindenberg, stond ook wel bekend als kasteel Hallo, naar zijn bouwheer F.J. Hallo (1808-1879), producent van lichtgas. Hallo vestigde zich in 1857 met zijn gezin vanuit Roosendaal en Nispen in Nijmegen. Het fortuin dat hij met zijn ‘Hallo-gas’ maakte, stelde hem in staat om zijn droom te verwezenlijken: de bouw van een kasteel op het voor hem mooiste plekje van Nederland, de Lindenberg. Daartoe kocht hij 24 huizen en grondpercelen aan, liet de huizen slopen en de grond bouwrijp maken. Op 28 augustus 1858 legde zijn zoon de eerste steen, op 15 maart 1859 legde hij zelf de laatste. Hallo doopte zijn kasteel Bat-Ouwe-Zate, wat ‘op goede grond gelegen woonlocatie’ zou betekenen. Apetrots gaf hij vervolgens medio 1860 een boek uit over zijn droompaleis.

De Wiemelpoort, ca. 1860
RAN, fotocollectie F68614
In het voorwoord, gedateerd op 1 juli 1860, schrijft Hallo dat hij ‘photografische afbeeldingen’ van zijn kasteel heeft laten maken, die hij in de hoofdtekst toelicht. Het gaat om vier ‘platen’ die een niet nader genoemde fotograaf heeft vervaardigd van de kasteelpoort (nr. 1), een ‘gebouw met twee torens op de flanken’ (nr. 2), de oranjerie (nr. 3) en het hoofdgebouw en de grote toren (nr. 4). De foto’s moeten zijn gemaakt na de voltooiing van de bouw in maart 1859, maar voor het verschijnen van het boek medio 1860. Zij zijn daarmee dus van ongeveer dezelfde datum als de tot nu toe oudst bekende foto’s van Nijmegen (portretten niet meegerekend), waaronder de opname van de Wiemelpoort kort voor het begin van de sloop in april 1860, die zich bevindt in de fotocollectie van het archief.



Kasteel Bat-Ouwe-Zate, ca. 1860
RAN, fotocollectie F28525 en F28478

In de vier mij bekende exemplaren van Hallo’s boek - in het archief, de Nijmeegse Universiteitsbibliotheek (2x) en de Bibliotheek Arnhem - heb ik helaas geen foto’s aangetroffen. Wel bevat de fotocollectie van het archief enkele twintigste-eeuwse reproducties van foto’s van een nog maar net voltooid Bat-Ouwe-Zate, maar het lijkt niet te gaan om de bij Hallo’s boek behorende ‘platen’. Op twee foto’s is een echtpaar van middelbare leeftijd met drie jongedames in de kasteeltuin te zien: hoogstwaarschijnlijk gaat het om Hallo met zijn vrouw en drie dochters, wat zou betekenen dat de opnamen zijn gemaakt voor 16 oktober 1861, toen het gezin alweer verhuisde naar Donsbrugge bij Kleef. Op een andere foto van omstreeks dezelfde tijd is de pas aangelegde kasteeltuin te zien; de buitenmuur op de voorgrond vertoont nog bouwvocht, maar ook deze foto voldoet niet echt aan een van de beschrijvingen in Hallo’s Gedenkstuk. De vraag is of de vier ‘platen’ bij Hallo’s boek - misschien wel de oudste foto's van Nijmegen -bewaard zijn gebleven. Wie het weet, mag het zeggen! 

1 opmerking:

A. Bos zei

Ik bezit een aantal (zeer) oude kleinere, originele foto's van Nijmegen met o.a. het kasteel van Hallo en de Molenstraat uit de periode ca. 1859/1860-ca.1870 gefotografeerd door Julius Schaarwächter. In ieder geval oud, maar de oudste?