woensdag 6 juli 2011

Nijmegen 1876-1910 volgens Ben Luderer

Deze week is het precies 20 jaar geleden dat in het Nijmeegs Museum ‘Commanderie van Sint-Jan’ een tentoonstelling werd gehouden van het werk van de Nijmeegse tekenaar Ben Luderer (1937). Centraal tijdens deze expositie stond de vogelvluchttekening van oud-Nijmegen, waar hij inmiddels al ruim veertig jaar aan werkt. Luderer is niet de eerste kunstenaar die Nijmegen in vogelvluchtperspectief heeft weergegeven. In 1669 schilderde Hendrik Feltman in opdracht van het toenmalige gemeentebestuur een mooi exemplaar, dat zich in Museum Het Valkhof bevindt. 

Ben Luderer voor zijn tekenbord, 1989. Foto: Theo van Zwam,
De Gelderlander. Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen
 De tekening van Ben Luderer is een megaproject van 4,5 meter breed en 1,25 meter hoog dat nog steeds in ontwikkeling is. Onderwerp is de benedenstad en een deel van de bovenstad, zoals die er in het laatste kwart van de 19e eeuw moet hebben uitgezien. In 1876 waren de eerste vestingwerken weggehaald. Nijmegen was toen nog min of meer een gaaf geheel, maar stond wel aan de vooravond van grote veranderingen. Het trof Luderer dat veel van wat hij als kind had leren kennen werd gesloopt. Hij begon zijn tekening dan ook als een pleidooi om niet alles maar in rap tempo weg te halen. Hij heeft zich indertijd persoonlijk ingezet om een pand aan de Vinkegas voor de sloophamer te behoeden. Uiteindelijk was zijn actie tevergeefs. Luderer heeft niets tegen nieuwbouw en houdt zelfs erg van moderne architectuur, maar zijn opvatting is dat niet alle nieuwbouw er hetzelfde uit moet zien.

Jarenlang heeft Luderer als een soort ontdekkingsreiziger door de straten en stegen van de oude stad gedwaald, en wat hij waarnam heeft hij detail voor detail uitgetekend. Om wat er niet meer stond op papier te kunnen herscheppen, bediende hij zich van foto’s en ander materiaal dat hem onder meer door het Regionaal Archief Nijmegen ter beschikking werd gesteld. Hij heeft zijn plattegrond niet loodrecht van boven getekend, maar onder een hoek van 45 graden. Opvallend is ook dat hij delen waarover hij achteraf niet tevreden was, heeft uitgesneden en vervangen door opnieuw getekende versies. Op sommige oudere stukken is de invloed van het licht duidelijk te zien aan de verkleuring, zodat het geheel iets weg heeft van een lappendeken. 

Detail uit de vogelvluchttekening van Ben Luderer: Grote Markt.
Foto: Museum Het Valkhof. Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen
 
Het levenswerk van Ben Luderer is in de situatie van 2009 op 39 foto’s vastgelegd, die raadpleegbaar zijn via de beeldbank van het archief. Het is mogelijk om scherp tot in detail op straten en panden in te zoomen, waardoor Luderers kunstwerk des te meer tot zijn recht komt. Wij hopen dat het Ben Luderer zal zijn gegeven om dit enorme karwei op een dag naar tevredenheid te kunnen afronden.

Geen opmerkingen: