vrijdag 17 maart 2017

Kitty Courbois (1937-2017) in een schoolblad

Soms vallen twee gebeurtenissen die niks met elkaar van doen lijken te hebben toch op een onverwacht punt samen. Actualiteit en verleden die verrassend dicht bij elkaar liggen. Afgelopen weken deed zich zoiets voor bij het doorbladeren van een nieuwe aanwinst voor de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN).

Op zaterdag 11 maart jongstleden overleed Kitty Courbois op 79-jarige leeftijd. Ze groeide op in Nijmegen en verliet de stad op haar 21ste, een jaar nadat ze met de toneelschool was begonnen. Ze bouwde een ruim vijftigjarige theaterloopbaan op en, als actrice, een indrukwekkende filmografie.

Slechts een week vóór die elfde maart bekeek ik een aanwinst die het RAN onlangs had ontvangen, onder meer bestaande uit tien edities van Bergecho, het tweemaandelijkse blad van voormalig internaat en middelbare meisjesschool Mariënbosch aan de Groesbeekseweg. De ontvangen bladen kwamen uit de jaren 1950-1954. In de exemplaren vanaf oktober 1952 viel mijn oog op de lijst van redactieleden, waarin naast Carli(e) Biessels (kinderboekenschrijfster, 1936-2016) en Mieke Lelyveld (actrice en schrijfster, 1933-2015) ook Kitty Courbois staat vermeld. En inderdaad: na de katholieke lagere Montessorischool bracht Kitty Courbois haar middelbare schooltijd door op Mariënbosch. Ze blijkt daar vooral te zijn opgevallen door haar haar luidruchtige en opstandige verschijning, zo vertelde ze in 1992 in het tv-programma Klasgenoten.

Kitty’s inhoudelijke bijdrage aan het blad Bergecho is helaas niet bekend, want onder geen enkele van de artikelen in het blad staat haar naam – of zou ze hebben geschreven onder een schuilnaam als ‘Tibi’ of ‘Kers-vers-oud’?

dinsdag 14 maart 2017

Regionaal Archief Nijmegen publiceert eerste gearchiveerde websites

Hoewel er al enkele tientallen jaren sprake is van internet, ontstaat pas de laatste jaren het besef dat websites als archiefwaardig moeten worden gezien. Na onder meer RHC Groninger Archieven en Het Utrechts Archief heeft in 2016 ook het Regionaal Archief Nijmegen een eerste begin gemaakt met het archiveren van particuliere websites. Het RAN beoogt hiermee vanuit cultuurhistorisch belang een verzameling websites te creëren die een representatieve dwarsdoorsnede geeft van het leven en werken van Nijmegenaren op internet.

Gearchiveerde website De Oversteek
De websites worden zo compleet mogelijk gearchiveerd, inclusief vormgeving, beeld- en geluidsmateriaal en links. Daardoor blijven de websites functioneel en ogen en werken ze als ‘live’-websites. Door het archiveren periodiek te herhalen ontstaan er meerdere momentopnamen van dezelfde website. In eerste instantie richt het RAN zich op websites die van het internet dreigen te verdwijnen, of die een grote toegevoegde waarde hebben op de eigen archieven en collecties.  

Websites bestaan uit verschillende onderdelen, die samen het geheel vormen. Deze onderdelen kunnen ieder op zichzelf beschermd zijn door het auteursrecht en andere intellectuele eigendomsrechten. Om deze reden zult u de meeste van de websites die het RAN de komende tijd gaat archiveren, op termijn alleen in onze studiezaal kunnen bekijken.

Gearchiveerde website Studio 104
Het RAN kan echter twee van de tot nu toe gearchiveerde websites ook online tonen. De eerste is de site over de bouw van stadsbrug De Oversteek  in de periode 2008-2014, samengesteld door fotograaf Thea van den Heuvel in opdracht van de gemeente Nijmegen. De tweede is de site van Studio 104. Dit was de werkplaats en expositieruimte van de vorig jaar overleden Nijmeegse kunstenaar en vredesactivist Michiel van de Loo aan de Ubbergseweg 104. 

Voor de beschrijving en presentatie van deze gearchiveerde websites heeft het RAN voor het eerst geëxperimenteerd met de zogenaamde scrum methode, waarbij een overkoepelend vraagstuk vanuit verschillende disciplines wordt benaderd. De bedoeling was om in een kort tijdsbestek (in dit geval twee weken) diverse archiefmedewerkers, ieder vanuit zijn eigen specialiteit, met elkaar te laten samenwerken om tot het gewenste resultaat te komen. De werkwijze volgens deze nieuwe methode werd als zeer positief ervaren.

Inmiddels richt het RAN zich op het archiveren en zo mogelijk publiceren van twee Nijmeegse stadsblogs die binnenkort uit de lucht gaan: Nijmegen Direct en Nijmegen Centraal. Op de site van Nijmegen Direct staat te lezen dat de archivering daar met instemming wordt begroet.

Mocht u een website hebben of kennen waarvan u vindt dat deze niet in het webarchief van het RAN mag ontbreken, dan staan wij graag open voor uw suggesties.  

maandag 6 maart 2017

Vrouwendag, verkiezingen en een oud boek...

Precies een week zit er tussen Internationale Vrouwendag op 8 maart en de aankomende Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart. Twee belangrijke dagen, denkt u vast, maar wat hebben ze met elkaar te maken? En wat heeft het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) hiermee van doen?

Vrouwenkiesrecht
In een stapel nog uit te zoeken publicaties, een paar jaar geleden binnengekomen van een andere gemeentelijke afdeling, trof ik vorige maand dit boek uit 1994 over vrouwenbelangen en vrouwenkiesrecht aan. Niet specifiek over Nijmegen, maar toch belangrijk genoeg om als achtergrondliteratuur te worden opgenomen in de bibliotheek van het RAN, zo oordeelde ik. In het activistische Nijmegen van eind jaren zestig tot midden jaren tachtig was de vrouwenbeweging zeer actief. Van diverse organisaties hebben we de archieven in huis: Vrouwen Onderzoeken hun Situatie, de Nijmeegse Vrouwenraad, Vrouwenspoor Nijmegen en de Nijmeegse Vrouwenfederatie. En er waren er nog veel meer.

Dat de inhoud van het 23 jaar oude boek actueel is, bleek toen een collega me de week daarop vroeg om dit blogbericht over Vrouwendag en de Tweede Kamerverkiezingen te schrijven. Want wat beide dagen verenigt is dat vrouwen in Nederland dit jaar honderd jaar geleden passief kiesrecht verwierven (op actief kiesrecht was het nog twee jaar wachten). Tegenwoordig is vrouwenkiesrecht een vanzelfsprekendheid, destijds heeft de vrouwenbeweging hier fel voor moeten strijden. Nog altijd blijven er wensen over, zoals meer vrouwen in de Tweede Kamer, op ministersposten en vooral in de gemeenteraden – in Nijmegen zijn 11 van de 39 zetels bezet door een vrouw.

Blauwe stoel voor Nijmegen?
Terug naar de Tweede Kamerverkiezingen. Maken Nijmegenaren een kans op een zetel? Tot een eeuw geleden kende Nederland het districtenstelsel, waarin elk district een Tweede Kamerlid leverde. Nijmegen was zo altijd verzekerd van minstens één vertegenwoordiger in de Tweede Kamer. Wie dat in de loop der jaren waren, lees je hier.

Een Nijmeegs Tweede Kamerlid is sinds 1918 geen vanzelfsprekendheid meer. Op dit moment wordt zeker één van de 150 blauwe stoelen in de Tweede Kamer bezet door een Nijmegenaar: de VVD’er Hayke Veldman. Of hij na de verkiezingen terugkeert wordt spannend met een 39ste plaats op de kandidatenlijst. Wellicht dat Alexander Kops (19de op de lijst van de PVV) en Lisa Westerveld (14de op de lijst van GroenLinks) het gaan halen. Een Nijmeegse vrouw in het parlement? De beslissing is aan de kiezer. 

woensdag 15 februari 2017

Mini-expo 100 jaar Willemskwartier

De after party van het 50-jarig bestaan van Dukenburg is nog niet afgelopen – de expositie De Canon van Dukenburg loopt tot 26 februari – of de volgende buurt is alweer volop aan het feesten. Want het Willemskwartier bestaat honderd jaar! De roemruchte buurt viert het jubileum onder andere met de uitgave van een boek. Het Regionaal Archief Nijmegen deelt in de vreugde en heeft een minitentoonstelling opgezet.

Tuinwijk
Het Willemskwartier werd vanaf 1917 gebouwd als een van de eerste tuinwijken in Nijmegen voor de ‘arbeidersklasse’. Een ruim opgezette buurt met pleintjes en (voor toenmalige begrippen) grote en comfortabele woningen met een landelijke uitstraling. De meeste huizen hadden er bovendien een eigen tuin waarin bewoners hun eigen groenten konden verbouwen – een grote luxe! Veel bewoners werkten bij één van de vele bedrijven die zich aan de rand van de buurt vestigden, zoals de spoorwegen, transformatorenfabriek Willem Smit en chocoladefabriek Van Dungen.

Trots
Na zestig jaar voldeden de oudste huisjes niet meer aan de eisen van de tijd. In fasen zijn vanaf 1975 de meeste huizen vervangen door nieuwbouw. Ook de fabrieken sloten bijna allemaal de deuren. Ondanks of dankzij alle veranderingen blijft het Willemskwartier een buurt om trots op te zijn. Dat dragen de bewoners zelf ook uit, onder andere in het boek Hert op de tong, over 100 jaar Willemskwartier. Van weinig andere buurten in de stad zijn in de afgelopen zo veel boekwerken verschenen.

Het Willemskwartier in 1930 vanaf de kerk aan de Groenestraat.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Expo
In het Regionaal Archief Nijmegen aan het Mariënburg, bij de doorgang naar de openbare bibliotheek, is een kleine tentoonstelling ingericht over het Willemskwartier. Ingelijste foto’s en voorwerpen in enkele vitrines geven een blik op het dagelijks leven van Willemskwartierders. Ook vind je er nieuwe en oudere publicaties over de buurt. Ze liggen er achter glas, maar zijn ook in de studiezaal op te vragen. De mini-expo is nog tot begin april te bezichtigen.

dinsdag 24 januari 2017

Nijmeegse testamenten na 400 jaar geopend



In het Regionaal Archief Nijmegen bevinden zich archiefstukken die al eeuwen oud zijn maar waarvan niemand nog de inhoud kent. In het oud-rechterlijk archief van de stad bevindt zich een reeks testamenten die zijn dichtgemaakt en verzegeld door de toenmalige schepenen. Pas na iemands dood kon zo’n testament worden geopend. Een aantal van deze zogenaamde ‘besloten testamenten’ (zo’n 30 stuks uit de periode 1688-1808) is nog nooit geopend. Om deze stukken raadpleegbaar en online toegankelijk te kunnen maken heeft het RAN besloten deze testamenten te openen.

De testamenten zijn interessant voor historisch en genealogisch onderzoek. Ze bevatten informatie over personen, hun familierelaties, hun bezittingen en hun motieven. De testamenten zullen (indien nodig) worden gerestaureerd, daarna zullen ze worden gefotografeerd en op termijn toegankelijk worden gemaakt via de Digitale Studiezaal.

UPDATE: Ook De Gelderlander heeft een artikel gepubliceerd over de besloten testamenten.