vrijdag 14 juli 2017

Voormalig Nuts-gebouw gesloopt

Het voormalige Nuon-pand aan de Winselingseweg, dat de afgelopen zes jaar onderdak bood aan de Gelderlander, wordt momenteel gesloopt. Met de komst van de nieuwe stadsbrug moet het gebouw ruimte maken voor het nieuwbouwproject Koningsdaal. In 1976 werd het gebouw nog feestelijk geopend: het markeerde de samenkomst van de verschillende afdelingen van de Openbare Nutsbedrijven op één terrein.

Op 1 januari 1955 werd de Openbare Nutsbedrijven opgericht, een samenkomst van het Gas- en Waterleidingbedrijf, de Elektriciteitswerken en het Vervoersbedrijf. Een jaar later werd het Vervoersbedrijf afgesplitst en samengevoegd met de Reinigingsdienst tot de Centrale Vervoersdienst. De andere afdelingen waren vanaf de oprichting gevestigd in talloze panden, verspreid door de stad, waaronder aan de Van Broeckhuysenstraat, de Waalkade en de Voorstadslaan.
Sloop van het voormalige kantoor van de Openbare Nutsbedrijven (6 juli 2017).
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
 De wens om alle afdelingen onder één dak te brengen bestond al vanaf de oprichting. Het was lange tijd echter onzeker waar de Openbare Nutsbedrijven zich zou vestigen. Het terrein van de voormalige gasfabriek aan de Stieltjesstraat werd tien jaar lang als potentiële locatie gezien, maar dit terrein bleek uiteindelijk toch te weinig mogelijkheden te bieden.

Nieuwbouw ten behoeve van de Openbare Nutsbedrijven.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Uiteindelijk kwamen alle afdelingen van de Openbare Nutsbedrijven op het voormalige NYMA-terrein aan de Winselingseweg. Enkele afdelingen kwamen begin jaren ’70 in de gerenoveerde gebouwen van de NYMA, maar er werd ook een nieuw gebouw neergezet voor de directie, de administratie, de technische dienst en de toonzaal. Het acht miljoen gulden kostende gebouw werd ontworpen door architectenbureau J.D.A. Okhuysen BV., een bekende naam uit de wederopbouwperiode in Nijmegen.

Het nieuwe gebouw werd in februari 1977 in gebruik genomen, nadat het eerder feestelijk was geopend door burgemeester Th. de Graaf. Voor de viering werd er een speciaal boekje uitgegeven door de Openbare Nutsbedrijven, met als toepasselijke titel ‘Onder één dak’. “Iedereen heeft nu zijn stek gevonden en is inmiddels thuis geraakt in de nieuwe omgeving. Tijd derhalve om open huis te houden en belangstellenden uit te nodigen de nieuwe huisvesting te komen bekijken.” 

Affiche tegen de sloop van 'de Nuts'. 
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
De oude gebouwen aan de Waalkade en de Van Broeckhuysenstraat kwamen leeg te staan. Het pand aan de Waalkade werd in september 1977 gesloopt. Het gebouw aan de Van Broeckhuysenstraat werd gekraakt en omgedoopt tot ‘de Nuts’. Er zaten verschillende groeperingen in het pand, waaronder het daklozencentrum Unitas, alternatieve kranten en bewonersgroepen.  In juli 1982 nam de gemeenteraad het besluit om het pand te slopen, want opknappen, zoals de krakers voorstelden, zou te duur zijn. In december 1982 werd ‘de Nuts’ uiteindelijk ontruimd en gesloopt om ruimte te maken voor nieuwbouw.

De Openbare Nutsbedrijven is uiteindelijk via de Zuid-Gelderse Nutsbedrijven onderdeel geworden van NUON, en het pand aan de Winselingseweg dus ook. In 2008 kocht de gemeente Nijmegen het bedrijfsterrein en de gebouwen van de NUON om de ontwikkeling van het Waalfront mogelijk te maken. Eind 2010 trok de Gelderlander in het voormalige NUON pand. Toen de Gelderlander in april dit jaar weer terug verhuisde naar de oude stek, kon het voormalige Nuts-gebouw dan toch gesloopt worden.

Ellen Nieboer

vrijdag 23 juni 2017

Nieuwe boeken in de archiefbibliotheek

Wat is er het afgelopen halfjaar aan boeken en andere publicaties binnengekomen in de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN)? Het laatste overzicht dateert alweer van december 2016. Hier een update.

Begin dit jaar druppelde het aantal nieuwe publicaties binnen, de laatste maanden verschijnen er steeds meer boeken. Onderwerpen zijn, zoals altijd, uiteenlopend. Over de wijk Bottendaal verschenen twee publicaties. Bottendaal toen bevat een grote verzameling foto’s in een ringband. Een bundeling verhalen over de geschiedenis van de wijk verscheen onlangs onder de titel Destijds in Bottendaal. Een Nijmeegse wijkgeschiedenis 1880-2000. Andere nieuwe uitgaven over straten, wijken en bouwwerken zijn:

We verwierven enkele boeken met verhalen van Nijmegenaren of personen die iets voor de stad hebben betekend:

Boekenkast met nieuwe aanwinstenVan auteur Leo Ewals ontvingen we twee publicaties, uitgegeven door het Heumense Ateliermuseum Jac Maris: Nijmeegse exlibris en Heraldiek in het werk van Jac Maris.

Er kwamen ook verschillende tijdschriftenseries binnen. Begin maart kwam de redactie van wijkblad De Heistal (Hatertse Hei en Grootstal) alle uitgaven van 1974 tot en met 2016 officieel overhandigen. Van Museum Het Valkhof namen we eind april een aantal culturele bladen over, waaronder Uit Magazine, Nijmegen PM, Entr’acte en Quo Vadis.

Voorgaande opsomming is niet allesomvattend. Kijk voor het overzicht van al onze publicaties op de Digitale Studiezaal.

donderdag 8 juni 2017

Vier kleine archieven nu toegankelijk

Publieke belangstelling voor een model
op schaal van de Space Shuttle Colombia.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd! Tal van kleine archieven en aanvullingen verwerken we jaarlijks op het archief. Een paar ervan wilde ik graag nader exposeren.

In 1984 werd de Hobbyvereniging Saturnus Nijmegen opgericht om leden de gelegenheid te bieden om in groepsverband hun hobby's ruimtevaart en sterrenkunde uit te oefenen. De vereniging organiseerde lezingen, excursies, kijkavonden en meer. Aanvankelijk in het Cultureel Centrum De Lindenberg, later in een eigen pand in de Treubstraat. In 1996 betrok men een nieuw pand in de Krekelstraat en in 1998 kreeg men de beschikking over een heuse sterrenwacht. De huisvesting werd geleidelijk aan te duur en in 2016 werd daar afstand van gedaan. Het archief werd toen overgedragen aan het Regionaal Archief Nijmegen. In het archief zijn algemene stukken als brieven en verslagen terug te vinden, maar ook enkele fotoboeken die de moeite waard zijn. Klik hier om de toegang van het archief te bekijken.

 'Nachtbloem', initiatief van de
nachtburgemeester. Bron:
Regionaal Archief Nijmegen
Van 2010 tot 2014 bekleedde kunstenares Doro Krol als eerste het het ambt van Nachtburgemeester van Nijmegen, in navolging van steden als Rotterdam (Jules Deelder). In die hoedanigheid zette zij zich in voor het Nijmeegse uitgaansleven, met als persoonlijke missie om verbondenheid te creëren. Na het overdragen van de ambtsketen aan haar opvolger Angela Verkuijlen droeg ze ook haar archief over aan het RAN. Het archief bevat onder meer een collectie fraaie affiches (zie hiervoor de beeldbank), een aantal objecten, foto's en digitale stukken. Het geheel schetst een mooi beeld van de verscheidenheid aan ontplooide of ondersteunde activiteiten. Klik hier om de toegang van het archief te bekijken.

Jacobus Meijboom en personeel
van het hotel. Bron:
Regionaal Archief Nijmegen
Het archief van de familie Pilger / Meijboom werd recentelijk overdragen aan het RAN. G.L. Pilger was de eigenaar van het Oranjehotel Keizer Karel aan het Keizer Karelplein te Nijmegen. Zijn stiefdochter A. van Kernebeek trouwde met J. Meijboom, eigenaar van hotel Métropole. Dit hotel was oorspronkelijk gevestigd in de Lange Burchtstraat en, na de Tweede Wereldoorlog, in de Bisschop Hamerstraat (eerst in een tijdelijk pand, later waar nu Hotel Apollo en de Kijkshop zijn gevestigd). Het archiefje bevat interessante stukken als dagboekjes van verschillende familieleden en oude foto's, maar ook een receptieboek ter gelegenheid van de opening van hotel Métropole in 1956 en enkele menukaarten. Klik hier om de toegang van het archief te bekijken.

Loed Creutzberg tijdens zijn
opleiding aan de Electro Technische
School in Amsterdam. Bron:
Regionaal Archief Nijmegen
Via een erfgenaam ontvingen we in 2016 de kleine collectie betreffende de Nijmeegse verzetsstrijder Loed Creutzberg (1920-1945). Na de demobilisatie raakte Creutzberg betrokken bij het verzet in Amsterdam en vervolgens in de noordelijke Veluwe. Na de bevrijding meldde hij zich aan als oorlogsvrijwilliger bij de Royal Air Force, waar hij vanwege zijn verdiensten in de illegaliteit prompt werd toegelaten. Op 28 juli 1945 overleed hij vanwege een aanrijding in de buurt van zijn basis in Wolverhampton in Engeland. De collectie bevat enkele persoonlijke stukken van Creutzberg, maar ook stukken die betrekking hebben op zijn overlijden en de nasleep ervan. Deze stukken werden lange tijd bewaard in een apart doosje dat als inv.nr. 7 is opgenomen in de plaatsingslijst. Klik hier om de toegang van de collectie te bekijken.


zondag 21 mei 2017

Collectie Nijmeegse kraakbeweging toegankelijk



Aankondiging tentoonstelling, ca 1985
Bron: Collectie Drukkerij
De Vrije Druk
Regionaal Archief Nijmegen
Wil je nog eens horen wat Radio Rataplan uitzond, vlak voordat de zender tijdens de Piersonaffaire uit de lucht werd gehaald? Wil je je verdiepen in de kraak van de bakkerij aan de Fransestraat of wil je onderzoeken hoe de Nijmeegse kraakbeweging ontstond? 

Dan kun je vanaf nu terecht in het Regionaal Archief Nijmegen aan de Mariënburg.

 De Piersonaffaire uit februari 1981 was het hoogtepunt van de Nijmeegse kraakbeweging, die in dit jaar van woningnood, economische crisis en massawerkloosheid erin slaagde de publieke opinie te mobiliseren tegen de bouw van een parkeergarage onder Plein 1944. En dat was heel bijzonder, want veel Nijmegenaren moesten weinig hebben van deze punkachtige types met hun leren jakjes en soldatenkistjes.

De barricades, met op de achtergrond
' De Eenhoorn', 1981
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
F 50413 
Al met al is de Piersonaffaire het verhaal van een verloren slag (de huizen waarom het ging werden gesloopt) en een gewonnen oorlog (de parkeergarage kwam er niet; er verrezen nieuwe woningwetwoningen). De affaire was echter lang niet het enige wapenfeit van de Nijmeegse kraakbeweging, die haar actieve periode tussen 1970 en 1987 kende.

Wat begon met incidentele kraakacties om vooral jonge mensen onderdak te bieden, groeide uit tot een sterke beweging die over een aantal bolwerken (kraakpanden als De Grote Broek, De Pontanus) beschikte, een – voorzover mogelijk in het anarchistische milieu – zekere organisatie kende. Ook verschenen van tijd tot tijd krakerskranten en was De Pontanus de thuisbasis van de geestverwante Radio Rataplan. Bovendien stond de kraakbeweging niet alleen. Vanuit de krachtige Nijmeegse studentenbeweging waren meer radicale actiegroepen ontstaan die zich op kernenergie, feminisme of solidariteit met bevrijdingsbewegingen van Nicaragua tot Palestina.

Een weerslag van deze activiteiten is te vinden in het Regionaal Archief Nijmegen, waar de collectie Nijmeegse kraakbeweging vanaf heden toegankelijk is voor (oud-) krakers, onderzoekers en andere belangstellenden.

Krakers aan de Tweede Walstraat, 1975
Bron: Regionaal Archief Nijmegen F 54194
De collectie is tot stand gekomen, doordat enkele krakers en mensen uit hun directe omgeving die de beweging vanaf het begin van zulk historisch belang vonden dat ze affiches, krantjes, foto’s en andere documenten zijn gaan verzamelen. In chronologische volgorde waren dat Henny van Rooijen en Dick de Ruijter, die actief waren in de Unie van Studenten in Nijmegen (USN), die banden met de CPN had, en Jan-Frank Gerards, kraker van De Pontanus. De collecties van De Ruijter en Gerards vormen de basis van de in het Regionaal Archief Nijmegen opgenomen collectie Nijmeegse kraakbeweging. (Auteur: Rob Wolf)

dinsdag 9 mei 2017

Vluchtelingen: mini-expo in het archief

Nooit eerder waren er zo veel mensen op de vlucht voor oorlog, geweld en onderdrukking dan nu: ruim 65 miljoen. Met een sponsorloop in de Nacht van de Vluchteling op 17-18 juni en met Wereldvluchtelingendag op 20 juni wordt aandacht gevraagd voor dit probleem én actief bijgedragen aan de hulp aan vluchtelingen. Het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) biedt in tekst en beeld een beknopte blik op de connectie tussen vluchtelingen en Nijmegen.

Vluchtelingen van dichtbij: een gezin uit het overstroomde Land van
Maas en Waal wordt opgevangen in de Prins Hendrikkazerne, 1926.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
De mini-expositie laat zien dat Nijmegen een eeuw geleden al op grote schaal ontheemden opving: tijdens de Eerste Wereldoorlog boden de militaire kazernes onderdak aan honderden Belgen die hun land waren ontvlucht. Het ’51ste Canonvenster’ dat Rob Wolf in 2014 hierover samenstelde gaat in reprise. In een vitrine liggen registers met de namen van de vluchtelingen.

Vluchten voor geweld of onderdrukking, dat gebeurt niet alleen ver weg. Amper 75 jaar geleden moesten duizenden mensen in en om Nijmegen huis en haard verlaten vanwege het oorlogsgeweld. Sommigen van ons, onze ouders of grootouders hebben dat nog bewust meegemaakt.

Tot op de dag van vandaag vangen stad en omgeving vluchtelingen op in asielzoekerscentra en bieden we hen onderdak. En zetten diverse organisaties in de stad zich in om vluchtelingen elders te helpen.

Nieuwsgierig geworden? De mini-expositie staat tot half juni in de doorgang tussen het RAN en de openbare bibliotheek en is vrij toegankelijk.