dinsdag 30 september 2014

Het archief zet oorlogsverleden op de kaart


De tentoonstelling 'Ontmoetingen in oorlogstijd', tot 22 februari 2015 te zien in Museum Het Valkhof, vertelt het verhaal van de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen. Met het archief als grootste bruikleengever is het een uitgelezen mogelijkheid om een aanzienlijke selectie bijzondere stukken uit de collectie het archief in het museum te bekijken. Ook online zet het archief het oorlogsverleden op de kaart. Letterlijk in dit geval, met een speciale Atlas WO2

Het kan niemand ontgaan zijn: de afgelopen weken was er veel aandacht voor de 70-jarige herdenking van Operatie Market Garden en de bevrijding van Nijmegen. Zo was het archief in de Vasim te vinden waar er onder grote belangstelling oorlogsaffiches werden vertoond en kinderen zelf een affiche konden restaureren. 

De bevrijding betekende voor de stad echter niet het einde van de oorlogsverschrikkingen. Nijmegen werd frontstad en een half jaar lang vielen er bij de dagelijkse beschietingen veel (burger)slachtoffers. De online Atlas WO2 maakt 70 jaar na dato deze periode en de voorgaande oorlogsjaren inzichtelijk door gebeurtenissen, slachtoffers, oorlogsschade en nog veel meer informatie te presenteren op een kaart.

De Atlas WO2 Nijmegen bevat gegevens over Nijmegen in de periode 1940-1945. Via verschillende kaarten is een schat aan informatie te vinden over Nijmegen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door kaarten en luchtfoto's van voor en na de oorlog over elkaar te leggen is bijvoorbeeld de grote materiële oorlogsschade  te zien. Gebeurtenissen waarbij mensen zijn omgekomen of het woonadres van oorlogsdoden zijn andere ingangen om de gegevens afkomstig van de website www.oorlogsdodennijmegen.nl te doorzoeken.

De Atlas WO2 is gerealiseerd in samenwerking tussen het Regionaal Archief Nijmegen en de werkgroep Oorlogsdoden Nijmegen. De komende jaren zal de atlas uitgebreid worden met nieuwe thema's, zodat aan de hand van de kaarten een steeds vollediger beeld van de geschiedenis van Nijmegen tijdens de Tweede Wereldoorlog verkregen kan worden.

Een screenshot van de Atlas WO2 Nijmegen

dinsdag 23 september 2014

Herdenking van een vliegtuigcrash in Hees


Hees in 1935. Het lage pand links van het door een brand
gehavende hotel Heeslust zou in 1944 worden getroffen door de
crash. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Het geeft me voldoening om als medewerker van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) antwoord te kunnen geven op prangende vragen van onderzoekers die bij ons aankloppen – al reiken wij meestal alleen mogelijke vindplaatsen van relevante stukken aan en vindt de onderzoeker daarin zelf een antwoord. Het afgelopen jaar was ik zijdelings betrokken bij een speurtocht aangaande een vliegtuigcrash in Hees in 1944. Het toeval hielp een handje mee om het gewenste resultaat te bereiken…

Een onderzoeker vraagt het RAN begin september 2013 welke informatie wij hebben over een bommenwerper die op 25 september 1944 rond 18.20 uur op de Dorpsstraat in Hees is neergestort: was het een Amerikaanse Mitchell of een Britse Spitfire? Klopt de opgegeven crashlocatie? De onderzoeker wil feiten van geruchten scheiden en zoekt harde bewijzen. Onze archieven leveren geen bewijzen op, wel een aanwijzing. Het dagrapport van de Luchtbeschermingsdienst van 26 september 1944 maakt gewag van een zware Amerikaanse bommenwerper die de dag ervoor is gevallen op de Dorpsstraat 148-150. Over het vliegtuigtype en de bemanning wordt hoegenaamd niets gemeld.

Fragment uit het dagrapport van de Luchtbeschermingsdienst van
26 september 1944. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Midden mei 2014: een Engelsman meldt het RAN dat hij een aanvulling heeft op een tekst in onze kennisbank over een vliegtuigcrash in Hees in 1944. Bij die crash kwam zijn oom om het leven, samen met twee andere Britten en een Australiër. Ook op de grond vielen enkele doden. De Engelsman heeft meer informatie over de achtergronden van de crash en is graag bereid die te delen. Wat een toeval! Ik breng de Engelsman en de Nederlandse onderzoeker met elkaar in contact in de hoop dat zij elkaar kunnen helpen. De zaak is daarmee voor mij afgerond. In later maanden passeren nog enkele e-mails van de twee over de crash, waarbij puzzelstukjes langzaam in elkaar lijken te vallen.

Hees in 1957. In het midden de huizen die werden herbouwd
op de plaats van de crash. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Midden augustus: de Nederlandse onderzoeker belt op en zegt met gepaste vreugde dat het met de hulp van verschillende personen en instellingen, waaronder het RAN, is gelukt om het bewijs te leveren dat het de Amerikaanse B-25 Mitchell F-211 was die op de bewuste datum in 1944 is neergestort. Belangrijk nieuws voor nabestaanden van de slachtoffers. En nog meer: aanstaande donderdag  25 september, 70 jaar na dato, zullen nabestaanden, oud-militairen en ooggetuigen aanwezig zijn bij een ceremonie in Hees om de slachtoffers van toen te gedenken. Is er een mooiere ontknoping van een speurtocht te bedenken?


vrijdag 19 september 2014

Nog meer bevrijders voor de lens


Engelse militairen voor Sigarenmagazijn W. van den Berg,
hoek Molenstraat/In de Betouwstraat.
Collectie Anna Huybers, F26900
Deze zomer werd het Regionaal Archief Nijmegen benaderd door de zoon van een geallieerde Britse militair en een Nederlandse vrouw, die elkaar tijdens de bevrijding van Nijmegen in 1944 hadden leren kennen. De vrouw woonde destijds als Anna Huybers aan de Oude Heselaan in Nijmegen, waar zij als free-lance fotografe werkzaam was. Inmiddels is zij 90 jaar oud en woonachtig in Engeland. Via haar zoon gaf zij te kennen dat zij 120 foto’s die zij in september 1944 in Nijmegen heeft gemaakt aan een breed publiek ter beschikking wilde stellen, en daarbij was het Regionaal Archief in beeld gekomen. Met de herdenking van 70 jaar Market Garden in het vooruitzicht was dat natuurlijk een welkom aanbod en een mooie aanvulling op de fotocollectie van Bevrijders voor de lens.

De dochter van bakker Speijers aan
de Nieuwe Nonnendaalseweg in het
uniform van een geallieerde militair.
Collectie Anna Huybers, F26942
Om in haar onderhoud te voorzien, maakte Anna Huybers foto’s van geallieerde militairen die zij naar hun thuisfront konden sturen. Voor elke zes gemaakte afdrukken kreeg zij als vergoeding honderd sigaretten. Haar toekomstige echtgenoot zat in het Britse 8th Army. Hij kon haar toegang verschaffen tot gebieden waar burgers normaal gesproken niet werden toegelaten. Zo kreeg zij bijvoorbeeld de gelegenheid om militairen te fotograferen die waren gelegerd op het terrein van het Gemeentelijk Slachthuis aan de Havenweg. Naast opnamen van geallieerde militairen maakte Anna ook foto’s van enkele vrienden en van de verwoestingen in de stad.

Geallieerde militairen laten zich met bewoners uit
de omgeving fotograferen voor het thuisfront.
Collectie Anna Huybers, F26904
Het Regionaal Archief Nijmegen heeft deze 120 foto’s gescand en ze zijn vanaf nu als de collectie Anna Huybers te zien via de Digitale StudiezaalMocht u personen herkennen, dan kunt u dit laten weten door middel van de knop 'reageren' onder de betreffende foto.

maandag 8 september 2014

Toekomst popmuziek in het archief

Cas Ronckers
Op donderdag 18 september komen het verleden en de toekomst van de popmuziek samen in het Regionaal Archief Nijmegen. Tijdens de Nijmeegse editie van de Popronde zullen er live drie van de meest belovende bands en singer-songwriters van Nederland te beluisteren zijn.

Vanaf 20.00 uur is iedereen van harte welkom om te genieten van de muziek van fantastische muzikanten en kennis te maken met het erfgoed van de Nijmeegse popcultuur. Toegang is gratis.

20.30 uur - Cosmic U
In maart 2013 bracht Cosmic U haar debuutalbum uit. De band stond op Eurosonic 2014, kijken uit naar festivals als Oerol & ITGWO en werken aan opnames van een 2e plaat. In het noorden van het land hebben ze naam weten te vestigen en kregen lovende recensies op onder andere OOR en Kindamuzik. De focus ligt nu op het vergaren van bekendheid op nationaal

21.45 uur - Cas Ronckers
Cas Ronckers is een 17-jarige singer-songwriter uit het Limburgse Roggel. In 2013 wist hij de titel 3FM Serious Talent te bemachtigen met zijn single 'All Roads'. Hij stond met zijn band 'CAS' ondertussen al op de Zwarte Cross en in het voorprogramma van o.a. Stevie Ann, DeWolff en Rowwen Hèze. In 2014 deed Cas Ronckers mee in het derde seizoen van 'De Beste Singer-Songwriter van Nederland' van Giel Beelen. Giel Beelen: 'Wat een gast is Cas Ronckers. Hij komt er wel.' 

23.15 uur – Nosoyo
Nosoyo is een alternative pop-duo, bestaande uit Donata Kramarz en Daïm de Rijke. Dit mengsel uit Duitse, Nederlandse en Turkse nationaliteit is deels in Amsterdam en deels in Berlijn gehuisvest. Ze hebben allebij een uitgebreid verleden met bekende muzikale projecten zoals o.a. Barry Hay and The Flying V's en Über-Ich (winnaar Grote Prijs van NL 2012).

Helaas mag er in het archief geen (alcoholische) drank worden geschonken of meegenomen. Wel is er gratis koffie en thee!

Naast de live-muziek is er aandacht voor het erfgoed van Doornroosje. Niet alleen de poptempel zelf verhuist in 2014, maar ook een deel van het archief van verhuist van de Groenewoudseweg naar het depot van het archief. In de hal zijn bijzondere historische livebeelden van concerten te zien en een niet eerder vertoonde selectie van de onlangs verworven posters en affiches van het poppodium wordt geprojecteerd. Meer over de geschiedenis van Doornroosje en de affichecollectie lees je in de kennisbank van het Huis van deNijmeegse Geschiedenis.



donderdag 4 september 2014

Verbeteringen in de Digitale Studiezaal

Naast de toevoeging van nieuwe bronnen en scans van foto’s en archiefstukken – zoals recent de woningkaarten – werken we ook voortdurend aan de verbetering van de werking van de Digitale Studiezaal. In de nieuwe versie zijn er aanpassingen in vormgeving en functionaliteit. In dit blog licht ik enkele belangrijke wijzigingen kort toe.

Nieuwe viewer
Op de eerste plaats is er een nieuwe viewer voor de foto’s in de beeldbank en voor de scans van krantenpagina’s, adresboeken en woningkaarten. Deze viewer biedt dezelfde opties als de oude maar in- en uitzoomen gaat nu vloeiend (met het scrollwiel van de muis) en met slepen kan snel naar een ander deel van de afbeelding genavigeerd worden.

Personen en locaties in plaats van Indexen
Met de toevoeging van bronnen over huis- en grondeigenaren en woningkaarten is nu veel informatie te vinden over een bepaalde locatie (adres/perceel/woning). Om hier goed in te kunnen zoeken, is een apart formulier voor Locaties beschikbaar. Indexen is vervangen door Personen omdat het in de indexen in bijna alle gevallen ging om namen van personen in onder meer doop-, trouw- en begraafboeken, notariële akten en huis- en grondeigenaren. Personen en Locaties staan onder Uitgebreid Zoeken aan de rechterzijde, ter onderscheid van de knoppen per collectie of voor specifieke bronnen (archieven, bibliotheek, beeldbank, kranten).

Via Locaties kan nu specifiek gezocht worden naar een adres, een kadastraal nummer of een huisnummer. Vanaf het begin van de negentiende eeuw heeft men elk pand per wijk een nummer gegeven. Dit huisnummer gebruikte de gemeente in haar belastingkohieren en vanaf ca.1830 als officiële huisnummering. Bij de kadastrale aanduiding gaat het alleen om de nummers uit de Oorspronkelijk Aanwijzende Tafel uit 1832, bij de invoering van het kadaster. Een uitgebreide toelichting over het zoeken staat in de hulpsectie van de Digitale Studiezaal .

Kleine verbeteringen
In het detailscherm voor archiefstukken is nu duidelijker aangegeven onder welke rubriek in de toegang de beschrijving valt. In de boom aan de linkerzijde van het scherm is deze rubriek zwart gehighlight en bovenaan de beschrijving van een bestanddeel staat een link naar de rubriek.

Tot slot staan bovenaan de website links naar de twee andere websites van het Regionaal Archief Nijmegen: het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en de Historische Atlas.

Mocht u vragen of opmerkingen hebben over de wijzigingen of nog andere verbeteringen wensen in de Digitale Studiezaal dan hoor ik dat graag. U kunt deze mailen naar hetarchief@nijmegen.nl .