woensdag 25 februari 2015

Arnhem en Nijmegen en de strijd om een gezamenlijke identiteit

Eind vorige maand promoveerde Linde Egberts, werkzaam aan de faculteit der geesteswetenschappen op de Vrije Universiteit Amsterdam, op een onderzoek naar de rol die cultureel erfgoed speelt in de vorming van regionale identiteiten. Ze onderzocht daarvoor drie regio’s van verschillende schaalniveaus, elk met een andere invalshoek. Hoe wordt Europa’s vroegmiddeleeuwse geschiedenis benut om een saamhorigheidsgevoel, een gemeenschappelijke identiteit binnen Europa vorm te geven? Hoe gebeurt datzelfde met industrieel erfgoed in het Ruhrgebied? En hoe gaat dat in de Stadsregio Arnhem-Nijmegen, een vrij recent gevormde regio waarbinnen twee steden eerder elkaar tegenwerken dan samenwerken?

Egberts constateert in hoofdstuk 4 van haar proefschrift Chosen Heritage. Heritage in the Construction of Regional Identity dat het de Stadsregio Arnhem Nijmegen nogal wat moeite kost om haar grondgebied een gemeenschappelijke identiteit en een ‘gedeeld verleden’ aan te meten. Dat is niet vreemd als de verschillende partijen die het gebied promoten uiteenlopende, al dan niet historische invalshoeken kiezen. Legt de Stadsregio de nadruk op het rivierengebied, het gevarieerde landschap en de kennisindustrie, de provincie Gelderland richt haar aandacht vooral op de historische landgoederen en herbestemming en restauratie van monumenten. Het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT KAN) zet in op de Romeinen, de middeleeuwen en de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast promoot dit bureau Arnhem, dat geen eigen citymarketingbeleid heeft, als groene en creatieve stad (denk aan de mode-industrie). Historie speelt nauwelijks een rol, terwijl Nijmegen zijn identiteit juist ontleent aan zijn rijke geschiedenis.

Arnhem: groene stad
Opmerkelijk is dat de beelden die het algemene publiek heeft van Arnhem en Nijmegen nogal afwijken van wat de steden in hun marketingcampagnes promoten. Uit onderzoek blijkt dat Nederlanders bij Arnhem vooral denken aan de historische, knusse winkelstraten en aan het oorlogsverleden: nauwelijks wordt mode met de stad geassocieerd. En hoewel Nijmegen zich afficheert als oudste stad, herkent het publiek de stad niet als zodanig. De mooie omgeving en het katholieke imago beklijven meer.

Leiden uiteenlopende marketingacties dus al tot een niet-eenduidig beeld van de regio Arnhem Nijmegen, soms beconcurreren ‘de oudste’ en ‘de genoeglijkste’ elkaar direct. Tekenend was de strijd om een Nationaal Historisch Museum, waarvoor Nijmegen zich na Arnhem als kandidaat aanmeldde. Met het bevrijdings- of vrijheidsmuseum ging het min of meer hetzelfde.

Nijmegen: rijke historie
In zevenmijlslaarzen stapt Egberts door de geschiedenis van Arnhem en Nijmegen – de andere regiogemeenten noemt ze zijdelings – en zo wordt overduidelijk dat de levenslopen van beide steden in grote lijnen parallellen vertonen, maar in elke stad een hele andere uitwerking hebben gehad. Beide steden zijn gewoon heel anders, constateert ook oud-Stadsregiovoorzitter Jaap Modder. Het verschil wordt kort samengevat in de oude grap ‘een begrafenis in Nijmegen is nog altijd vrolijker dan een bruiloft in Arnhem’.

De auteur analyseert van een viertal ruimtelijke projecten in en tussen beide steden – waaronder Park Lingezegen en het Waalfront in Nijmegen – de mate waarin cultuurhistorie wordt benut om een identiteit voor het betreffende gebied te scheppen. Bij veel projecten krijgt de plaatselijke geschiedenis een grote rol toebedeeld, concludeert ze. Soms strijden zelfs op één locatie meerdere identiteiten om voorrang. Zo is voor het Waalfront, het oude Nijmeegse industriegebied aan de Waal, flink gediscussieerd over welke geschiedenis men hier vooral wilde laten zien: de Romeinse die onder de grond ligt, of de industriële die bovengronds nog aanwezig is?

Het hoofdstuk over de Stadsregio Arnhem-Nijmegen, veelzeggend getiteld Battlefield of histories,  is een interessante vergelijking en analyse van (de vermarkting van) het verleden van Arnhem en Nijmegen en van de stadsregio als geheel. Het hoofdstuk krijgt vooral betekenis als onderdeel van het gehele proefschrift. Chosen Legacies is nog niet in de boekhandel en nog niet in het Nederlands verkrijgbaar, maar al wel in de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen in te zien. Onze lekkere luie stoel staat er voor u klaar.

dinsdag 24 februari 2015

Mini-expositie over De Vereeniging

Reclamezuil met affiches van voorstellingen

Ruim twee weken geleden werd het al aangekondigd op deze blog, inmiddels is in de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen en bij de doorgang naar de Openbare Bibliotheek een kleine expositie ingericht over 100 jaar concertgebouw De Vereeniging. Je vind er foto’s, affiches en kaartjes van voorstellingen en bijzondere stukken over de bouw. Neem gerust een kijkje. De mini-expo is te bezichtigen tot omstreeks eind april.

Als je er toch bent: in de hal bij de doorgang naar de bibliotheek is ook de foto-expositie Toen & Nu te zien.

De Kleine Zaal van De Vereeniging, 1929. Bron: Regionaal Archief Nijmegen

donderdag 19 februari 2015

Collectie Tweede Wereldoorlog Nijmegen voor iedereen toegankelijk

Met de 71ste herdenking van het bombardement op Nijmegen en de 70ste verjaardag van de bevrijding van Nederland in mei in het vooruitzicht, heeft het Regionaal Archief Nijmegen de collectie Tweede Wereldoorlog, die vaak wordt geraadpleegd, beter toegankelijk gemaakt. Vanaf 3 maart is deze collectie weer voor iedereen toegankelijk. Daarnaast is tot 9 mei de foto-expositie Toen & Nu in het archief te zien, die een beeld geeft van de situatie in 1944 en 2014.

Al tijdens de Tweede Wereldoorlog, zeker vanaf de start van operatie Market Garden in september 1944, legden veel Nijmegenaren hun oorlogsbelevenissen en -herinneringen vast op papier. Men besefte dat het bijzondere tijden waren. De behoefte om te documenteren wat zich in Nijmegen tijdens de oorlog had afgespeeld, leidde in oktober 1945 tot een oproep van gemeentearchivaris De Jong in De Gelderlander om documenten over de oorlogsjaren op het stadsarchief te deponeren “om daar met elkander te worden vergeleken en tot een geheel te worden samengesteld”. Dit resulteerde in 1946 in de oprichting van een gemeentelijke commissie tot documentatie van de oorlog, die tot begin jaren vijftig actief was. De werkzaamheden van de commissie – het documenteren van de oorlogsgebeurtenissen in Nijmegen voor het nageslacht – zijn sindsdien voortgezet door het Regionaal Archief. Dit heeft geresulteerd in het ontstaan van de collectie Tweede Wereldoorlog Nijmegen (voorheen Oorlogsdocumentatie), die overigens nog steeds groeit door schenkingen van burgers.

Briefkaarten Kitty en Joke de Wijze 
De collectie kenmerkt zich door een grote verscheidenheid aan materiaal, zoals dagboeken, krantenartikelen, brochures, brieven, briefkaarten, foto’s en andersoortige documenten over onder meer het dagelijkse leven, het verzet, de Jodenvervolging, het bombardement van 22 februari, de bevrijding en de frontstadperiode. Enkele stukken uit de collectie maken op dit moment deel uit van de tentoonstelling ‘Ontmoetingen in oorlogstijd’, die nog tot en met 22 februari aanstaande te zien is in Museum Het Valkhof. Vanaf 3 maart zijn deze stukken net als de rest van de collectie Tweede Wereldoorlog weer door iedereen te raadplegen in de studiezaal van het Regionaal Archief. De beschrijvingen van de documenten kunnen vanaf die datum worden bekeken in onze digitale studiezaal.

De Oranjesingel in 1944 en 2014 | Foto's: Bregje Jaspers (STUDIO 0404)
 en collectie Regionaal Archief Nijmegen
De foto-expositie Toen & Nu vangt steeds in één beeld de situatie van 1944 en 2014. De hedendaagse foto’s zijn gemaakt door Bregje Jaspers, die ze combineerde met historische foto’s uit de collectie van het Regionaal Archief Nijmegen. De kleine expositie is tijdens openingsuren gratis te bekijken in de doorgang van het Regionaal Archief naar Bibliotheek De Mariënburg.



Het archief kan je nog veel meer vertellen over de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen. Kijk op www.hvng.nl/wo2 voor een overzicht of kom langs.


dinsdag 17 februari 2015

V&D Nijmegen in 'Andere Tijden'

Vroom en Dreesmann aan de Grote Markt,
ca. 1910. Bron: Regionaal Archief Nijmegen
De afgelopen weken hield heel Nederland zijn adem in: het zo vertrouwde warenhuis Vroom en Dreesmann leek aan de rand van de afgrond te staan. Hoewel de donkere wolken nog niet geheel zijn opgelost, lijkt sluiting voorlopig van de baan. Het tv-programma Andere Tijden belicht vanavond (dinsdag 17 februari) het reilen en zeilen van ‘V&D’ en laat zien dat de recente crisis niet de eerste is in zijn bestaan.

In het programma zal ook een filmfragment te zien zijn uit de filmcollectie van de Stichting Nijmegen Blijft in Beeld, die wordt beheerd door het Regionaal Archief Nijmegen. De film registreert de opening van de na de Tweede Wereldoorlog herbouwde Nijmeegse vestiging van V&D op 23 en 24 maart 1955.

Nijmegen heeft een lange en vrij innige band met Vroom en Dreesmann. In 1895 opende hier de eerste vestiging buiten de drie grote steden. Oprichter Nico Dreesmann liet in 1922 aan de St. Annastraat villa Haselünne bouwen, die via huwelijken in bezit kwam van Ruud Vroom, een latere directeur van V&D Nijmegen – het ‘Bosje van Vroom’ in Brakkenstein is nog een restant van de grote  tuin. Nijmegens beroemdste beeldje, dat van Mariken van Nieumeghen op de Grote Markt, dankt de stad aan een schenking van V&D in 1956. En op de R.K. begraafplaats aan de Daalseweg hebben de families Vroom en Dreesmann hun laatste rustplaats gevonden.

Andere Tijden: vanavond om 21.20 uur bij NPO 2.


De opening van het herbouwde V&D in Nijmegen. Na een heilige
mis in de Karmelietenkerk en de opening voor genodigden op
23 maart, was op 24 maart 1955 het winkelend publiek welkom
in het warenhuis. Bron: Regionaal Archief Nijmegen

vrijdag 6 februari 2015

De Vereniging 100 jaar muziektempel. En meer...


Een reclamefolder van De Vereeniging, circa 1920-1935.
Bron: Regionaal Archief Nijmegen
Vandaag exact honderd jaar geleden opende concertgebouw De Vereeniging aan het Keizer Karelplein zijn deuren. De muziektempel, ontworpen door architect Oscar Leeuw, verrees in amper tien maanden tijd ter plaatse van een kleinere voorganger. De Arnhemsche Orkest Vereeniging (het huidige Gelders Orkest) verzorgde destijds het openingsconcert. Het publiek kon voor het eerst genieten van de fenomenale akoestiek van het gebouw – nog steeds hoort De Vereeniging wat dat betreft tot de wereldtop. Er klinkt niet alleen muziek in het gebouw: onder andere toneelvoorstellingen, tentoonstellingen, bokswedstrijden, circussen, modeshows, politieke bijeenkomsten en protesten vonden er plaats.

De Vereeniging staat stil bij het honderdjarig bestaan: vandaag met een jubileumconcert, later deze maand met speciale voorstellingen en rondleidingen.

Ook in het Regionaal Archief Nijmegen is aandacht voor het jubileum van De Vereeniging, zowel op internet als in de studiezaal. Op onze Flickr-pagina zijn enkele van de mooiste historische afbeeldingen geselecteerd en in het digitale Huis van de Nijmeegse geschiedenis is een verhaal over de geschiedenis van De Vereeniging geplaatst. In de studiezaal tonen we vanaf volgende week de meest bijzondere stukken uit het archief van het concertgebouw. Redenen genoeg voor een kijkje!