vrijdag 29 mei 2015

Steengoed! Mini-expositie schilderijen Ben Wasser

Een van de schilderijen van Ben Wasser.
Kunstenaar Ben Wasser woont en werkt op de Tiengeboden in de Ooijpolder. Het rivierenlandschap en de oude steenfabrieken met hun tasvelden aan weerszijden van de rivier zijn voorname thema's in zijn schilderwerk. Een selectie van zijn werk is nu te zien in een mini-expositie in de doorgang van het archief naar de bibliotheek.

De mini-expositie sluit aan bij de tentoonstelling Steengoed! Gebakken in Gelderland die o.a. in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis te zien is. In de tentoonstelling in het kader van het erfgoedfestival Gemaakt in Gelderland is de ontwikkeling te volgen van een ambachtelijke bedrijvigheid in de oudheid tot de zeer moderne industriële productie anno 2015.

Wasser zegt er zelf het volgende over: "In de jaren '50 van de vorige eeuw, de tijd van de wederopbouw, waren de steenfabrieken in de wijde omgeving nog volop in bedrijf. Dat zorgde voor de nodige modernisering en productieverhoging in de jaren '60, die in de jaren '70 resulteerde in een grootscheepse sanering. De ene na de andere fabriek doofde de oven. Het tasveld bleef leeg en verlaten achter en de haaghutten of droogschuren zakten steeds verder in elkaar. Alleen de oven hield nog een tijdje stand. Maar wat er ook gebeurde: de schoorsteen bleef vaak recht overeind, merkpaal in het landschap." Ben Wasser heeft deze ontwikkeling vanaf de jaren '70 als kunstenaar meegemaakt. Vooral de ontmanteling van de Vlietberg in de Ooijpolder en de onttakeling van de vlamoven bij Deest volgde hij al schilderend van dichtbij.

Beide exposities, zowel in het archief als Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, zijn gratis te bezoeken tijdens openingsuren. Loop gerust eens binnen!

vrijdag 1 mei 2015

Expositie “Joods Nijmegen in woord en beeld”

Nu de meidagen weer zijn aangebroken is het goed om te herdenken dat we hier in Nederland alweer zeventig jaar in vrijheid kunnen leven. Dat geldt in het bijzonder voor de Joodse gemeenschap die tijdens de Tweede Wereldoorlog zo zwaar getroffen is. Daarom is er in de Stevenskerk een kleine expositie georganiseerd door de Stichting Kitty de Wijze met als thema: “Joods Nijmegen in woord en beeld”.


Synagoge in de Gerard Noodtstraat (1915) Bron: RAN
Naast een tijdslijn en een aantal dagelijkse joodse rituele gebruiksvoorwerpen zullen er enkele portretten en familieportretten uit de recente geschiedenis te vinden zijn.Tevens zal de documentaire “Getekend in Westerbork” te zien zijn. De stichting Kitty de Wijze heeft bij het samenstellen van de tentoonstelling onder andere gebruik gemaakt van wat het Regionaal Archief Nijmegen te bieden heeft. Uit de Beeldbank geeft uniek fotomateriaal een beeld van de Nijmeegse Joodse gemeenschap in de eerste helft van de vorige eeuw. Uit de Collectie Tweede Wereldoorlog wordt een overzicht gepresenteerd van de briefkaarten van Kitty en Joke de Wijze die zorgvuldig bewaard worden in het Regionaal Archief Nijmegen. De briefkaarten werden door de twee Joodse zusjes na hun deportatie uit Nijmegen op 17 november 1942 verstuurd vanuit kamp Westerbork naar hun ouders in de Johannes Vijghstraat. De laatste kaarten werden door Kitty en Joke vlak voor de Duitse grens uit de trein gegooid toen ze al op transport waren naar Auschwitz.


De officiële opening van de expositie “Joods Nijmegen in woord en beeld” wordt verricht door Burgemeester Bruls zondag 3 mei om 14.00 uur. Daarna is ze te zien tot 18 mei 2015.

Locatie:
Kitty de Wijze (3de van links) op de HBS (1939) Bron: RAN
Onder het orgel van de Stevenskerk
aan de Grote Markt in Nijmegen

Openingstijden:
10.30 -16.00 uur (weekdagen),
12.00 -16.00 uur (zondag)

 

 

 

De entree is vrij

'Broeder in een brandende stad'... en andere boeken

Het is mei, tijd om 70 jaar bevrijding van Nederland te vieren. De bevrijding was voor de meeste Nederlanders uiteindelijk een feestelijk gebeuren, maar ging gepaard met de nodige spanningen en gevaren. Denk aan de beschieting van feestvierders op de Dam in Amsterdam op 7 mei 1945. En vergeet niet de geallieerde acties vanaf september 1944 die uiteindelijk tot de bevrijding leidden.

Nijmegen werd al midden september 1944 bevrijd van de Duitse bezetter, maar toen brak voor de stad een van de meest bloedige perioden in de Tweede Wereldoorlog aan. Grote delen van de binnenstad die het februaribombardement hadden overleefd gingen in vlammen op, net als hele stratenblokken met villa’s rondom de Batavierenweg. Daarop volgde een half jaar met beschietingen door het Duitse leger. Altijd en overal in de stad liep je gevaar. Vele honderden mensen kwamen om het leven.

In deze haast onvoorstelbare omstandigheden probeerden hulpverleners van onder andere de GG&GD het grootste leed te verzachten. Een van die hulpverleners, verpleger C.J. Rooijens, hield een dagboek bij over wat hij meemaakte tijdens de frontstadperiode. Zijn zoon Vincent werkte het dagboek zeventig jaar later samen met auteur Thijs Gras uit tot een boekwerk: Broeder in een brandende stad. De ervaringen van GGD-verpleger C.J. Rooijens op het slagveld van Nijmegen 1944-1945. Hierin staat het dagboek centraal, maar wordt ook uitgebreid ingegaan op de geschiedenis van de GGD (vanaf 1937 GG&GD).

Het dagboek geeft haarscherp weer met welke verschrikkingen en problemen de heer Rooijens van doen kreeg. Hij schrijft over gewonden die hij verzorgt, over zijn hachelijke tochten naar het zwaar getroffen Eindhoven en naar ’s-Hertogenbosch, dat nog steeds wordt beschoten. Genoemde plaatsen, personen en andere zaken die ook maar enige vragen kunnen oproepen, worden op de linker pagina uitgelegd.

De auteur heeft de verhalen van de heer Rooijens en van de GG&GD in een brede context geplaatst: ook de algemene gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog en rondom de ziekenzorg komen aan bod. Tot slot bevat het boek tien biografieën van personen die een rol spelen in Rooijens dagboek. Dit alles maakt Broeder in een brandende stad tot een veelzijdig werk, dat tegelijkertijd de diepte in gaat. Niet eerder is de geschiedenis van de GG&GD zo uitgebreid beschreven. Het boek is gelardeerd met afbeeldingen.

Afgelopen maand zijn ook de eerste transcripties van de geluidsbanden voor de Verhalenbank in de digitale bibliotheekcatalogus geplaatst (zie voor meer informatie dit blogbericht). In de toekomst volgen meer transcripties.

Het RAN heeft in april nog de volgende publicaties verworven:

maandag 13 april 2015

Muurschildering ziet daglicht maar kort

De schildering aan de Augustijnenstraat. Eigen foto.
Zeker enkele weken was hij zichtbaar, de onduidelijke reclameschildering boven de etalage van de schoenenzaak op de hoek Augustijnenstraat-Plein 1944. Uit de schaarse leesbare letters werd wel duidelijk dat hier, in de tijd dat ze werden aangebracht, ook al iets met schoeisel gebeurde. Al in 1956 vestigde M van de Ven schoenen zich aan Plein 1944, zo leert hun eigen website.
Een duik in de beeldbank van het Regionaal Archief Nijmegen zou vast en zeker antwoord geven op de vraag welke tekst er op deze markante hoek in het Nijmeegse stadscentrum precies moet hebben gestaan. En jawel, deze foto uit 1958 laat niets aan de verbeelding over. Om de hoek ging het verder: daar prees men de ‘kousenbar’ aan.

Toen ik vanmorgen ter voorbereiding van dit blogbericht nog eens ter plaatse ging kijken, bleek de tekst alweer te zijn overschilderd. De schoenenzaak blijft trouwens gewoon zitten…

donderdag 9 april 2015

Het Regionaal Archief Nijmegen zet geluidsbestanden online


Het Regionaal Archief Nijmegen is als faciliterende instelling betrokken bij de Verhalenbank Nijmegen, een netwerk van personen en organisaties die zich bezig houden met oral history: het verzamelen en vastleggen van individuele herinneringen door middel van vraaggesprekken. De eerste vier interviews in de Verhalenbank, onder meer met de 95-jarige mevrouw Las over haar jeugd in Hees, zijn nu beschikbaar via de Digitale studiezaal. Daarnaast stelt het archief een aantal interviews uit zijn eigen collectie Geluid digitaal beschikbaar.

Wim Janssen, 1980. Fotocollectie RAN F59416
In de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw heeft het Regionaal Archief (toen nog Gemeentearchief) Nijmegen een reeks interviews met meer of minder bekende Nijmegenaren laten afnemen, die op audiocassettes werden vastgelegd. Aan het woord kwamen onder meer Wim Janssen, schrijver van Nimweegse verhalen en liedjes en samensteller van het Nimweegs woordenboek, en Cor Lubbers, die als ‘Marieke’ jarenlang een column in het Nimweegs voor het Benedenstadnieuws schreef. Zij vertelden hun levensverhaal én het verhaal van de oude Benedenstad. De interviewers waren Geert Geenen en Koos Borgers.

Promotie-affiche voor Radio Rataplan,
ca. 1980. Affichecollectie RAN 1000.1399
In een bijzonder project onder de naam ‘Nijmegen 1940-1944’ vertelden zo’n 30 personen die in de periode 1940-1944 in Nijmegen woonachtig waren over hun oorlogservaringen. Deze interviews zijn afgenomen door Jan Driever, de huidige directeur van de Stichting 1940-1945, die in 1985 vanuit een tijdelijke arbeidsplaats bij de afdeling Nieuws en Geschiedenis van de Radboud Universiteit vier maanden bij het Gemeentearchief was gedetacheerd om dit project gestalte te geven.

Naast deze interviews met inwoners van Nijmegen heeft het archief een aantal radio-uitzendingen uit het midden van de jaren ’80 laten digitaliseren. In die tijd werkte het archief samen met de ZONO, de overkoepelende organisatie van ziekenomroepen in Nijmegen. Wekelijks ontving het archief van hen een cassette met het actualiteitenprogramma ZONO-actueel, totdat dit programma in april 1987 werd beëindigd na een conflict tussen de programmamakers en het bestuur van Radio Canisius-Wilhelmina. Ook van Radio Rataplan, de oudste vrije radiozender van Nederland die in 2001 uit de lucht werd gehaald, zijn uitzendingen gedigitaliseerd. In deze radio-uitzendingen wordt onder meer verslag gedaan van de ontruiming van kraakpand De Mariënburcht.

Opnameteam van de Nijmeegse Ziekenomroep in actie, 1987.
Archief KNBLO 1906-2003 F4063 (Foto: Jan van Teeffelen)
De hierboven beschreven selectie van ruim 200 gedigitaliseerde audiocassettes is beschikbaar via de Digitale studiezaal, met uitzondering van de collectie Driever. Vanwege het privacy-gevoelige karakter zijn deze interviews vooralsnog alleen voor onderzoeksdoeleinden toegankelijk na toestemming van de gemeentearchivaris. Door de bestanden te digitaliseren kunnen ze nu duurzaam worden opgeslagen en is het behoud van deze belangrijke geluidsdocumenten gewaarborgd.