dinsdag 3 januari 2017

Openbaarheidsdag 2017

De dag- en nachtrapporten van de gemeentepolitie uit 1956 raadplegen, de huwelijksregisters uit 1941 bekijken of grasduinen door de leerlingenlijsten van de Klokkenberg of de HBS uit het begin van de twintigste eeuw? Vanaf vandaag kan het.

Leerlingen en docenten van De Klokkenberg in 1910.
Aan het begin van ieder nieuw kalenderjaar vervalt de beperking op de openbaarheid van sommige archieven. De informatie in deze archieven is dan toegankelijk voor onderzoekers, journalisten en publiek. Tal van documenten zijn vanaf die dag zonder beperking voor iedereen in te zien. De eerste dinsdag van het jaar - de eerste dag van het jaar waarop de studiezalen van archieven hun deuren weer openen - werd door het Nationaal Archief enkele jaren geleden omgedoopt tot Openbaarheidsdag.

Overheidsinstellingen dragen na twintig jaar hun archieven over aan een archiefinstelling. Een groot deel daarvan is direct in te zien. Mocht de inhoud de privacy van nog levende personen schaden of onevenredig benadelen dan kan de openbaarheid voor een vooraf vastgestelde periode worden beperkt. Deze termijn vervalt op de eerste januari na het verstrijken ervan. Die dag noemen we sinds 2010 Openbaarheidsdag.

Ook in Nijmegen en omgeving betekent Openbaarheidsdag goed nieuws voor historisch geïnteresseerden. Voor genealogen zijn er nieuwe jaargangen van bijvoorbeeld de huwelijksregisters van de burgerlijke stand beschikbaar. De lijst met openbaar geworden stukken in het Regionaal Archief Nijmegen is hier te raadplegen. Graag tot ziens in de studiezaal!

maandag 19 december 2016

Achterom kijken en vooruit zien

De lange avonden en de kou in december nodigen voor menigeen uit tot het terugkijken op het bijna afgelopen jaar en tot het maken van voornemens voor het nieuwe. Nu ik voor u op een rijtje heb gezet welke boeken de bibliotheek van het Regionaal Archief Nijmegen de afgelopen maanden en het afgelopen jaar heeft verworven, kan ik niet anders concluderen dan dat het resultaat lijkt op dat van voorgaande jaren: veel nieuwe boeken en brochures over de meest uiteenlopende onderwerpen. Voor ieder weer wat wils!

De aanwinsten van de afgelopen tweeënhalve maand weerspiegelen die veelzijdigheid. Hierna de nieuwe publicaties die we hebben opgenomen:

Oudere publicaties die we in de afgelopen maanden verwierven:

Vooruitblik
Wat het nieuwe jaar brengt is grotendeels ongewis, al ben ik er van overtuigd dat de rijke historie en de archieven van de stad en streek een haast onuitputtelijke bron blijven voor geschiedschrijvers. Zeker is dat de aankondiging van onze nieuwe bibliotheek- en archiefaanwinsten in de loop van komend niet meer op deze weblog zullen worden geplaatst. We gaan de stap naar Facebook maken.

woensdag 23 november 2016

Artikelen Jaarboek Numaga makkelijker vindbaar

Op 26 november publiceert historische vereniging Numaga haar Jaarboek 2016, ongetwijfeld voorafgegaan door een boeiend ochtendprogramma over sport in de stad – het thema van dit jaarboek. Maar waarover gingen de artikelen in de eerdere jaarboeken ook alweer? U kunt het nu opzoeken in de bibliotheekcatalogus van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN).

Annemieke Slockers, vrijwilliger op het RAN, heeft in een klein halfjaar circa 125 artikelen uit de jaarboeken Numaga van 2000 tot en met 2015 apart beschreven voor de catalogus. Dit nadat ze eerder al de artikelen uit het Nijmeegs Katern uit de jaren 2000-2015 had ingevoerd.
Niet alle artikelen zijn opgenomen: de kronieken zijn niet apart beschreven en ook de lemmata in de Nijmeegse Biografieën zijn om praktische redenen achterwege gebleven.

Het is de bedoeling dat in de toekomst eens per jaar alle artikelen uit het Nijmeegs Katern en Jaarboek Numaga worden ingevoerd in de bibliotheekcatalogus van het archief. Zo vinden historici en andere geïnteresseerden beter hun weg door de publicaties van Numaga.

woensdag 16 november 2016

Journaal van een reijs door Gelder- en Kleefsland

De vesting Schenkenschans,
van de overzijde van de Rijn bezien.
Nijmegen is een populaire toeristische bestemming: riviercruises doen de stad aan vanaf de Waalkade en zeker in de zomer mag de stad zich verheugen op de komst van vele duizenden bezoekers. Ook in de 18e eeuw werd de stad en streek bezocht door reizigers, getuige de reisverslagen die bewaard zijn gebleven.    

Tussen 14 juli en 8 augustus 1773 reisden de Dordtse notariszoon en advocaat Martinus van Nieveld (1710-1794) (ook: Nievelt) en zijn vrouw Sara  Bije met zes van hun kinderen door Gelderland, een zeer gewilde trip. Een van de kinderen, Albertus (1746-1824), ook advocaat en tevens baljuw van Koudekerk, legde de reis vast in een verslag: ‘Journaal van een reijs door Gelder- en Kleefsland, gedaan door mr Martinus van Nievelt, zijne huisvrouwe en zes oudste kinderen […]’. Dit verslag staat niet in de lijst reisverslagen van Lindeman, Scherf en Dekker, wel een eerdere reis van Albertus in 1770 naar Vlaanderen (zie nr 251, daar als Van Nietveld gespeld).

De beschrijving is tamelijk obligaat op enkele aardige passages na. Op 1 augustus kwamen zij te Nijmegen aan: ‘Om 11 uuren gingen wij naar de Parade in ’t Kalverbosch [Kelfkensbos], die afgelopen zijnde, dronken wij een kop chocolaat bij den Hr. van Gend, dien wij te Kleef gerencontreerd hadden, en ons zeer veel politessen deed’. Weinig mensen, veel gebouwen en soms een mooie uitschieter: ‘… en kwamen eijndelijk aan een veirtje over Schenkenschans, daar wij met een roeijschuitje over een arm van den ouden Rijn gezet wierden; moesten toen nog een glibberige smalle kade overgaan tot dat wij in de Schans kwamen; dit is een vesting, die vrij vervallen is, zijnde maar eene straat, of liever slikweg, daar bedroefde huizen staan; met een woord het slegtste plaatsje, dat ik ooit gezien heb’.

Tijdens de inventarisatie van de archieven van de De Gelderse Bloem (een Gelderse stichting die dissertaties en andere publicaties uitgaf en bemiddelde bij subsidieaanvragen) stuitte ik op twee typoscripten van reisverslagen. Dit is de eerste van de twee, een verslag van de reis in 1773 met correcties, dat mogelijk als bijlage diende voor een subsidieverzoek.

Ik vermoed dat het typoscript uit begin jaren zeventig van de vorige eeuw stamt. Er zit verder geen naam van een bewerker bij, geen correspondentie, geen aantekening, niets. Voor zover mij bekend is het ook niet gepubliceerd. Toch hoop ik die bewerker alsnog te vinden, temeer daar het manuscript – blijkens een globaal onderzoekje – niet aanwezig is, althans op de voor de hand liggende plaatsen.

Het manuscript van het reisverslag uit 1770 bevindt zich in de UBL, maar dat van de reis uit 1773 berust daar niet. Het is ook niet in het Gelders Archief en niet in het Regionaal Archief Nijmegen te vinden. Navraag bij het Regionaal Archief Dordrecht leerde dat het manuscript daar evenmin bekend is (met dank aan Sander van Bladel)

Wordt hopelijk vervolgd..

Pieter van Wissing

donderdag 10 november 2016

Foto-expositie “The re-birth of Serjilla”

De Syrische fotojournalist Mohammad Abdulazez (Azouz) vond nieuw leven in een verlaten Syrische stad. Een kleine selectie van zijn werk is tot het eind van het jaar te zien in de doorgang van het archief naar de bibliotheek, na een succesvolle expositie in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.

 Azouz deed tussen 2011 en 2015 verslag van het conflict in Syrië en het leven van Syrische vluchtelingen in Turkije. Na een lange en gevaarlijke vlucht van Homs via Gaziantep naar Nederland, kwam hij uiteindelijk in het vluchtelingenkamp Heumensoord in Nijmegen terecht. Zijn lange en levensgevaarlijke tocht tussen de twee zustersteden staat in schril contrast met het gemak waarmee de reis in tegenovergestelde richting kan worden gemaakt.  Inmiddels gevestigd in Amsterdam maakt hij nog steeds verhalen over Syrië, Turkije en de vluchtelingenproblematiek. Zijn werk was eerder o.a. te zien in De Volkskrant en Breda Photo. De foto-expositie kwam tot stand met steun van Europe Direct Nijmegen.

Voor 024 Geschiedenis maakte Abdulazez een selectie van beelden die hij maakte in Serjilla, een oude Romeinse stad in Syrië die inmiddels tot ruïnes is vervallen en waar tot de oorlog geen mens meer woonde. Inmiddels is de stad een toevluchtsoord geworden voor arme gezinnen uit de regio, die daar zonder water, voedsel en echt onderdak proberen te overleven. Zonder ontsnappingsmogelijkheden.

In de hal van het archief in eveneens een videopresentatie te zien van foto's van het Facebook-initiatief Humans of Heumensoord, die onlangs door het archief werden verworven. Het is een van de manieren waarop het archief probeert deze bijzondere episode uit de recente Nijmeegse geschiedenis te documenteren en vast te leggen voor toekomstige generaties.

De foto's en de videopresentatie zijn gratis te bezoeken tijdens openingsuren van het archief en fungeren als extra programma-onderdeel bij de uitreiking van de Vrede van Nijmegen penning.


Promotiefilm van de expositie die werd gemaakt voor 024 Geschiedenis.